Het stappenplan voor Polen

In deze stap zie je wat je in Polen moet regelen om er te wonen. Als Nederlander heb je geen visum nodig: je rijdt de grens over en niemand vraagt iets. De eerste drie maanden mag je er zonder voorwaarden zijn. Precies daarom wordt dit traject onderschat.

Blijf je langer, dan heeft Polen twee losse registraties voor je, bij twee loketten. Elk heeft een eigen termijn:

• De zameldowanie is je adresmelding bij de gemeente. Die doe je binnen dertig dagen nadat je in je woning trekt. Je krijgt er het PESEL-nummer mee, het Poolse persoonsnummer waar alles aan hangt.
• De rejestracja pobytu is de registratie van je verblijfsrecht als EU-burger. Die doe je bij de wojewoda, de vertegenwoordiger van de rijksoverheid in je provincie. Dat moet uiterlijk de dag na afloop van je eerste drie maanden.

Wie er één doet, denkt vaak dat hij klaar is. Je hebt ze allebei nodig.

Eén groep valt buiten de tweede registratie. Heb je naast de Nederlandse ook de Poolse nationaliteit, dan ben je in Polen geen EU-burger maar Pool. Je registreert dan geen verblijfsrecht. De adresmelding en het PESEL gelden wél voor jou.

In deze stap ontdek je welk land belasting heft over je inkomen, en hoe je zorg geregeld is. Op beide punten vertellen de meeste Nederlandstalige pagina's nog hoe het vóór 2022 was.

De belasting. Het belastingverdrag van 2002 legde je pensioen bij Polen. Het protocol dat op 30 april 2022 in werking trad, heeft dat omgedraaid. Zo'n protocol is een aanvulling op het verdrag. Sindsdien mogen pensioenen én socialezekerheidsuitkeringen die uit Nederland komen, in Nederland worden belast.

Nederland heft dus over je bedrijfspensioen én je AOW. Polen verrekent de Nederlandse belasting met de zijne: het trekt wat je in Nederland betaalt af van de Poolse belasting. Een vrijstelling loonheffing, waarbij Nederland niets inhoudt, zoals bij Spanje of Portugal, bestaat hier niet meer.

De zorg. Polen is een verdragsland: een land waarmee Nederland afspraken over zorg heeft. Heb je een Nederlands wettelijk pensioen, zoals de AOW, dan loopt je zorg via het CAK. Zo gaat dat:

• Je krijgt via het CAK een S1-formulier.
• Met dat formulier schrijf je je in bij het NFZ, het Poolse zorgfonds.
• Daarna word je behandeld alsof je in Polen verzekerd bent.

Je betaalt daarvoor de verdragsbijdrage, je premie voor deze zorg. Die gaat van je Nederlandse pensioen af.

In deze stap kies je waar in Polen je wilt wonen. Warschau, Kraków, Wrocław en de Driestad aan de Oostzee (Gdańsk, Gdynia en Sopot) hebben de internationale scholen, de Engelstalige artsen en de directe vluchten. Het platteland van Podlasie, Lubelskie of de Karpaten heeft de lage prijzen. Voor veel lezers van dit plan woont daar ook de familie.

Ga in januari kijken, niet in juli. De winter telt mee bij je keuze. De kou houdt er weken aan. En in de steden zie je dan de luchtkwaliteit van de winter, die je bij een zomerbezoek niet ziet.

Reken ook de taal mee. Aan het loket, bij de notaris en bij de huisarts spreek je Pools. In de grote steden red je je met Engels, daarbuiten niet.

In deze stap zie je wat de verhuizing jullie gaat kosten. Het goede nieuws: het papierwerk is hier vrijwel gratis.

• De registraties kosten niets.
• Je rijbewijs hoef je niet om te wisselen.
• De auto komt zonder accijns mee als je aan de voorwaarden voldoet. Accijns is de Poolse belasting op de invoer van een auto.

Het geld zit in de verhuizing zelf en in de eerste maanden.

In deze stap praat je als gezin over de verhuizing. Bij Polen gaat dit gesprek voor veel gezinnen over teruggaan, niet over weggaan. De ene generatie kent het land, de andere kent het van vakanties. Kinderen die in Nederland opgroeiden, verhuizen dan naar het land van hun ouders, niet naar dat van henzelf.

