GKV of PKV: de Duitse zorgkeuze die je maar één keer goed kunt maken
Wie in Duitsland gaat werken, wordt automatisch publiek verzekerd (GKV) — gezin gratis mee. Wie boven de loongrens verdient mag privaat (PKV), en dat lokt met lage instappremies. Maar de weg terug is wettelijk dichtgetimmerd, en boven de 55 zit hij vrijwel op slot.
Vertrek je uit België? Lees de Belgische versie van dit artikel
Als Nederlandse emigrant hoef je meestal niet zelf te kiezen: de wet kiest voor je, en die keuze pakt goed uit. Wie in loondienst werkt, is verplicht publiek verzekerd. Wie boven de loongrens verdient, mag naar een private verzekering, maar de weg terug is wettelijk dichtgetimmerd.
Duitsland heeft die twee zorgstelsels naast elkaar:
- de GKV (Gesetzliche Krankenversicherung), de publieke zorgverzekering
- de PKV (Private Krankenversicherung), de private zorgverzekering
In welk stelsel je binnengaat, is geen detail. Het is een beslissing met gevolgen voor decennia.
Wat gebeurt er als je in loondienst gaat?
Wie in Duitsland in loondienst werkt, is wettelijk verplicht verzekerd in de publieke Gesetzliche Krankenversicherung. Je kiest zelf een Krankenkasse, een publieke zorgverzekeraar: AOK, TK, BARMER of een van de tientallen andere. Daar zit je daarna minimaal twaalf maanden aan vast. Je geeft je keuze door aan je werkgever, en de dekking loopt vanaf de eerste werkdag. Geef je binnen twee weken geen keuze door, dan meldt je werkgever je aan bij je vorige kasse. Had je er geen, dan kiest hij een kasse voor je.
De premie hangt af van je inkomen. Het is 14,6% plus een Zusatzbeitrag, een toeslag die per kasse verschilt. Samen is dat zo'n 17-18%, en je werkgever betaalt de helft. Daarbovenop komt de Pflegeversicherung, de verzekering voor langdurige zorg, ook gedeeld. Boven de Beitragsbemessungsgrenze, het plafond voor de premie, telt het meerdere niet mee.
De grote troef voor gezinnen heet Familienversicherung. Je partner met hoogstens een klein eigen inkomen en je kinderen zijn gratis meeverzekerd: tot 18 jaar, tot 23 zonder werk, tot 25 als ze studeren. Kinderen betalen bovendien nergens eigen bijdragen. Voor eenverdienersgezinnen is dat ronduit voordelig.
| Bedrag of grens | 2026 |
|---|---|
| Algemene premie GKV | 14,6 % plus Zusatzbeitrag, gemiddeld 2,9 % |
| Pflegeversicherung | 3,6 %; kinderlozen vanaf 23 jaar 4,2 % |
| Beitragsbemessungsgrenze | € 5.812,50 per maand, € 69.750 per jaar |
| Jahresarbeitsentgeltgrenze (daarboven mag PKV) | € 77.400 |
| Werkgeversbijdrage aan een PKV-premie | tot € 471,32 per maand |
| Minimumpremie vrijwillig verzekerde, alleen ziektekosten | € 222,80 per maand |
| Partner gratis meeverzekerd tot | € 565 per maand, € 603 bij een minijob |
| Bijbetaling recepten | 10 %, minimaal € 5, maximaal € 10; jaarplafond 2 % (chronisch ziek 1 %) |
| Festzuschuss tandprothese | 60 %, 70 % of 75 % |
| Woonlandfactor Duitsland (CAK) | 1,000 |
Wat betaal je aan de balie?
Huisarts en ziekenhuis kosten niets extra's. Recepten kennen een bijbetaling van 10% per middel, met het minimum, maximum en jaarplafond uit de tabel.
De tandarts is het echte verschil met Nederland. Kronen en protheses vergoedt de GKV via vaste toeslagen van 60%. Die groeien naar 70% en 75% voor wie na zijn achttiende elk kalenderjaar op controle gaat en dat in het Bonusheft, een stempelboekje, laat afstempelen. De 75% vraagt tien jaar zonder onderbreking. Begin dat boekje dus in je eerste jaar; het is letterlijk geld waard.
Waarom is de PKV een fuik?
Verdien je meer dan de Jahresarbeitsentgeltgrenze (€ 77.400 in 2026), de loongrens van de verzekeringsplicht, dan mág je naar de private PKV. De verzekeringsplicht eindigt dan aan het eind van het kalenderjaar waarin je erboven komt. De PKV lokt met premies onder de GKV-prijs en snellere afspraken, en je werkgever draagt bij.
Twee dingen moet je dan wél weten:
- In de PKV betaalt élk gezinslid een eigen premie. De gratis Familienversicherung bestaat er niet, en de premie stijgt met de jaren.
- De weg terug is wettelijk dichtgetimmerd. Terug naar de GKV kan alleen door opnieuw verzekeringsplichtig te worden, bijvoorbeeld met een baan onder de loongrens. Wie dan ouder is dan 55 en de laatste vijf jaar niet in de GKV zat, blijft volgens de wet verzekeringsvrij.
Voor een gezin dat voor de lange termijn gaat, is de GKV bijna altijd de verstandige standaard.
Wat als je zelfstandig bent of (nog) niet werkt?
Zelfstandigen vallen buiten de verplichte GKV. Vrijwillig aansluiten kan als je een verzekeringsverleden kunt aantonen. EU-verzekeringstijd telt daarbij in de regel mee. Of jouw Nederlandse basisverzekering kwalificeert, laat je vóór vertrek zwart-op-wit bevestigen door de Krankenkasse van je keuze. Reken als vrijwillig verzekerde op een minimumpremie van € 222,80 per maand (2026) voor de ziektekosten, plus de Pflegeversicherung.
