Het stappenplan voor Brazilië

Brazilië werkt sinds de migratiewet van 2017 niet met een handvol visumsoorten maar met één begrip: de autorização de residência, de verblijfsvergunning, die je op een lijst van gronden kunt krijgen — werk, studie, investering, gezinshereniging, en "andere gevallen in een regeling", waar het pensioen en het werken op afstand onder vallen. Het decreet somt de gronden op; de Conselho Nacional de Imigração vult per grond de drempels en de stukken in met een resolução normativa.

Twee dingen zijn in elke route hetzelfde. Je kunt de vergunning vooraf aanvragen als VITEM-visum bij het consulaat, of je reist als toerist in en vraagt haar in Brazilië aan — artikel 124 van het decreet laat een bezoekersstatus omzetten. En na de toekenning moet je je laten registreren bij de Polícia Federal: de wet maakt het registro verplicht voor iedere houder van een tijdelijk visum of een verblijfsvergunning, en daar komt de kaart uit, de CRNM, met het nummer waar alles aan hangt.

Eén verdrag wél, twee niet — en elk heeft een gevolg.

De belasting. Nederland en Brazilië hebben sinds 1990 een belastingverdrag, en dat splitst je inkomen in vieren. Je AOW blijft alleen in Nederland belast (artikel 18 lid 3). Je overheidspensioen ook (artikel 19 lid 2), tenzij je Braziliaan wordt. Je lijfrente is alleen in Brazilië belast. En je bedrijfspensioen zit ertussenin: tot 5.000 dollar per jaar alleen in Brazilië, daarboven mag Nederland meeheffen en verrekent Brazilië wat Nederland heeft ingehouden (artikel 18 lid 1 en artikel 23 lid 5).

De AOW zelf. Het socialezekerheidsverdrag dat in 2002 in Brasília is getekend, is nooit in werking getreden — wetten.overheid.nl zegt het letterlijk — en Brazilië staat niet bij de 36 landen waarnaar de volledige AOW wordt geëxporteerd. De AOW gaat dus mee tot de gehuwdennorm: voor een stel verandert er niets, wie alleen gaat valt terug van zeventig naar vijftig procent van het minimumloon.

De zorg. Brazilië staat niet op de CAK-lijst: je basisverzekering eindigt bij uitschrijving en er is geen S1. Wat ervoor in de plaats komt is het SUS, het staatsstelsel dat voor iedereen in Brazilië open is, en daarnaast de plano de saúde die vrijwel elke Nederlander afsluit.

Je AOW-opbouw stopt — dat is iets anders dan de uitbetaling. Zodra je niet meer in Nederland verzekerd bent, bouw je niets meer op, en elk jaar tot je AOW-leeftijd kost 2% van je latere AOW. Vrijwillig doorverzekeren bij de SVB kan, maximaal tien jaar, maar de aanvraag moet binnen één jaar na het einde van je verzekering binnen zijn. Ontvang je al AOW, dan speelt dit niet meer.

Brazilië is een land van 27 staten op een continent: het zuiden met Florianópolis en Curitiba heeft vier seizoenen en Europese winters, het noordoosten rond Fortaleza, Natal en João Pessoa heeft het klimaat van de folder, en São Paulo en Rio zijn de steden waar de ziekenhuizen, de scholen en het werk zitten. Wie met pensioen komt, kiest meestal de kust van het noordoosten of het zuiden; wie werkt, komt in een van de twee grote steden terecht.

Reken bij die keuze mee wat op vakantie niet opvalt. De afstand tussen regio's is die tussen Europese landen, de veiligheid verschilt per wijk meer dan per stad, en Portugees is overal de taal — ook aan het loket en bij de dokter. En de staat bepaalt meer dan je gewend bent: het rijbewijs, de school, de overdrachtsbelasting en de notaris zijn per staat of gemeente geregeld.

Aan de aanvraagkant is Brazilië goedkoop: de leges van de Polícia Federal zijn tientallen euro's, het visum bij het consulaat een paar honderd, en het geld zit in de apostilles en de beëdigde vertalingen. Daarna komen de plano de saúde die elke maand terugkomt, de verhuizing over de oceaan — belastingvrij voor wat je al bezat — en de auto, die je hier verkoopt, omdat Brazilië gebruikte auto's niet toelaat.

Bij Brazilië heeft dit gesprek een som en een taal. De som: wie alleen gaat, levert twintig procentpunt AOW in, en wie ouder is, betaalt een plano de saúde waarvan de premie met de leeftijd oploopt. De taal: zonder Portugees blijf je afhankelijk van anderen, bij de bank, bij de dokter en op school — er is geen taaleis voor het verblijf, maar het land stelt hem elke dag zelf.

En bespreek de afstand en het tempo. Elf tot veertien uur vliegen, vier tot vijf uur tijdsverschil, en een overheid die veel digitaal doet maar elke stap met een beëdigde vertaling en een stempel wil.

Vanaf hier telt alles terug. De strakste klok van dit traject is de negentig dagen: als toerist mag je er hooguit negentig per honderdtachtig zijn, en wie met een visum komt moet zich binnen negentig dagen na aankomst laten registreren. De langste is de apostille-en-vertaalketen van je stukken, die vóór de aanvraag rond moet zijn.