De CPAM vanuit België: het nummer waar je maanden op wacht, en wanneer je S1 het korter maakt

De Franse zorg weet pas dat je bestaat op de dag dat jij je meldt bij de CPAM, de zorgkas van je woonplaats. Vanaf dát moment begint een wachttijd die in maanden telt. Hoe eerder je je meldt, hoe beter.

In België schrijf je je in bij je gemeente, en je ziekenfonds loopt gewoon door. In Frankrijk hoeft er niets, en dus start ook niets vanzelf. Dit is de langste klok van het hele Franse traject. Alles in dit artikel dient één doel: hem zo vroeg mogelijk laten starten.

Wie meteen recht heeft, en wie drie maanden wacht

Het Franse woonlandstelsel (PUMa) dekt iedereen die in Frankrijk werkt of er stabiel en regelmatig woont.

Werk je in Frankrijk, in loondienst of als zelfstandige? Dan heb je volgens Service-Public vanaf het eerste uur werk recht en kun je meteen aanvragen.

Werk je niet, dan geldt een wachttijd. Je moet eerst drie maanden stabiel in Frankrijk wonen. Je middelen moeten minstens op het niveau van het Franse sociale minimum liggen. Daarna blijven je rechten open zolang je minstens zes maanden per jaar in Frankrijk woont.

Er zijn twee Belgische situaties waarin je een andere route loopt, via het S1: het Europese formulier waarmee je recht op zorg meeverhuist. Je wordt dan in Frankrijk verzorgd alsof je er verzekerd bent, en België betaalt. Je vraagt het aan bij je Belgisch ziekenfonds.

• Je krijgt alleen een Belgisch pensioen. Volgens het RIZIV, het Belgische instituut voor de ziekteverzekering, blijf je dan verzekerd ten laste van België, ook in Frankrijk.
• Je blijft in België werken en woont in Frankrijk. Ook dan behoud je je Belgische rechten, en geeft je ziekenfonds je een S1 voor je woonland.

Met dat S1 vul je het gewone Franse aanvraagformulier niet in. Je levert het S1 in bij de CPAM, voor jezelf en voor je gezinsleden die via jou verzekerd zijn. De wachttijd van drie maanden geldt dan niet.

Wie	Wanneer begint het recht	Termijn die ertegenover staat
werkend in Frankrijk, in loondienst of zelfstandig	vanaf het eerste uur werk	aanvraag meteen na de start
niet-werkende EU-burger	na 3 maanden stabiel verblijf, met voldoende middelen	rechten blijven open bij minstens 6 maanden per jaar in Frankrijk
Belgisch pensioen, met S1 van je ziekenfonds	bij registratie van het S1 bij de CPAM	S1 aanvragen vóór vertrek
werkend in België, wonend in Frankrijk, met S1	bij registratie van het S1 bij de CPAM	S1 aanvragen vóór vertrek
voorlopig nummer (NIA)	na de aanvraag, per brief	9 maanden bruikbaar
definitief nummer	na behandeling van de geboorteakte	maximaal 9 maanden behandeltermijn

Twee dingen die je met een S1 nog moet weten:

• Je mag ook in België verzorgd blijven. Het RIZIV zegt dat je met een Belgisch pensioen altijd naar België kunt terugkeren voor zorg, onder dezelfde voorwaarden als wie er woont.
• Krijg je later ook een Frans pensioen, dan word je automatisch in Frankrijk verzekerd. Je Belgische dekking wordt dan geschorst.

Val je onder geen van beide S1-routes, bijvoorbeeld omdat je vervroegd gestopt bent zonder pensioen of van je vermogen leeft? Reken er dan niet op dat je ziekenfonds je na je vertrek blijft dekken. Meld je vertrek vooraf, en vraag wat er voor jouw situatie geldt. Voor de maanden tot de Franse zorg werkt, regel je zelf een verzekering, vóór je vertrekt.

Wat regel je bij je ziekenfonds, vóór vertrek?

Je ziekenfonds hoort je vertrek van jou, niet van de gemeente. Zo pak je dat aan:

• Bel of mail je ziekenfonds, liefst een maand vóór vertrek, en geef je Franse adres door.
• Vraag het S1 aan als je een Belgisch pensioen krijgt of in België blijft werken. Vraag het ook voor je partner en kinderen die via jou verzekerd zijn.
• Ga je in Frankrijk werken? Vraag dan een overzicht van je Belgische verzekering. Bij Helan heet dat document S041. Het bewijst dat je al publiek verzekerd was, en dat helpt bij je inschrijving in het nieuwe land.

Hoe het met de Belgische inhoudingen op je pensioen zit als je zorg via een S1 loopt, staat in het artikel over belasting in Frankrijk.

De aanvraag: één formulier, bij de kas van je woonplaats

Zonder S1 is de aanvraag formulier S1106 ("demande d'ouverture des droits à l'assurance maladie"). Je dient het in bij de CPAM van je woonplaats: online voor EU-burgers zonder werk, of per post. Wat erbij gaat:

• een kopie van je identiteitsbewijs, zoals je Belgische eID;
• je IBAN;
• bewijs van drie maanden verblijf als je niet werkt (huurcontract, huurkwitanties, energiefacturen);
• bewijs van je werk als je wel werkt;
• een geboorteakte.

Over die akte doen twee verhalen de ronde, en maar één klopt. Officieel moet hij "gewaarmerkt" zijn, met een leesbaar stempel. De kas zegt je zelf of een vertaling nodig is; standaard verplicht is die niet. Dat hij ook recent moet zijn, staat nergens in de officiële stukken. Het is hooguit iets wat een lokale kas vraagt. Vraag dus vóór vertrek bij je Belgische gemeente een uittreksel met het meertalige Europese modelformulier, en laat je niet op voorhand een verse akte plus beëdigde vertaling aanpraten. Hoe dat zit, staat bij apostille en legalisatie.

Het voorlopige nummer, en de termijnen die niemand noemt

Na je aanvraag krijg je per brief een NIA: een voorlopig nummer waarmee je alvast geïdentificeerd bent en zorgkosten vergoed kunt krijgen. Maar let op wat er níét mee kan: geen carte Vitale (de Franse zorgpas) en geen ameli-account (je online account bij de zorgverzekering). Je declareert dus maandenlang op papier.

Hoe lang dat duurt, is precies het punt waarop je verkeerde verhalen zult tegenkomen. Dus hier wat er echt staat. Ameli noemt twee keer negen maanden, en allebei gaan ze over het definitieve nummer:

• het voorlopige NIA is negen maanden bruikbaar;
• de behandeltermijn voor het definitieve nummer is maximaal negen maanden.

Dat is een wettelijk maximum voor die ene procedure, geen wachttijd waarin je onverzekerd bent. Met je NIA worden zorgkosten al vergoed.

Wat je er praktisch van moet maken:

• De klok begint pas als jij hem start, en voor niet-werkenden pas na die drie maanden verblijf.
• Daarna volgt een behandeling die weken tot maanden loopt.
• Pas aan het eind valt de carte Vitale in de bus.

Reken dus op een aanloop van meerdere maanden voordat alles soepel draait. Niet op negen maanden zonder zorg, en ook niet op "vast wel een paar weken".

De les is dezelfde als bij elke lange klok: hij telt pas vanaf het moment dat jij hem start. Woning rond, adres bewijsbaar? Dan is de S1106, of je S1, je eerstvolgende poststuk, nog vóór de dozen zijn uitgepakt.

In Vertrekklaar is dit fase 1 van 5 van het traject van België naar Frankrijk, stap 1.2: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie. In jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject van België naar Frankrijk.