Wonen in Zwitserland: de vergunning, en het Nederlandse voordeel uit 1935

Zwitserland zit niet in de EU, en dat maakt mensen onnodig zenuwachtig over de vergunning. Terecht is die zorg niet — maar er zijn wel dingen die je moet weten, en één daarvan is een voordeel dat vrijwel geen enkele emigratiesite noemt.

Een recht, met een pasje als bewijs

Sinds 2002 geldt tussen Zwitserland en de EU een akkoord over vrij personenverkeer. Je hebt geen visum nodig en komt binnen op je identiteitskaart. Wat je wél moet doen is een verblijfsvergunning aanvragen — maar de aard daarvan is anders dan het woord suggereert. Het verdrag zegt letterlijk dat "tot bewijs van dit recht" een vergunning wordt afgegeven, en de Zwitserse migratiedienst spreekt van een rechtsaanspraak zodra je aan de voorwaarden voldoet.

Dat is het verschil met een land als de Verenigde Staten, waar een ambtenaar beoordeelt óf je mag komen. In Zwitserland heb je het recht al; de vergunning maakt het zichtbaar. Word je toch geweigerd, dan staat beroep open tot aan het hoogste gerechtshof. Buiten het vrij verkeer — bij niet-EU-burgers — ligt de beslissing wél in de vrije beoordeling van het kanton.

Welke vergunning krijg je?

L-vergunning bij een arbeidscontract van drie tot twaalf maanden: geldig zolang je contract loopt. B-vergunning bij een contract voor onbepaalde tijd of langer dan een jaar: vijf jaar geldig, en het verdrag schrijft voor dat hij automatisch met minstens vijf jaar wordt verlengd als je nog aan de voorwaarden voldoet. Werk je korter dan drie maanden, dan heb je helemaal geen vergunning nodig.

Let op één ding bij de B-vergunning: hij vervalt na zes maanden verblijf in het buitenland. Wie een jaar op wereldreis gaat, is hem kwijt.

Het Nederlandse voordeel: C na vijf jaar

Hier zit de vondst. De permanente vestigingsvergunning — de C — geeft Zwitserland na vijf jaar onafgebroken verblijf aan burgers van landen waarmee het een vestigingsverdrag heeft. Nederland is zo'n land, op grond van een notawisseling tussen beide staten van 16 februari 1935. Burgers van onder meer Polen, Hongarije, Kroatië, Roemenië en Cyprus hebben zo'n verdrag níét en moeten in beginsel tien jaar wachten.

Wat je met een C wint is niet niks. Je verblijfsrecht is onbeperkt en mag niet aan voorwaarden worden gebonden. De beperkingen op de arbeidsmarkt vervallen. Je behoudt hem bij vier jaar verblijf in het buitenland in plaats van zes maanden. En hij is de voorwaarde om ooit te naturaliseren. Aardig detail voor de liefhebber: die C valt formeel níét onder het vrij verkeer — hij loopt via dat verdrag uit 1935 en de Zwitserse vreemdelingenwet.

Binnen veertien dagen melden

De klok begint bij aankomst: binnen veertien dagen meld je je bij de inwonersadministratie van je gemeente, en in elk geval vóórdat je begint te werken. Er komt geen uitnodiging — het initiatief ligt bij jou. De gemeente stuurt je aanvraag door naar de kantonale migratiedienst, die beslist en de pas per post stuurt.

Interessant is wat ze mógen vragen, want het verdrag beperkt dat uitdrukkelijk tot twee dingen: het document waarmee je binnenkwam, en een werkgeversverklaring of arbeidsbewijs. Zelfstandigen tonen hun identiteitsbewijs plus bewijs van hun vestiging. Vraagt je gemeente meer — een huurcontract, pasfoto's — dan is dat kantonale praktijk en geen verdragseis. In de praktijk kost meewerken meestal minder tijd dan gelijk krijgen, maar het is goed om te weten waar je staat.

De kosten zijn bescheiden en per kanton verschillend: in Zürich CHF 65 voor de vergunning plus CHF 10 voor de pas. Dat is geen toeval — het verdrag verbiedt Zwitserland meer te rekenen dan een identiteitskaart voor eigen burgers kost.

Zonder baan, of nog zoekend

Kom je zonder werk, dan kan dat, maar op eigen kracht: je toont voldoende middelen om geen bijstand nodig te hebben, plus een ziektekostenverzekering die alle risico's dekt. Dat geldt voor gepensioneerden, studenten en iedereen die van eigen vermogen leeft.

Kom je werk zoeken, dan is er meer ruimte dan vaak gedacht. De eerste drie maanden zijn vergunningvrij. Daarna heb je recht op een redelijke termijn om te zoeken — in de praktijk tot zes maanden, met een L-vergunning voor werkzoekenden. Twee harde voorwaarden: als werkzoekende ben je uitgesloten van sociale bijstand, en wie zonder middelen komt te zitten en bijstand aanvraagt, moet het land verlaten. Wil je je Nederlandse WW meenemen, dan kan dat tot drie maanden, mits je je bij een Zwitsers arbeidsbureau inschrijft.

Je gezin

Je echtgenoot mag mee, net als je kinderen onder de 21 en kinderen die je onderhoudt — ongeacht hun nationaliteit. Onderhoudsgerechtigde ouders van jou of je partner mogen ook. Hun vergunning loopt gelijk met die van jou.

En één punt dat gunstiger is dan in veel andere landen: je partner en kinderen hebben een eigen recht om te werken, ongeacht nationaliteit, en volgens de Zwitserse richtlijnen zelfs zónder aparte meld- of vergunningplicht. Dat geldt zelfs wanneer jíj zelf niet tot de arbeidsmarkt bent toegelaten. Kinderen krijgen bovendien toegang tot onderwijs en beroepsopleiding op dezelfde voorwaarden als Zwitserse kinderen.

En daarna: Zwitser worden?

Voor de gewone naturalisatie geldt tien jaar verblijf, waarvan drie in de laatste vijf jaar, met een C-vergunning op zak — plus een kantonale eis van nog eens twee tot vijf jaar in kanton en gemeente. Ben je getrouwd met een Zwitser of Zwitserse, dan kan het sneller: vijf jaar verblijf en drie jaar huwelijk, met een taaleis van A2 schriftelijk en B1 mondeling. De jaren tussen je achtste en achttiende tellen dubbel, wat vooral voor meeverhuisde kinderen gunstig uitpakt.