Het Spaanse zorgstelsel vanuit België: drie routes naar binnen, en één vangnet dat geld kost

Woon je in Spanje, dan is de vraag nooit óf je in de publieke zorg komt, maar via welke deur, en welke papieren die deur wil zien. Die zorg is goed, breed en voor de meeste inwoners gratis op het moment van gebruik.

Er zijn drie routes naar binnen, en één vangnet dat geld kost:

• Via je werk. Werk je in Spanje, dan zit je vanzelf in het stelsel.
• Via je pensioen. Ben je gepensioneerd met een Belgisch pensioen, dan kom je binnen met het S1-formulier van je ziekenfonds.
• Via legaal wonen. Wie legaal in Spanje woont en niet al ergens anders verplicht gedekt is, kan ook toegang krijgen.
• Het vangnet. Val je nergens onder, dan kun je je met het convenio especial inkopen in de publieke zorg, tegen een maandbedrag.

Bij de apotheek betaal je wel mee, met een plafond per maand.

Route één en twee: werk, of het S1

Werk je in Spanje, in loondienst of als autónomo (zelfstandige), dan zit je via de Seguridad Social, de Spaanse sociale zekerheid, vanzelf in het stelsel. Volgens het RIZIV, het Belgische instituut voor de ziekte- en invaliditeitsverzekering, ben je dan in Spanje verzekerd en niet meer in België. Meld je vertrek dus vooraf aan je ziekenfonds.

Ben je gepensioneerd met een Belgisch pensioen, dan is jouw sleutel het S1-formulier. Dat is het Europese formulier dat je recht op zorg meeneemt naar je nieuwe woonland. Zo gaat het:

• Vraag het S1 vóór je vertrek aan bij je Belgisch ziekenfonds. Vraag er ook een voor je partner en kinderen die als persoon ten laste meeverhuizen zonder in Spanje te werken.
• Registreer het in Spanje online bij de Spaanse sociale zekerheid (INSS), met je NIE, je registratiecertificaat en je Spaanse adres. Dat kan op elk moment.
• Je krijgt er een eigen Seguridad Social-nummer mee. Daarmee meld je je bij het centro de salud, het gezondheidscentrum van je wijk.

België betaalt dan de rekening, en Spanje verzorgt je alsof je daar verzekerd bent. Twee dingen die je als Belg moet weten:

• Je kunt in België terecht. Met een S1 ten laste van België kun je je volgens het RIZIV ook in België laten verzorgen, onder dezelfde voorwaarden als wie er woont.
• De ZIV-bijdrage blijft waarschijnlijk lopen. De Federale Pensioendienst houdt op je pensioen 3,55 % ZIV-bijdrage in. Die vervalt alleen als je in Spanje verzekerd bent via een pensioen, je werk of een zelfstandige activiteit daar. Met een Belgisch S1 is dat naar alle waarschijnlijkheid niet zo. Vraag het de Pensioendienst.

Krijg je ook een pensioen uit Spanje, dan word je volgens het RIZIV automatisch in Spanje verzekerd. Je Belgische dekking wordt dan opgeschort.

Stop je vroeger met werken, vóór je Belgisch pensioen ingaat, let dan op. Het S1 voor gepensioneerden krijg je pas met een pensioen. Vertrek je zonder werk en zonder pensioen, dan ben je tot het pensioen ingaat aangewezen op route drie, een private polis of het convenio especial hieronder. Vraag je ziekenfonds vóór vertrek wat er na je vertrek nog loopt.

Route drie: de universele toegang van 2018

Minder bekend, en voor veel vroeggepensioneerden en vermogenden relevant: sinds 2018 is het recht op zorg in de wet gekoppeld aan legaal in Spanje wonen, niet meer aan werken. Wie legaal resident is en niet al ergens anders verplicht gedekt is, kan via het INSS (het Spaanse instituut voor de sociale zekerheid) een verklaring van zorgaanspraak krijgen. Daarmee vraag je de zorgpas aan.

Let wel op het voorbehoud dat bij je registratie hoort. Wie zich als niet-werkende registreert, verklaart juist zorgdekking mee te brengen. Bespreek dus bij het INSS wat er in jouw situatie geldt, en reken er niet blind op vóór je registratie rond is.

Het vangnet: convenio especial, met één addertje

Val je (nog) nergens onder, dan kent Spanje een publieke "inkooproute": het convenio especial. Voor € 60 per maand (€ 157 vanaf je 65e) koop je volledige toegang tot de publieke zorg, zonder wachttijden en zonder medische selectie. Dat is een uitkomst voor wie door een privéverzekeraar wordt geweigerd of weggeprijsd.

De voorwaarden staan in artikel 3 van het besluit:

• Je woont direct vóór de aanvraag minstens één jaar aaneengesloten en aantoonbaar in Spanje.
• Je staat op het moment van de aanvraag ingeschreven in het padrón, het inwonersregister, van een gemeente in de regio. Je empadronamiento is het bewijs.
• Je hebt geen andere toegang tot publieke zorg.

Het eerste jaar overbrug je dus met een private polis. Regio's mogen het maandbedrag verhogen als ze er eigen aanvullende zorg aan toevoegen. En wie het convenio om bepaalde redenen verliest, kan pas een jaar later een nieuw sluiten.

Het addertje: het convenio dekt geen medicijnen op recept buiten het ziekenhuis. Die betaal je volledig zelf. Wie dagelijks medicatie gebruikt, rekent dat mee voordat € 60 per maand goedkoop lijkt.

De pas, en wat medicijnen kosten

De zorgpas (tarjeta sanitaria) haal je bij het centro de salud van je woonadres. Madrid laat zien wat een regio vraagt:

• je staat ingeschreven in het padrón van de regio;
• het INSS heeft je recht op zorg erkend;
• als buitenlander heb je een geldig verblijfsdocument.

De pas kost geen leges, en de geldigheid volgt die van je registratiecertificaat. Bij een wijziging of een vervangende pas wil Madrid een volante de empadronamiento (een uittreksel uit het padrón) jonger dan 90 dagen. De pas is per regio anders vormgegeven; het recht erachter is landelijk.

Medicijnen op recept kennen een eigen bijdrage naar inkomen. Werkenden betalen 40 tot 60 procent van de apotheekprijs, gepensioneerden 10 procent. De wet zet er wel maandplafonds op, gestaffeld naar de belastbare grondslag in je Spaanse aangifte:

Wie	Inkomen (grondslag in de IRPF)	Maximale bijdrage per maand
Werkende verzekerde	minder dan € 9.000	€ 8,23
Werkende verzekerde	€ 9.000 tot € 18.000	€ 18,52
Werkende verzekerde	€ 18.000 tot € 35.000	€ 61,75
Gepensioneerde	minder dan € 18.000	€ 8,23
Gepensioneerde	€ 18.000 tot € 60.000	€ 13,37
Gepensioneerde	€ 60.000 tot € 100.000	€ 18,52
Gepensioneerde	€ 100.000 of meer	€ 61,75

Voor medicijnen in de groepen met verlaagde bijdrage geldt bovendien 10 procent met een maximum van € 4,98. Dat is het Spaanse compromis: de dokter is gratis en de apotheek vraagt een bijdrage. Die bijdrage is per maand gemaximeerd, voor gepensioneerden het laagst.

In het stappenplan van België naar Spanje staat de zorg twee keer: vóór vertrek (het S1 of een polis) en na aankomst (de zorgpas en de huisarts).

In Vertrekklaar is dit fase 5 van 5 van het traject van België naar Spanje, stap 5.2: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie. In jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject van België naar Spanje.