Het stappenplan voor Schotland

In deze stap leer je hoe je in Schotland mag gaan wonen. Zo weet je meteen of er voor jou een weg is, en welke wegen er niet zijn.

Schotland hoort bij het Verenigd Koninkrijk (VK). Het visum regelt de Britse immigratiedienst, UK Visas and Immigration (UKVI), voor het hele VK. Sinds de Brexit is er geen vrij verkeer meer: als Nederlander mag je er niet zomaar wonen of werken.

Als bezoeker heb je geen visum nodig, wel een ETA: een digitale reistoestemming van £20. Je mag dan meestal tot zes maanden blijven. GOV.UK zegt letterlijk wat je als bezoeker niet mag:

• "do paid or unpaid work for a UK company or as a self-employed person": betaald of onbetaald werken voor een Brits bedrijf of als zelfstandige.
• "claim public funds (benefits)": een Britse uitkering aanvragen.
• "live in the UK for long periods of time through frequent or successive visits": lange tijd in het VK wonen door vaak of steeds opnieuw te komen.

Een half jaar hier, een half jaar daar is dus geen manier om er te wonen. Bij de grens kunnen ze vragen stellen over hoe vaak en hoe lang je komt.

Wonen kan alleen met een visum. Er zijn vier routes:

• Werk. Een baan bij een werkgever die mag sponsoren, met het Skilled Worker-visum of het Health and Care Worker-visum.
• Een partner. Je partner is Brits of Iers, of heeft settled status.
• Talent. Global Talent, of de High Potential Individual-route voor recent afgestudeerden van topuniversiteiten.
• Een eigen bedrijf. Het Innovator Founder-visum, voor een nieuw en innovatief bedrijf.

Drie dingen die niet bestaan:

• Een visum op een uitkering of pensioen. Wie met een WIA-uitkering, een AOW of eigen vermogen wil gaan wonen, heeft daarvoor geen eigen route. Alleen een partner, een baan, talent of een eigen bedrijf geeft verblijf.
• Een werkvakantie voor Nederlanders. De Youth Mobility Scheme staat open voor een korte lijst landen, en Nederland staat daar niet op.
• Het EU Settlement Scheme voor nieuwkomers. Dat is alleen voor wie al vóór 1 januari 2021 in het VK woonde, en voor een gezinslid van iemand die er toen al woonde. De deadline was 30 juni 2021; later aanvragen kan alleen met een goede reden. Had je settled status, dan raak je die kwijt na meer dan vijf jaar aaneen buiten het VK.

In deze stap zie je wat emigreren naar Schotland doet met je AOW, je uitkering, je belasting en je zorg. Het goede nieuws: veel gaat mee. Maar meegaan is iets anders dan er mogen wonen.

Je AOW. Het VK is voor de AOW een verdragsland. De SVB zegt het letterlijk: "Uw AOW verandert niet." Ook wie alleen gaat, houdt de volledige AOW. De SVB betaalt hem in ponden uit op een Britse rekening.

Je WIA-uitkering. Het UWV laat een WIA-, WAO- of WAZ-uitkering alleen meegaan naar een land buiten de EU waarmee Nederland een verdrag heeft. Het VK staat in de lijst van het UWV, met "ja" voor de WIA. Dat geldt ook voor een IVA-uitkering: de WIA-uitkering voor wie volledig en duurzaam arbeidsongeschikt is. Twee dingen gaan niet mee:

• De toeslag op je uitkering uit de Toeslagenwet. Die staat voor het VK op "nee".
• De WW gaat niet mee. Buiten de EU, de EER en Zwitserland kun je je WW niet meenemen, en het VK hoort daar niet bij.

Maar een uitkering geeft geen visum. Je mag je WIA meenemen, maar je mag er niet wonen op je WIA. Daarvoor heb je een van de vier routes nodig, in de praktijk vaak de partnerroute. Hoe het meenemen precies gaat, staat in fase 3.

