De conserverende aanslag: de rekening die meereist, en die voor één post nooit verjaart

Er valt een brief op de mat met een bedrag erop dat je niet hoeft te betalen. Dat is de conserverende aanslag, en de verwarring die hij sticht is begrijpelijk: het is een echte aanslag, met een echt bedrag, waar in de meeste gevallen nooit een euro op wordt afgeschreven.

De Belastingdienst omschrijft hem als een belastingaanslag die u misschien in de toekomst moet betalen. Dat "misschien" is de hele constructie.

Waarom Nederland hem oplegt

Over een aantal dingen die je in Nederland hebt opgebouwd, heb je destijds belastingvoordeel gekregen. Je pensioenpremie was aftrekbaar, je lijfrentepremie ook. De afspraak daarachter was dat er later, bij uitkering, alsnog belasting over betaald zou worden.

Verhuis je naar het buitenland, dan verdwijnt dat "later" uit het zicht van de Nederlandse fiscus. De conserverende aanslag is het antwoord daarop: Nederland legt het bedrag vast op het moment dat je nog binnen bereik bent, en stelt het innen uit.

Waarvoor precies

Vier categorieën:

• Pensioen dat je in Nederland hebt opgebouwd met belastingaftrek
• Lijfrente waarvan de premies zijn afgetrokken
• Kapitaalverzekering eigen woning, spaarrekening of beleggingsrecht eigen woning
• Aanmerkelijk belang — 5% of meer van de aandelen in een vennootschap

Bij dat laatste gebeurt er iets eigenaardigs: je aandelen worden bij emigratie behandeld alsof je ze verkocht hebt. Dat heet een fictieve vervreemding, en de winst die daaruit volgt telt als inkomen in box 2. Je hebt niets verkocht, je hebt geen geld ontvangen, en er staat een aanslag.

De termijn — en de uitzondering die het meest kost

Voor pensioen, lijfrente en de kapitaalverzekering geldt meestal een geldigheidsduur van tien jaar. Gaan die tien jaar voorbij zonder dat je iets hebt gedaan wat de aanslag opeisbaar maakt, dan vervalt hij.

Alleen de conserverende aanslag voor aanmerkelijk belang is onbeperkt geldig. Die verjaart dus niet. Wie zijn bv aanhoudt en twintig jaar later dividend uitkeert of zijn aandelen verkoopt, heeft nog steeds met deze aanslag te maken.

Dat verschil wordt vaak over het hoofd gezien, ook in adviezen die verder kloppen — "na tien jaar ben je ervan af" is een ware zin over drie van de vier categorieën en een onware over de vierde. Heb je een bv, ga er dan van uit dat dit meereist zolang de vennootschap bestaat.

Wanneer je wél moet betalen

De aanslag wordt opeisbaar als je iets doet wat in strijd is met de voorwaarden. Voor pensioen en lijfrente is de klassieke: afkopen. Zet je je lijfrente om in een bedrag ineens, dan is het uitstel voorbij.

Voor een aanmerkelijk belang zijn de aanleidingen anders: je verkoopt je aandelen, je keert dividend uit, of de vennootschap houdt op te bestaan.

Wat je ermee doet

Drie dingen, en de eerste is de belangrijkste.

Schrik niet van het bedrag. Het is geen rekening. Het uitstel gaat automatisch; je hoeft er niets voor aan te vragen.

Bewaar de aanslag. Hij is over tien jaar — of bij een bv: over dertig jaar — het document waarmee je aantoont wat er destijds is vastgesteld. Zet hem bij de papieren die je meeneemt en niet bij de post die je opruimt.

Laat het narekenen als je een bv hebt. De combinatie van een aanmerkelijk belang, een onbeperkt geldige aanslag en een verdrag dat per land verschilt, is precies de plek waar algemene informatie ophoudt. Dit artikel legt uit dát het speelt en waarom het niet vanzelf overgaat; wat het in jouw geval betekent, hoort bij een fiscalist.

Dit is geen fiscaal advies. Zie ook wanneer je een adviseur nodig hebt en wanneer niet.