Ga je alleen? Voer dit gesprek dan met de mensen die je achterlaat. De vragen hieronder werken ook voor hen.

Neem er drie avonden voor. Eén gesprek is te kort voor zo'n besluit. Spreek drie avonden af, met een week ertussen. Praat met je partner, en afhankelijk van hun leeftijd ook met je kinderen:

• Avond 1, waarom. Waarom willen we dit? Wat hopen we in Polen te vinden? Wat laten we hier achter ons? Zou dat daar echt anders zijn?
• Avond 2, wat we opgeven. Wie en wat gaan we missen? Waar zien we het meest tegen op? Wat doen we als het tegenvalt?
• Avond 3, de voorwaarden. Wat moet er voor ieder van ons geregeld zijn om ja te zeggen? Wanneer kijken we samen of het goed gaat, bijvoorbeeld na zes en na twaalf maanden? En wat is voor ons een reden om terug te gaan?

Schrijf de voorwaarden op. Op de keukentafelkaart past alles op één A4.

Verdeel het werk. Spreek af wie welk deel van dit plan trekt: de papieren, het huis en de opzeggingen, de school, de verhuizing. Zo draagt niet één van jullie alles. Nodig je partner uit in je plan; dan zien jullie allebei wat er af is.

Gaat een van jullie mee zonder eigen inkomen? Wie in Polen woont en niet in Nederland werkt, bouwt meestal geen AOW meer op. AOW is het Nederlandse staatspensioen. Voor elk jaar dat je niet verzekerd bent, krijg je later 2 procent minder AOW. Vanaf het moment dat je niet meer verzekerd bent, heb je een jaar de tijd om je bij de SVB vrijwillig te verzekeren.

Bespreek ook of die partner een eigen rekening en eigen geld houdt, en hoe jullie samen beslissen over grote uitgaven.

Getrouwd, geregistreerd of samenwonend? Dat kan uitmaken voor het verblijfsrecht van je partner, voor meeverzekeren in de zorg en voor erven. Is je partner zelf EU-burger, dan heeft die een eigen verblijfsrecht. Heeft je partner een nationaliteit van buiten de EU, dan woont die in Polen als gezinslid van een EU-burger. Niet elk EU-land behandelt een geregistreerd partnerschap als een huwelijk. Zijn jullie niet getrouwd en niet geregistreerd, dan beslist het land per geval, op grond van een duurzame relatie. Kijk bij je zorg verderop in je plan wat er voor jullie geldt.

Gaan er kinderen mee? Hoe je het vertelt, hangt af van hun leeftijd:

• Tot een jaar of vier. Vertel het kort voor de verhuizing en houd vaste gewoontes aan, zoals het slaapritueel en de knuffel in de handbagage.
• Basisschool. Vertel het ruim van tevoren en laat ze meekijken: foto's van de school, de buurt en het huis. Laat ze iets kiezen, zoals hun kamer.
• Tieners. Betrek ze bij het besluit zelf. Voor hen weegt het afscheid van vrienden het zwaarst. Spreek af hoe ze contact houden en wanneer ze hun vrienden terugzien.

Bespreek ook de taal op school. Wie in Nederland Pools sprak aan de keukentafel, spreekt niet vanzelf het Pools van een Poolse klas. Een kind dat de taal niet beheerst, heeft recht op gratis extra lessen Pools. Daarover meer verderop in je plan, bij de school.

Wie leert de taal, en wanneer? In Polen is dat Pools, ook als een van jullie het thuis al sprak. Vaak heeft de partner zonder werk de taal het hardst nodig, en juist die heeft geen collega's om mee te oefenen. Plan het samen, liefst al vóór vertrek.

In deze stap kies je de datum waarop je wilt verhuizen. Vanaf die datum telt alles terug. Dit traject kent vier termijnen die je zelf in gang zet:

• Binnen dertig dagen na intrek meld je je adres.
• Uiterlijk de dag na drie maanden registreer je je verblijfsrecht.
• Binnen dertig dagen nadat de auto Polen binnenkomt, regel je het kenteken.
• Binnen twaalf maanden na vestiging breng je de auto binnen, anders kan hij niet meer zonder accijns mee.

Zet ze alle vier in je agenda op de dag dat je datum vaststaat.