Je zorg. Het VK staat op de lijst van verdragslanden van het CAK, met Schotland er letterlijk bij. Krijg je een Nederlandse uitkering of pensioen, dan meld je je bij het CAK. Je krijgt dan een S1-verklaring: het bewijs dat Nederland je zorg betaalt. Met een S1 kun je de zorgheffing bij je visum, de IHS, geheel of gedeeltelijk terugkrijgen. Werk je in Schotland, dan val je onder de NHS.

De belasting. Het belastingverdrag van 2008 legt pensioenen en socialezekerheidspensioenen zoals de AOW bij het land waar je woont. Woon je in Schotland, dan betaal je daar dus belasting, tegen de Schotse tarieven. Voor een WIA-uitkering geldt hetzelfde: de Belastingdienst zet de WIA in zijn verdragstabel onder artikel 20, belast in het VK.

Je AOW-opbouw stopt. Wie in Schotland woont en niet in Nederland werkt, is meestal niet meer verzekerd. Elk jaar kost dan 2 procent van je latere AOW. Je hebt één jaar om je vrijwillig te verzekeren bij de SVB.

In deze stap kies je waar in Schotland je wilt wonen. Dat bepaalt je werk, je huur, de school en hoe vaak je Nederland ziet.

De grote keuzes:

• Edinburgh, de hoofdstad, met de Schotse regering, universiteiten en veel financiële dienstverlening. Vanaf de veerboot in Newcastle is het volgens DFDS een paar uur rijden.
• Glasgow, de grootste stad, in het westen.
• Aberdeen in het noordoosten, de stad van de energiesector.
• Dundee, aan de oostkust tussen Edinburgh en Aberdeen.
• Inverness en de Highlands, ruim en dunbevolkt, met verder rijden naar ziekenhuis en school.
• De eilanden, zoals de Hebriden, Orkney en Shetland, waar je voor veel dingen de boot of het vliegtuig neemt.

Drie dingen om bij elke plek na te gaan:

• Werk en je visum. Een werkgever moet je willen en mogen sponsoren. Sommige beroepen staan alleen voor Schotland op de lijst met lagere salarisdrempels. Kijk dus naar het deel van het VK waar je gaat werken.
• De huur en de school. Je kind gaat naar de school bij je adres, via de council.
• De afstand. Hoe kom je bij je werk, de huisarts en de veerboot naar Nederland?

Ga eerst kijken. Als bezoeker mag je meestal tot zes maanden blijven.

In deze stap zie je wat het traject jullie gaat kosten. Zo kun je straks een echt besluit nemen.

De grootste post die iedereen onderschat, is de Immigration Health Surcharge (IHS): de zorgheffing die je bij je visum betaalt. Hij is £1.035 per volwassene en £776 per kind, per jaar. Je betaalt hem vooruit, voor de hele duur van het visum.

Een paar voorbeelden van de bedragen die GOV.UK vandaag noemt:

• Skilled Worker voor vijf jaar: £1.618 leges per persoon, plus vijf jaar IHS. Voor een volwassene is dat samen £6.793.
• Partnervisum: £2.064 leges, plus £3.105 IHS voor 2 jaar en 9 maanden.
• Health and Care Worker: £324 of £628 leges, en geen IHS.

Daarbovenop komen de taaltest, de verhuizing, de borg en de eerste maanden huur. De rekentool rekent met jullie eigen keuzes en laat zien waar de grote bedragen zitten.

In deze stap beslissen jullie samen of jullie gaan. Je eindigt met een paar voorwaarden op papier waar jullie allebei achter staan. Dit is het moment om nog nee te kunnen zeggen. Na fase 2 kost dat geld.

Ga je alleen? Voer dit gesprek dan met de mensen die je achterlaat. De vragen hieronder werken ook voor hen.

Neem er drie avonden voor. Eén gesprek is te kort voor zo'n besluit. Spreek drie avonden af, met een week ertussen:

• Avond 1, waarom. Wat hopen we in Schotland te vinden? Wat laten we hier achter ons? Zou dat daar echt anders zijn?
• Avond 2, wat we opgeven. Wie en wat gaan we missen? Waar zien we het meest tegen op? Wat doen we als het tegenvalt?
• Avond 3, de voorwaarden. Wat moet er voor ieder van ons geregeld zijn om ja te zeggen? Wanneer kijken we samen of het goed gaat, bijvoorbeeld na zes en na twaalf maanden? En wat is voor ons een reden om terug te gaan?

