AOW, pensioen en belasting in Brazilië: het verdrag van 1990 verdeelt, en het verdrag van 2002 bestaat alleen op papier

Je AOW blijft in Nederland belast, je lijfrente wordt in Brazilië belast, en je bedrijfspensioen wordt verdeeld: dat is de korte versie van het belastingverdrag dat beide landen op 8 maart 1990 in Brasília sloten en dat sinds 20 november 1991 geldt. Brazilië belast zijn inwoners naar wereldinkomen, in schijven tot 27,5 procent. Wat de folder niet zegt, is dat er een tweede verdrag ligt, over sociale zekerheid, getekend in 2002 — en dat dat verdrag volgens wetten.overheid.nl "in werking treedt op een nader te bepalen datum". Zonder dat verdrag gaat de AOW mee op de gehuwdennorm, en dat kost een alleenstaande twintig procentpunt.

Inkomen	Nederland	Brazilië	Verdrag
AOW en andere socialezekerheidsuitkeringen	belast, alleen hier	niet belast	artikel 18, derde lid
Bedrijfspensioen	mag meeheffen over wat boven 5.000 dollar per jaar uitkomt	belast; verrekent de Nederlandse belasting	artikel 18, eerste lid; artikel 23
Lijfrente	niet belast	belast, alleen daar	artikel 18, eerste lid
Overheidspensioen (ABP)	belast, alleen hier, tenzij je ook Braziliaan bent	niet belast	artikel 19, tweede lid
Woning in Nederland	altijd hier belast, box 3	—	artikel 6
AOW-hoogte alleenstaande	gehuwdennorm, 50 in plaats van 70 procent	—	geen verdrag in werking

Wie heft over wat?

De AOW. Artikel 18, derde lid, van het verdrag is ondubbelzinnig: betalingen "krachtens de bepalingen van een sociaal zekerheidsstelsel" zijn "slechts in de eerstbedoelde Staat belastbaar" — het land dat betaalt. De SVB houdt dus loonheffing in op je AOW, en Brazilië blijft eraf.

Het bedrijfspensioen. Het eerste lid geeft pensioenen "ter zake van een vroegere dienstbetrekking" aan het woonland, maar met een plafond dat in 1990 is vastgezet: tot 5.000 Amerikaanse dollar per kalenderjaar heft alleen Brazilië; het deel daarboven "mag ook" in Nederland worden belast. Dat betekent voor vrijwel elk Nederlands pensioen dubbele heffing op papier, en artikel 23, vijfde lid, lost het op aan de Braziliaanse kant: Brazilië trekt de in Nederland betaalde belasting af, tot het bedrag van de Braziliaanse belasting over datzelfde inkomen.

De lijfrente. Een lijfrente is volgens het eerste lid "slechts" in het woonland belastbaar, zonder plafond. Daarvoor vraag je in Nederland een vrijstelling van loonheffing; de Belastingdienst wil daarbij een verklaring belastingplicht woonland, getekend door de Braziliaanse belastingdienst, die aantoont dat je in Brazilië voor je wereldinkomen belastingplichtig bent.

Het ABP. Een pensioen uit overheidsdienst blijft volgens artikel 19, tweede lid, alleen in Nederland belast, tenzij je inwoner én onderdaan van Brazilië bent.

Wat doet Nederland verder?

Je bent buitenlands belastingplichtige. De Belastingdienst belast dan alleen wat in Nederland belast is: de AOW, het pensioen boven het plafond, het ABP, en onroerend goed in Nederland, dat "altijd in Nederland belast" is. Een Nederlandse bankrekening of lijfrenteverzekering valt buiten box 3. En wie buiten de EU woont, heeft volgens de Belastingdienst "meestal geen recht op het belastingdeel van de heffingskorting". Het vertrekjaar sluit je af met het M-formulier; een lijfrente of pensioenaanspraak reist mee met een conserverende aanslag.

Wat doet Brazilië?

Vanaf de dag dat je er fiscaal inwoner bent, belast Brazilië je wereldinkomen. Het Regulamento do Imposto sobre a Renda zet die dag in artikel 16 op de aankomst met een permanent visum, en in artikel 17 op de aankomst met een tijdelijk visum voor werk; wie om een andere reden komt, wordt inwoner na 183 dagen verblijf in een periode van twaalf maanden. Buitenlands inkomen geef je maandelijks aan via het carnê-leão, en de Receita Federal zegt daarbij dat de in het buitenland betaalde belasting onder een verdrag wordt verrekend.

De maandtabel van 2026 begint bij nul tot 2.428,80 real en eindigt bij 27,5 procent boven 4.664,68 real. Wie ouder is dan 65 krijgt daarnaast 1.903,98 real pensioeninkomen per maand vrij, en sinds 2026 geldt een korting die de belasting tot 5.000 real per maand op nul zet en tot 7.350 real afbouwt. Laat een Braziliaanse contador het eerste jaar de aangifte doen; de verrekening van artikel 23 is een regel die hij moet kennen.

De AOW-klap zonder verdrag

Nederland en Brazilië tekenden op 7 maart 2002 een verdrag inzake sociale zekerheid, met een artikel over de export van uitkeringen. Het is nooit in werking getreden, en in 2024 somde de minister de 36 landen op waarmee wél een werkend verdrag bestaat: Brazilië staat er niet bij. Daarom geldt artikel 9a van de AOW: buiten Nederland is de AOW gelijk aan de gehuwdennorm. Een stel merkt er niets van; een alleenstaande valt van 70 naar 50 procent van het netto minimumloon, en de toeslag voor een jongere partner vervalt (artikel 8a).

Reken de 2.000 dollar van je visum met het exportbedrag. De verblijfsroute voor gepensioneerden vraagt een maandelijkse overmaking van 2.000 dollar, en de SVB maakt na de export minder over dan je Nederlandse specificatie laat zien. Vraag de SVB vóór de aanvraag om het bedrag op de gehuwdennorm, en laat de bankbrief voor het consulaat dat bedrag noemen.

Wie nog geen AOW heeft, verliest bovendien 2 procent opbouw per jaar buiten Nederland en de dekking van de Anw voor zijn partner; de SVB laat je binnen één jaar na vertrek vrijwillig doorverzekeren.

In Vertrekklaar is dit fase 1 van 5 van het traject, stap 1.2: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie — in jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject naar Brazilië of ga meteen naar stap 1.2 in het open stappenplan.