Emigreren met kinderen na een scheiding: de toestemming die vóór alles komt

Heb je na een scheiding samen met je ex-partner het gezag over je kinderen, dan is verhuizen naar het buitenland geen beslissing die jij alleen kunt nemen, hoe goed je plan ook is. Gezag is het recht en de plicht om de beslissingen over je kind te nemen, en samen gezag houden is na een scheiding de norm. Je hebt een van deze twee nodig:

• de toestemming van de andere ouder;
• vervangende toestemming van de rechtbank.

Dat tweede is een procedure met een verplichte advocaat. Die duurt minimaal zes weken en soms meer dan een jaar.

Bijna niemand schrijft over dit onderwerp, terwijl een deel van de emigratiedromen erop strandt. Daarom leggen we het hier eerlijk en vroeg neer.

Wat is de regel: samen beslissen, of de rechter?

Een verhuizing van het kind is een gezagsbeslissing. Rechtspraak.nl noemt "een verhuizing van het kind met één van de ouders" zelf als voorbeeld van een geschil waar de geschillenregeling voor bestaat. Die regeling is de weg naar de rechter als ouders met gezag het niet eens worden.

De route is daarmee gegeven. Je hebt een van deze twee nodig:

• de instemming van de andere gezaghebbende ouder, schriftelijk, want je gaat hem nog vaak laten zien;
• vervangende toestemming van de rechtbank, via artikel 1:253a BW (het Burgerlijk Wetboek).

Dat artikel zegt precies wat de rechter doet: "geschillen hieromtrent" kunnen "op verzoek van de ouders of van een van hen aan de rechtbank worden voorgelegd", en de rechtbank "neemt een zodanige beslissing als haar in het belang van het kind wenselijk voorkomt".

Heb je alleen het gezag (eenhoofdig gezag), dan heb je die toestemming niet nodig. Je hebt wel de papieren nodig om dat bij de grens aan te tonen: een internationaal uittreksel uit de BRP, de Basisregistratie Personen, van het kind met ouder- én gezagsgegevens, niet ouder dan drie maanden.

Hoe verloopt de procedure, en hoe lang duurt hij?

Rechtspraak.nl beschrijft de stappen:

• Je advocaat dient een verzoekschrift in. Zonder advocaat kan het niet.
• De rechtbank informeert de andere ouder. Die kan schriftelijk of mondeling verweer voeren en eigen verzoeken toevoegen, bijvoorbeeld om de zorgregeling te wijzigen.
• Kinderen vanaf acht jaar worden uitgenodigd voor een kindgesprek van ongeveer twintig minuten.
• Op de zitting, die niet openbaar is, zit vaak de Raad voor de Kinderbescherming aan tafel voor advies. De Raad is de overheidsdienst die de rechter adviseert over het belang van kinderen.
• De rechter onderzoekt eerst of jullie er alsnog samen uitkomen, desnoods via mediation: bemiddeling door een neutrale bemiddelaar.

Is er geen ouderschapsplan, dan kan de rechter je eerst opdragen dat te maken. Daarin leggen jullie samen vast hoe jullie de zorg voor de kinderen verdelen.

Stap	Termijn volgens Rechtspraak.nl
Zitting	binnen 6 weken na ontvangst van het verzoekschrift
Uitspraak (beschikking)	meestal binnen 4 weken na de zitting
Hoger beroep instellen	binnen 3 maanden na de uitspraak
Hele procedure	minimaal 6 weken tot meer dan 1 jaar
Uittreksel BRP of gezagsregister voor de grens	niet ouder dan 3 maanden
Kindgesprek	vanaf 8 jaar, ongeveer 20 minuten

Je betaalt griffierecht, de vergoeding voor het behandelen van je zaak door de rechtbank, en de kosten van je advocaat. Wie een laag inkomen heeft, kan bij de gemeente bijzondere bijstand voor het griffierecht vragen of gesubsidieerde rechtsbijstand aanvragen.

Reken qua tijd niet op de zes weken tot de zitting. Met verweer, een onderzoek van de Raad en hoger beroep kan de procedure ruim een jaar lopen. Dit hoort dus aan het begin van je oriëntatie, niet aan het eind.