Schrijf de voorwaarden op. Op de keukentafelkaart past alles op één A4.

Bij Schotland hoort één vraag die op tafel moet: op wiens visum gaan jullie? Het verblijf hangt aan één route, en vaak aan één baan. Wie draagt het visum? En wat betekent het als die baan stopt?

Verdeel het werk. Spreek af wie welk deel van dit plan trekt: de papieren voor het visum, het huis en de opzeggingen, de school, de verhuizing. Zo draagt niet één van jullie alles. Nodig je partner uit in je plan; dan zien jullie allebei wat er af is.

Gaat een van jullie mee zonder eigen inkomen? Wie in Schotland woont en niet in Nederland werkt, bouwt meestal geen AOW meer op. Voor elk jaar dat je niet verzekerd bent, krijg je later 2 procent minder AOW. Vanaf het moment dat je niet meer verzekerd bent, heb je een jaar om je bij de SVB vrijwillig te verzekeren. Bespreek ook of die partner een eigen rekening en eigen geld houdt, en hoe jullie samen beslissen over grote uitgaven.

Getrouwd, geregistreerd of samenwonend? Je partner en kinderen onder de 18 kunnen mee als dependant: een gezinslid op jouw visum. Als partner telt een huwelijk of geregistreerd partnerschap dat in het VK erkend wordt. Zijn jullie niet getrouwd of geregistreerd, dan laat je zien dat jullie minstens twee jaar samenwonen.

Kijk bij werk goed naar je beroepscode. Staat je baan als medium skilled op de lijst, of ga je werken als care worker of senior care worker (verzorgende), dan mogen je partner en kinderen vanuit het buitenland in de regel niet mee. GOV.UK noemt dan maar twee uitzonderingen:

• Je werkte al onafgebroken in het VK op dit visum in zo'n baan: bij medium skilled sinds vóór 22 juli 2025, als care worker sinds vóór 11 maart 2024.
• Het gaat om een kind dat in het VK is geboren.

Gaan er kinderen mee? Hoe je het vertelt, hangt af van hun leeftijd:

• Tot een jaar of vier: vertel het kort voor de verhuizing en houd vaste gewoontes aan, zoals het slaapritueel en de knuffel in de handbagage.
• Basisschool: vertel het ruim van tevoren en laat ze meekijken: foto's van de school, de buurt en het huis. Laat ze iets kiezen, zoals hun kamer.
• Tieners: betrek ze bij het besluit zelf. Voor hen weegt het afscheid van vrienden het zwaarst. Spreek af hoe ze contact houden en wanneer ze hun vrienden terugzien.

In Schotland begint een kind in P1, de eerste klas van de basisschool, tussen vier en een half en vijf en een half. Het schooljaar begint in augustus. Je meldt je kind aan bij de council, de gemeente waar je gaat wonen.

Wie leert de taal, en wanneer? In Schotland gaat alles in het Engels. De taaleis van je visum geldt meestal alleen voor jou. Toch heeft de partner zonder werk de taal vaak het hardst nodig, en juist die heeft geen collega's om mee te oefenen. Plan samen hoe je dat bijwerkt, liefst al vóór vertrek.

Kies hieronder de datum waarop jullie in Schotland willen staan. Het stappenplan rekent uit of dat haalbaar is met wat er nog moet gebeuren. Wordt het krap, dan zegt het dat eerlijk.

Wees daarbij realistisch over het stuk dat zich niet laat plannen: een baan bij een werkgever die mag sponsoren, of een endorsement voor talent of een eigen bedrijf. Het visum zelf gaat daarna vaak snel: GOV.UK noemt drie weken voor de werkroutes en twaalf weken voor de partnerroute.

Een streefdatum is van jou: je kunt hem altijd verzetten, en verzetten is een prima uitkomst.