Het stappenplan voor Zwitserland

Zwitserland is geen EU-lid, maar sinds 2002 geldt er een akkoord over vrij personenverkeer. Voor jou betekent dat: geen visum, en je komt binnen op je identiteitskaart. Wat er wél moet gebeuren — en waar Zwitserland verschilt van Duitsland of Spanje — is dat je een verblijfsvergunning aanvraagt.

Wees niet bang voor dat woord. De vergunning is declaratoir: hij verleent je het recht niet, hij bewijst het. Het verdrag zegt het letterlijk — tot bewijs van dit recht wordt een verblijfsvergunning afgegeven — en de Zwitserse migratiedienst spreekt van een rechtsaanspraak zodra je aan de voorwaarden voldoet. Dat is iets heel anders dan de Amerikaanse of Australische route, waar een ambtenaar mag beslissen of je mag komen. Word je toch geweigerd, dan staat er beroep open tot aan het Bundesgericht.

Eén praktisch weetje meteen: heb je een arbeidscontract van hoogstens drie maanden, dan heb je helemaal geen vergunning nodig.

Hier zit iets dat de meeste emigratiesites niet weten. Zwitserland geeft de permanente vestigingsvergunning (de C-vergunning) na vijf jaar onafgebroken verblijf aan burgers van landen waarmee het een vestigingsverdrag heeft — en Nederland is zo'n land, op grond van een notawisseling uit 1935. Burgers van bijvoorbeeld Polen, Hongarije of Kroatië moeten in beginsel tien jaar wachten.

Waarom dat uitmaakt: met een C-vergunning is je verblijf onbeperkt en onvoorwaardelijk, verlies je hem niet na zes maanden in het buitenland maar pas na vier jaar, en verdwijnen de beperkingen op de arbeidsmarkt. Het is ook de vergunning die je nodig hebt als je ooit Zwitser wilt worden. Voor een Nederlander die serieus overweegt te blijven, halveert dit de wachttijd — dat mag meewegen in je besluit.

De vergunning zelf is goedkoop — het verdrag verbiedt Zwitserland er meer voor te rekenen dan een eigen identiteitskaart kost, en in de praktijk gaat het om enkele tientjes. Het geld zit ergens anders: in de zorgverzekering, die per persoon geldt en waar geen werkgever aan meebetaalt, en in de huurmarkt met een borg van maximaal drie maanden op een geblokkeerde rekening. Reken het door met je eigen gezinssamenstelling voordat je een salaris beoordeelt; een Zwitsers brutoloon zegt weinig zonder deze twee posten ernaast.

Zwitserland is een land van 26 kantons, en dat is geen folklore maar bestuurlijke werkelijkheid: het kanton geeft je vergunning af, bepaalt de tarieven, heft eigen belastingen, regelt je premiekorting en bepaalt de taal. De grondwet kent vier landstalen — Duits, Frans, Italiaans en Reto-Romaans — en laat elk kanton zelf zijn ambtstaal kiezen. Vier kantons zijn officieel meertalig.

Dat maakt de kantonkeuze een echte beslissing en geen detail. Waar je gaat wonen bepaalt in welke taal je kind naar school gaat, in welke taal je huurcontract en je belastingaangifte zijn, en hoeveel belasting je betaalt — de verschillen tussen kantons zijn groot. Bespreek dit expliciet met je gezin, en bezoek als het kan twee kantons vóór je kiest.

Zet een datum waarop je wilt zijn vertrokken. Niet omdat hij vaststaat, maar omdat de klokken van dit traject — veertien dagen om je te melden, drie maanden voor je zorgverzekering met terugwerkende premie — pas betekenis krijgen tegen een vertrekdag, en omdat de kantonkeuze en de woningzoektocht tijd vragen die je alleen tegen een datum kunt plannen.

Vertrekklaar rekent voor je uit of het past, en zegt het eerlijk als dat niet zo is. Verschuiven mag altijd — de datum is van jou, niet van de tool.