Het stappenplan voor Spanje

Als Nederlander heb je voor Spanje geen visum nodig. Je stapt op het vliegtuig, je komt aan en niemand vraagt iets. De eerste drie maanden mag je er zonder voorwaarden verblijven. Juist daarom wordt dit traject stelselmatig onderschat.

Blijf je langer dan drie maanden, dan ben je verplicht je te registreren. Dat doe je in fase 4, binnen drie maanden na je aankomst. Aan die registratie hangen twee eisen:

• Je kunt inkomen of vermogen aantonen.
• Je hebt zorgdekking die in Spanje geldt.

Voor een land waarvoor je een visum nodig hebt, bewijs je vooraf dat je mag komen. Naar Spanje mag je gewoon komen, en bewijs je daarna dat je kunt blijven. Het is hetzelfde bewijs, alleen op een ander moment.

En niemand herinnert je eraan. Dat merk je pas als je vastloopt bij de bank, de school of de verkeersdienst.

In deze stap zoek je uit hoe jij aan de eisen uit de vorige stap voldoet: inkomen of vermogen, en zorgdekking. Welke situatie op jou van toepassing is, bepaalt je hele voorbereiding.

Ga je in Spanje werken, in loondienst of als zelfstandige? Dan is dit vanzelf geregeld. Je valt dan onder de Spaanse sociale zekerheid.

Werk je niet in Spanje? Je werkt bijvoorbeeld op afstand voor een Nederlandse werkgever, je leeft van vermogen of je bent gepensioneerd. Bij de registratie moet je dan twee dingen aantonen:

• Je hebt voldoende middelen voor iedereen die meekomt.
• Je hebt een ziektekostenverzekering die alle risico's in Spanje dekt.

Ben je gepensioneerd, dan is het makkelijker. Voor jou volstaat het S1-formulier. Daarmee heb je in Spanje recht op zorg ten laste van Nederland.

Hoeveel "voldoende middelen" precies is, wordt elk jaar vastgesteld en per persoon beoordeeld. Daarom noemen we hier geen bedrag: een getal dat volgend jaar niet meer klopt, is erger dan geen getal. De actuele grens vind je via de bronnen bij deze stap.

Dit is je eerste huiswerk, en het hoort nu al. Wie dit pas in Spanje uitzoekt, staat daar met een dossier dat niet compleet te krijgen is.

Met je regio kies je niet alleen een klimaat. Onderwijs, zorg en een deel van de belastingen zijn in Spanje per regio geregeld. Dezelfde vraag heeft in Andalusië dus een ander antwoord dan in Valencia of Catalonië.

Het verschil zit in vier dingen:

• Hoe het onderwijs is ingericht.
• Welke taal er op school wordt gesproken.
• Hoe de zorg is georganiseerd.
• Welke regionale heffingen er gelden.

Kies je regio daarom vroeg. Hij bepaalt bij welk gemeentehuis, welke vreemdelingendienst en welk belastingkantoor je straks terechtkomt. Met kinderen bepaalt hij ook in welke taal zij les krijgen.

Een verkenningsreis buiten het hoogseizoen zegt meer dan tien avonden zoeken.

In deze stap zie je wat de verhuizing jullie gaat kosten. De rekentool hierboven rekent met jullie eigen verhuiskeuzes en laat drie kostenblokken zien:

• De aanvraag. Bij Spanje is dit bijna niets: leges van tientjes, plus eventueel een gestor (een Spaans administratiekantoor dat papierwerk voor je afhandelt) en vertalingen.
• De verhuizing. Van vrijwel niets tot enkele duizenden euro's, afhankelijk van je keuzes.
• De eerste maanden. Borg, huur vooruit, en leven zolang er nog geen inkomen binnenkomt.

Het zwaartepunt ligt dus bij de verhuizing, en vooral bij de eerste maanden.

Eén vuistregel maakt het traject minder stressvol. Reken jezelf niet rijk op een snelle verkoop of een snelle baan. Begin pas met uitgeven als de eerste maanden gedekt zijn.

In deze stap kijken jullie samen of iedereen achter de beslissing staat. Er komen geen formulieren aan te pas, en toch mislukken hier de meeste trajecten. Emigreren doe je niet alleen, ook als de papieren op één naam staan.

Ga je alleen? Voer dit gesprek dan met de mensen die je achterlaat. De vragen hieronder werken ook voor hen.

