Zorg in Brazilië: het SUS is er voor iedereen, en de plano de saúde kent wachttijden van 24 uur tot 300 dagen

Nee, Nederland betaalt je zorg in Brazilië niet door. Brazilië staat niet op de lijst van verdragslanden van NederlandWereldwijd en niet op die van het CAK; het socialezekerheidsverdrag dat beide landen in 2002 in Brasília tekenden, "treedt in werking op een nader te bepalen datum" en is dat na meer dan twintig jaar nog niet. Geen S1 dus, geen verdragsbijdrage, en je basisverzekering eindigt op de dag van je uitschrijving. Wat ervoor in de plaats komt kost twee dingen: niets, voor het publieke stelsel dat de grondwet aan iedereen belooft, en een maandpremie voor de plano de saúde waarmee je de wachtlijsten omzeilt. De valkuil is de volgorde: het visum eist de polis al vóór je vertrekt, en de polis zelf laat je tot 180 dagen wachten op alles wat geen spoed is.

	SUS	Plano de saúde
Voor wie	iedereen in Brazilië, ook migranten, ongeacht status	wie een polis sluit
Kosten	geen	premie per verzekeraar, oplopend met leeftijd
Wachttijd	geen wettelijke, wel wachtlijsten	hooguit 24 uur spoed, 180 dagen overig, 300 dagen bevalling
Bestaande aandoeningen	gedekt	uitsluiting mogelijk tot 24 maanden na de start
Voor het visum	telt niet	een polis die in Brazilië geldt is een voorwaarde

Mag ik als buitenlander naar het SUS?

Ja, en dat staat op drie plaatsen. Artikel 196 van de grondwet noemt gezondheid "een recht van allen en een plicht van de staat", met "universele en gelijke toegang" tot de zorg. Artikel 2 van de wet op het Sistema Único de Saúde herhaalt het als grondrecht. En artikel 4 van de migratiewet van 2017 geeft de migrant "toegang tot de publieke diensten van gezondheid en sociale bijstand, zonder onderscheid naar nationaliteit en migratiestatus". Je hoeft dus niet op je verblijfskaart te wachten om bij de wijkpost, de unidade básica de saúde, aan te kloppen; neem je paspoort en je CPF mee en laat je inschrijven bij de post van je wijk.

Wat het SUS niet is, is snel of comfortabel. Voor een specialist of een geplande ingreep zijn de wachtlijsten lang en de verschillen tussen stad en platteland groot. Dat is de reden dat wie het kan betalen een plano de saúde ernaast neemt: het SUS als vangnet en voor spoed, de plano voor tempo en voor de privéklinieken.

Wat regelt de wet voor de plano de saúde?

De planos privados de assistência à saúde vallen onder de Lei 9.656 van 1998 en onder het toezicht van de ANS, de Agência Nacional de Saúde Suplementar. Artikel 12 begrenst de carência, de wachttijd na het sluiten van de polis: hooguit 24 uur voor spoed en noodgevallen, hooguit 180 dagen voor alle andere zorg, en hooguit 300 dagen voor een bevalling op tijd. De ANS zegt erbij dat dit maxima zijn: een verzekeraar mag korter, nooit langer.

Artikel 11 gaat over wat je al had. Een verzekeraar mag een bestaande aandoening niet langer uitsluiten dan 24 maanden na het ingaan van het contract, en moet zelf bewijzen dat je ervan wist. Wie met een chronische aandoening vertrekt, rekent dus op twee jaar waarin die aandoening op het SUS leunt, en vraagt de verzekeraar schriftelijk wat precies is uitgesloten.

De 180 dagen beginnen pas bij de Braziliaanse polis. Een reisverzekering of internationale polis die je voor het visum sluit, telt bij een Braziliaanse verzekeraar niet als gelopen wachttijd. Wie na aankomst overstapt, begint opnieuw te tellen. Reken de eerste zes maanden dubbel: de polis van het visum voor de dekking, de plano voor de toekomst.

Welke polis eist het visum?

De Resolução Normativa 40/2019 voor gepensioneerden noemt onder de stukken voor het consulaat "een in het nationale grondgebied geldige zorgverzekering", en de andere routes vragen hetzelfde. Het consulaat in Amsterdam wil die polis zien bij de aanvraag. Dat kan een internationale verzekering zijn die Brazilië dekt; dat moet erop staan, niet alleen "wereldwijd" als je het niet zeker weet. Zo'n polis kent naar Nederlandse maatstaven hoge instapgrenzen op leeftijd en sluit het bestaande uit; stel de acceptatievraag maanden vóór je de Nederlandse opzegt.

De volgorde die een gat voorkomt

Eerst de polis voor het visum, vóór de aanvraag bij het consulaat. Dan de Nederlandse basisverzekering laten eindigen op de dag van uitschrijving, niet eerder. In de eerste weken in Brazilië de inschrijving bij de wijkpost van het SUS en de keuze van een plano de saúde, met de wachttijden in de hand. En de internationale polis pas opzeggen als de 180 dagen van de plano voorbij zijn. Medicijnen die je dagelijks gebruikt, neem je mee voor de eerste maanden; het SUS levert op recept, maar niet elk Nederlands merk.

Wat hier niet staat: wat een plano de saúde kost. Dat verschilt per verzekeraar, per leeftijd en per stad, en de ANS publiceert de verzekeraars maar niet de premies; vraag er drie offertes voor, met de carência en de uitsluitingen op papier.

In Vertrekklaar is dit fase 1 van 5 van het traject, stap 1.2: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie — in jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject naar Brazilië of ga meteen naar stap 1.2 in het open stappenplan.