Lukt de GKV niet, dan is er een vangnet. Elke private verzekeraar is verplicht je te accepteren in de Basistarif, een basispolis zonder risico-opslagen.
Hoe werkt het als je gepensioneerd naar Duitsland gaat?
Verhuis je met AOW of pensioen zonder er te werken, dan loopt je zorg via de vertrouwde verdragsroute. Je meldt je aan bij het CAK, en dat geeft je recht met een S1-formulier door aan een Duitse Krankenkasse. Dat is het Europese formulier waarmee je recht op zorg meeverhuist. Je krijgt volwaardige Duitse zorg en betaalt een verdragsbijdrage aan Nederland, met woonlandfactor 1,000: Duitse zorg is even duur geprijsd als Nederlandse. Aanmelden kan tot vijf maanden vóór je vertrek- of pensioendatum. Het CAK antwoordt binnen vier weken, met het S1-formulier bij de brief.
Vertrek je vóór je AOW-leeftijd, let dan op de datum. De CAK-route staat naar verwachting vanaf 1 november 2026 alleen nog open voor nieuwe aanmelders met een wettelijke uitkering: AOW, Anw, WAO, WIA of Wajong. Wie alleen een vroegpensioen, RVU-uitkering of vervroegd ingegaan bedrijfspensioen meeneemt, valt er dan buiten. Die regelt de zorg tot de AOW-leeftijd zelf. In Duitsland betekent dat de vrijwillige GKV of de Basistarif hierboven. Wie al klant is bij het CAK, houdt zijn rechten. Wat er precies verandert, en wat je nu kunt doen.
In Vertrekklaar is dit fase 1 van 5 van het traject, stap 1.2: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie — in jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject naar Duitsland of ga meteen naar stap 1.2 in het open stappenplan.
Waar dit op rust
De feiten in dit artikel komen van deze officiële pagina's. Regels veranderen. Bij twijfel geldt de bron, niet dit artikel.
- SGB V §5 — wie verplicht verzekerd is — gesetze-im-internet.de
- Bundesgesundheitsministerium — premies en bedragen — bundesgesundheitsministerium.de
- SGB V §10 — de gratis Familienversicherung — gesetze-im-internet.de
- SGB V §6 — de 55-plusregel bij terugkeer — gesetze-im-internet.de
- CAK — regeling buitenland (gepensioneerden) — hetcak.nl
- CAK — emigreren met vroegpensioen, de verwachte wijziging per 1 november 2026 — hetcak.nl
- SGB V §175 — keuze van de Krankenkasse, twee weken, twaalf maanden gebonden — gesetze-im-internet.de
- SGB V §61 en §62 — bijbetaling op recepten en de belastinggrens van 2 % en 1 % — gesetze-im-internet.de
- SGB V §55 — Festzuschuss van 60, 70 en 75 % bij tandprotheses — gesetze-im-internet.de
- Bundesgesundheitsministerium — premie Pflegeversicherung 3,6 % en de toeslag voor kinderlozen — bundesgesundheitsministerium.de
- CAK — woonlandfactoren per land (Duitsland 1,000) — hetcak.nl
- CAK — aanmelden, tot vijf maanden vooruit, antwoord binnen vier weken — hetcak.nl
Verder lezen
- DuitslandOriëntatie4 min
Mogen blijven in Duitsland: geen vergunning, geen certificaat — wel een voorwaarde die na drie maanden telt
Als EU-burger heb je in Duitsland geen visum, geen verblijfsvergunning en sinds 2013 zelfs geen Freizügigkeitsbescheinigung meer. Wat je wél hebt is een voorwaarde: werk, werk zoeken (zes maanden), of voldoende middelen plus een ziektekostenverzekering. Na drie maanden mag de Ausländerbehörde daarnaar vragen, en na vijf jaar wordt het recht onvoorwaardelijk. Wat de wet precies zegt, en wat dat voor een gepensioneerde en een werkzoekende betekent.
Bijgewerkt 26 september 2026
- DuitslandVerhuizing4 min
Je huisdier mee naar Duitsland: de EU-regels bij de grens, de Duitse regels erna
De grens is het makkelijke deel: chip, rabiësvaccinatie die minstens 21 dagen vóór vertrek is afgerond, Europees dierenpaspoort, maximaal vijf dieren per voertuig. Het Duitse deel begint na aankomst, en voor honden is dat serieus: hondenbelasting via het Finanzamt, in Berlijn een verplichte aansprakelijkheidsverzekering van minstens € 1 miljoen, aanmelding in het hondenregister, een algemene aanlijnplicht en een rassenlijst waarvoor strengere regels gelden.
Bijgewerkt 26 september 2026
- DuitslandAankomst5 min
Naar school in Duitsland: leerplicht zonder uitzondering, selectie na groep 6, en € 259 Kindergeld
Openbare scholen zijn gratis en de Schulpflicht is absoluut: hij begint rond de zesde verjaardag van je kind, duurt negen of tien jaar en kent geen thuisonderwijs. Na de vierde klas — in Berlijn en Brandenburg de zesde — splitst het stelsel in Gymnasium, Realschule en Hauptschule. Je meldt je kind aan bij de school van je wijk, in Berlijn in een venster van twee weken in oktober, en het Kindergeld van € 259 per kind per maand vraag je zelf aan bij de Familienkasse.
Bijgewerkt 26 september 2026