Mogen blijven is iets anders dan geregeld zijn

Een Australisch visumtraject vertelt je precies wat er van je verwacht wordt. Er is een formulier, een lijst, een puntensysteem, een instantie die ja of nee zegt. Onprettig, maar duidelijk.

De Spaanse route heeft dat niet. Je stapt op het vliegtuig, je komt aan, en niemand vraagt iets. Dat voelt als eenvoud, en het is de reden dat dit traject stelselmatig wordt onderschat.

De eerste drie maanden zijn vrij

Als burger van de Europese Unie mag je met een geldig paspoort of identiteitskaart tot drie maanden in een andere lidstaat verblijven, zonder je te registreren en zonder voorwaarden. Dat is vrij verkeer, en het geldt onvoorwaardelijk.

Blijf je langer, dan verandert er iets — en het is geen formaliteit.

Na drie maanden gelden er eisen

Het Spaanse Real Decreto 240/2007 verplicht je je te registreren als je langer dan drie maanden blijft. Aan die registratie hangen twee voorwaarden, en welke op jou van toepassing zijn hangt af van waar je inkomen vandaan komt.

Werk je in Spanje, in loondienst of als zelfstandige, dan ben je klaar. Je valt onder de Spaanse sociale zekerheid en daarmee zijn zowel je inkomen als je zorgdekking geregeld.

Werk je niet in Spanje — je werkt op afstand voor een Nederlandse werkgever, je leeft van vermogen, of je bent gepensioneerd — dan moet je twee dingen aantonen:

• Voldoende middelen voor jezelf en iedereen die met je meekomt
• Een ziektekostenverzekering die alle risico's in Spanje dekt

Dat is het huiswerk waar de meeste Nederlandse emigranten mee te maken krijgen, en het is werk dat je vóór vertrek doet. Een Nederlandse zorgverzekering stopt namelijk zodra je uitschrijft bij de gemeente, en een bankafschrift is geen bankverklaring.

Hier zit het verschil dat de hele corridor bepaalt. Bij een visumtraject moet je bewijzen dat je mag komen. Hier mag je komen — en moet je bewijzen dat je kunt blijven. Dat is dezelfde bewijslast, alleen op een ander moment, en niemand herinnert je eraan.

Wat er misgaat als je het laat liggen

Er komt geen brief en er staat niemand aan de deur. Wat er gebeurt is subtieler: je loopt vast op plekken waar je het niet verwacht.

• De bank wil je registratiecertificaat voor een gewone rekening in plaats van een rekening voor niet-ingezetenen
• De Belastingdienst — de Spaanse — heeft je NIE en je registratie nodig zodra je hier belastingplichtig wordt
• De verkeersdienst vraagt erom als je je rijbewijs wilt omzetten of een auto op je naam wilt zetten
• De school van je kinderen deelt in op adres, en dat adres komt uit je gemeentelijke inschrijving

Elk van die dingen kan een half jaar wachten. Maar ze wachten dan wel allemaal tegelijk, precies op het moment dat je je leven aan het opbouwen bent.

De volgorde is het echte werk

Er is geen instantie die je laat wachten, dus je tempo is aan jou. Wat wél strikt op volgorde moet is de registratie zelf, want elk document is de sleutel tot het volgende:

Eerst het NIE — je identificatienummer, al vanuit Nederland aan te vragen. Dan een woning, met vooraf de vraag of je je erop mag inschrijven. Daarna het empadronamiento bij het gemeentehuis, en pas als laatste het registratiecertificaat bij de vreemdelingendienst — elk document is de sleutel tot het volgende.

Wie die volgorde omdraait, komt bij elk loket te horen dat hij eerst ergens anders moet zijn. En afspraken bij Spaanse loketten zijn schaars — een misgelopen afspraak kost weken, geen dagen.

Je regio is meer dan een smaakkwestie

Nog iets dat in de oriëntatiefase hoort en er zelden in zit: onderwijs, zorg en een deel van de belastingen zijn in Spanje regionaal geregeld.

Dat betekent dat dezelfde vraag in Andalusië een ander antwoord heeft dan in Valencia of Catalonië — over hoe het onderwijs is ingericht, welke taal er op school wordt gesproken, hoe de zorg is georganiseerd, en welke regionale heffingen er gelden. Je kiest dus niet alleen een plek waar het klimaat je bevalt.

Die keuze hoort vroeg, want hij bepaalt bij welk gemeentehuis, welke vreemdelingendienst en welke belastingkantoren je straks terechtkomt.

Waar dit in je traject zit

Dit is de oriëntatiefase, en er komt geen enkel document uit. Precies daarom voelt het alsof er niets gebeurt — terwijl hier wordt bepaald of de rest soepel verloopt of vastloopt.

De registratieketen zelf is fase 3 van 5 — in Vertrekklaar staat hij als afvinkbare stappen op jullie situatie, met bewaakt welke stap waarop wacht. Bekijk het hele traject naar Spanje.

Twee dingen zijn hier af te ronden: weten hoe je aan de inkomens- en zorgeis gaat voldoen, en weten in welke regio je gaat wonen. Pas daarna geef je geld uit.