Neem er drie avonden voor. Eén gesprek is te kort voor zo'n besluit. Spreek drie avonden af, met een week ertussen. Praat met je partner, en afhankelijk van hun leeftijd ook met je kinderen:

• Avond 1, waarom. Waarom willen we dit? Wat hopen we in Spanje te vinden? Wat laten we hier achter ons? Zou dat daar echt anders zijn?
• Avond 2, wat we opgeven. Wie en wat gaan we missen? Waar zien we het meest tegen op? Wat doen we als het tegenvalt?
• Avond 3, de voorwaarden. Wat moet er voor ieder van ons geregeld zijn om ja te zeggen? Wanneer kijken we samen of het goed gaat, bijvoorbeeld na zes en na twaalf maanden? En wat is voor ons een reden om terug te gaan?

Schrijf de voorwaarden op. Op de keukentafelkaart past alles op één A4.

Verdeel het werk. Spreek af wie welk deel van dit plan trekt: de papieren, het huis en de opzeggingen, de school, de verhuizing. Zo draagt niet één van jullie alles. Nodig je partner uit in je plan; dan zien jullie allebei wat er af is.

Gaat een van jullie mee zonder eigen inkomen? Wie in Spanje woont en niet in Nederland werkt, bouwt meestal geen AOW meer op. AOW is het Nederlandse staatspensioen. Voor elk jaar dat je niet verzekerd bent, krijg je later 2 procent minder AOW. Vanaf het moment dat je niet meer verzekerd bent, heb je een jaar de tijd om je bij de SVB vrijwillig te verzekeren.

Bespreek ook of die partner een eigen rekening en eigen geld houdt, en hoe jullie samen beslissen over grote uitgaven. En denk aan werk. De partner die niet het inkomen meebrengt, heeft in Spanje ook een werkend leven nodig. Kijk alvast hoe dat beroep het doet in jullie regio, en in welke taal.

Getrouwd, geregistreerd of samenwonend? Dat kan uitmaken voor het verblijfsrecht van je partner, voor meeverzekeren in de zorg en voor erven. Is je partner zelf EU-burger, dan heeft die een eigen verblijfsrecht. Heeft je partner een nationaliteit van buiten de EU, dan woont die in Spanje als gezinslid van een EU-burger. Niet elk EU-land behandelt een geregistreerd partnerschap als een huwelijk. Zijn jullie niet getrouwd en niet geregistreerd, dan beslist het land per geval, op grond van een duurzame relatie. Kijk bij je zorg verderop in je plan wat er voor jullie geldt.

Gaan er kinderen mee? Hoe je het vertelt, hangt af van hun leeftijd:

• Tot een jaar of vier. Vertel het kort voor de verhuizing en houd vaste gewoontes aan, zoals het slaapritueel en de knuffel in de handbagage.
• Basisschool. Vertel het ruim van tevoren en laat ze meekijken: foto's van de school, de buurt en het huis. Laat ze iets kiezen, zoals hun kamer.
• Tieners. Betrek ze bij het besluit zelf. Voor hen weegt het afscheid van vrienden het zwaarst. Spreek af hoe ze contact houden en wanneer ze hun vrienden terugzien.

Voor kinderen is de taal op school de grootste overgang. In tweetalige regio's krijgen ze les in of mét de regionale taal. Jonge kinderen pikken het verrassend snel op. Voor tieners is het zwaarder, en extra ondersteuning is dan geen luxe.

Wie leert de taal, en wanneer? In Spanje is dat Spaans, en in een tweetalige regio komt de regionale taal erbij. Vaak heeft de partner zonder werk de taal het hardst nodig, en juist die heeft geen collega's om mee te oefenen. Plan het samen, liefst al vóór vertrek.

Sluit de oriëntatiefase af met een streefdatum voor vertrek. Niet als deadline — als kompas. Anders dan bij een visumtraject wacht je bij Spanje op niemands toestemming, dus het tempo is aan jou. Realistisch beeld: van serieus besluit tot geregeld zijn duurt dit traject voor de meeste mensen drie tot negen maanden, afhankelijk van hoe snel je woning en papieren rond zijn.

Invullen doe je hieronder in deze kaart, en invullen ís afronden. Je streefdatum kun je altijd aanpassen — de planning past zich dan mee aan.