Belasting en pensioen in Duitsland: de € 15.000-grens die alles omdraait

Voor wie gaat wérken is het verdrag met Duitsland overzichtelijk: loon wordt belast waar je werkt, dus je betaalt Duitse loonbelasting en daarmee is de kous grotendeels af. De verrassing van dit verdrag zit bij pensioenen — en hij is groot genoeg om je vertrekplanning op aan te passen.

De € 15.000-grens

De hoofdregel is dezelfde als overal: pensioenen, lijfrenten en AOW worden belast in het land waar je wóónt — voor jou straks Duitsland. Maar artikel 17 van het verdrag heeft een tweede lid dat verder geen enkele Vertrekklaar-corridor kent: komt het totale brutobedrag van je Nederlandse pensioenen en lijfrenten in een kalenderjaar boven de € 15.000, dan mag óók Nederland (de bronstaat) heffen. De Belastingdienst telt daarvoor je wettelijk pensioen (AOW en Anw), je bedrijfspensioen en je lijfrente-uitkeringen bij elkaar op. Een socialezekerheidsuitkering van het UWV — WW, WAO, WIA, Wajong — telt in die som juist niet mee, maar heeft een eigen, hardere regel: daarover betaal je sowieso in Nederland belasting, hoe klein het bedrag ook is.

Voor de meeste gepensioneerde emigranten ligt het totaal daar ruim boven — alleen al een AOW-paar zit eroverheen. Het praktische gevolg: je blijft met Nederland verbonden voor de heffing over die inkomsten, terwijl Duitsland als woonland je wereldinkomen in beeld heeft en dubbeltellingen via het verdrag verrekend moeten worden. Dat is geen ramp, maar wel iets om vóór vertrek één keer met een fiscalist door te rekenen — zeker als je kunt kiezen wanneer een lijfrente ingaat of hoe je pensioen uitkeert. En let op het emigratiejaar: de kennisgroep van de Belastingdienst heeft expliciet vastgelegd dat de grens wordt getoetst op het pensioen van het hele kalenderjaar, niet alleen de maanden na je verhuizing — het verdrag spreekt immers van "het totale brutobedrag ervan in enig kalenderjaar".

Werkte je ooit bij de overheid, dan geldt nog een aparte regel: een overheidspensioen (zoals ABP uit een overheidsdienstverband) blijft sowieso in Nederland belast.

Werken: Duitse belasting, Nederlandse aftrek — soms

Voor loon geldt het werkstaatbeginsel: werk in Duitsland wordt Duits belast. Houd je daarnaast Nederlands inkomen (bijvoorbeeld een verhuurd huis of een deeltijdbaan op afstand), ken dan de 90%-regeling: wie als inwoner van een EU-land minimaal 90% van zijn inkomen in Nederland belast ziet, telt als kwalificerend buitenlands belastingplichtige en houdt recht op dezelfde aftrekposten en heffingskortingen als een inwoner — partners kunnen zelfs samen kwalificeren. Voor de meeste emigranten met een Duitse baan geldt dit juist níét, en vervallen de Nederlandse aftrekposten dus; dat hoort in je nettoberekening.

Praktisch: over het jaar van je verhuizing doe je de M-aangifte (tegenwoordig gewoon online), en pas vóór vertrek je voorlopige aanslag aan als daar maandelijks geld doorheen loopt.

Onderneming en vermogen: wat het verdrag verder regelt

Werk je als zelfstandige vanuit Duitsland, dan geldt hetzelfde beginsel als bij loon: de winst van je onderneming wordt belast waar je hem maakt. Artikel 7 van het verdrag legt ondernemingswinst bij je woonstaat, tenzij je een vaste inrichting in het andere land aanhoudt — houd je na je verhuizing een kantoor of werkplaats in Nederland, dan mag Nederland de winst belasten die dáár wordt gemaakt.

Voor vermogen dat in Nederland achterblijft is het beeld gemengd. Een verhuurd huis blijft volledig Nederlands belast: artikel 6 legt inkomsten uit onroerende zaken bij het land waar de zaak ligt. Over dividend uit een Nederlandse vennootschap mag Nederland als bronstaat beperkt inhouden — 15% in de meeste gevallen, 5% bij een belang van minstens 10% (artikel 10). Rente is de verrassing: anders dan in de meeste oudere verdragen mag de bronstaat daar níéts — artikel 11 legt interest exclusief bij je woonstaat, dus over Nederlandse spaarrente heft straks alleen Duitsland.

De gezinskant: Kindergeld in plaats van kinderbijslag

De Nederlandse kinderbijslag stopt als je zonder Nederlandse baan naar Duitsland verhuist — je krijgt hem nog tot en met het kwartaal van de verhuizing. Daarvoor in de plaats komt het Duitse Kindergeld: € 259 per kind per maand (2026), inkomensonafhankelijk, aan te vragen bij de Familienkasse. Dat is fors meer dan de Nederlandse kinderbijslag — een van de stille voordelen van deze corridor. Blijft één ouder in Nederland werken, dan gelden de EU-coördinatieregels: het werkland betaalt eerst en het andere land vult aan tot het hoogste bedrag; de SVB regelt die aanvulling na afloop van elk kwartaal.