Mogen blijven is iets anders dan geregeld zijn

Ja, als Nederlander mag je zonder visum in Spanje wonen.

• De eerste drie maanden kan dat zonder enige voorwaarde.
• Daarna geldt een verplichte registratie.
• Werk je niet in Spanje, dan moet je voor die registratie voldoende middelen en een zorgverzekering aantonen.

Je stapt op het vliegtuig, je komt aan, en niemand vraagt iets. Dat voelt als eenvoud, en het is de reden dat dit traject stelselmatig wordt onderschat.

Wat mag je de eerste drie maanden?

Als burger van de Europese Unie mag je met een geldig paspoort of identiteitskaart tot drie maanden in een andere lidstaat verblijven, zonder je te registreren en zonder voorwaarden. Dat is vrij verkeer, en het geldt onvoorwaardelijk. Blijf je langer, dan verandert er iets. En dat is geen formaliteit.

Wat geldt er na drie maanden?

Het Spaanse Real Decreto 240/2007 verplicht je om je binnen drie maanden na binnenkomst persoonlijk in te schrijven in het Registro Central de Extranjeros, het centrale register van buitenlanders. Dat doe je bij de vreemdelingendienst of de politie van je provincie. Aan die registratie hangen voorwaarden, en welke op jou van toepassing zijn, hangt af van waar je inkomen vandaan komt.

Werk je in Spanje, in loondienst of als zelfstandige, dan ben je klaar. Je valt onder de Spaanse sociale zekerheid en daarmee zijn zowel je inkomen als je zorgdekking geregeld.

Werk je niet in Spanje, bijvoorbeeld omdat je op afstand werkt voor een Nederlandse werkgever, van vermogen leeft of gepensioneerd bent? Dan moet je twee dingen aantonen:

• Voldoende middelen voor jezelf en iedereen die met je meekomt, zodat je geen beroep hoeft te doen op de Spaanse bijstand. Er is geen vast bedrag: de beoordeling is individueel, en de lat mag volgens het Real Decreto nooit hoger liggen dan het Spaanse bijstandsniveau of het minimumpensioen.
• Een ziektekostenverzekering die tijdens je verblijf een dekking in Spanje biedt die gelijkwaardig is aan die van het nationale zorgstelsel. Gepensioneerden voldoen daaraan met de verklaring dat het land dat hun pensioen betaalt de zorg draagt. Voor Nederlanders is dat het S1-formulier via het CAK.

Dat huiswerk doe je vóór vertrek. Een Nederlandse zorgverzekering stopt namelijk zodra je uitschrijft bij de gemeente, en een bankafschrift is geen bankverklaring.

Wat	Termijn of bedrag
Verblijf zonder registratie of voorwaarden	tot 3 maanden
Inschrijving in het Registro Central de Extranjeros, in persoon	binnen 3 maanden na binnenkomst
Leges voor het registratiecertificaat	€ 12 per persoon
Grens voor "voldoende middelen"	geen vast bedrag; hoogstens het bijstandsniveau of het minimumpensioen
Certificaat van permanent verblijf	na 5 jaar aaneengesloten legaal verblijf, op verzoek

Hier zit het verschil dat de hele corridor bepaalt. Bij een visumtraject moet je bewijzen dat je mag komen. Hier mag je komen, en moet je bewijzen dat je kunt blijven. Dat is dezelfde bewijslast, alleen op een ander moment, en niemand herinnert je eraan.

Wat gaat er mis als je het laat liggen?

Er komt geen brief en er staat niemand aan de deur. Wat er gebeurt is subtieler: je loopt vast op plekken waar je het niet verwacht.

• De bank wil je registratiecertificaat voor een gewone rekening in plaats van een rekening voor niet-ingezetenen
• De Spaanse belastingdienst heeft je NIE en je registratie nodig zodra je hier belastingplichtig wordt
• De verkeersdienst vraagt erom als je je rijbewijs wilt omzetten of een auto op je naam wilt zetten
• De school van je kinderen deelt in op adres, en dat adres komt uit je gemeentelijke inschrijving

Elk van die dingen kan wachten. Maar ze wachten allemaal tegelijk.