Naar school in Frankrijk: leerplicht vanaf drie, inschrijven via de mairie, en de klas voor wie nog geen Frans spreekt

Ja, je kind kan in Frankrijk naar de openbare school, gratis, en het moet ook: de leerplicht — de obligation d'instruction — begint op drie jaar en loopt tot zestien, met daarna een opleidingsplicht tot achttien. Wat het kost is niets voor de school zelf; kantine en naschoolse opvang zijn apart. De vondst zit in de procedure: je schrijft niet in bij de school maar bij de mairie, die op basis van je adres de school aanwijst, en bij een verhuizing hoort dat binnen acht dagen. De valkuil is de leeftijd: een Nederlandse ouder die zijn vierjarige thuis wil houden tot "school echt begint", overtreedt de Franse wet — daar staat een boete op tot € 1.500.

Vanaf welke leeftijd moet je kind naar school?

Leeftijd	Wat er geldt	Waar
3 tot 6 jaar	leerplichtig; inschrijven op de école maternelle	mairie, dan de school
6 tot 11 jaar	école élémentaire (CP tot CM2)	mairie, dan de school
11 tot 15 jaar	collège	Casnav en de onderwijsdienst van de académie
15 tot 18 jaar	lycée; vanaf 16 geen leerplicht meer maar wel een opleidingsplicht	Casnav en de académie
Bij verhuizing	inschrijven binnen 8 dagen bij de mairie van het nieuwe adres	mairie
Niet inschrijven	boete tot € 1.500; na een aanmaning van de onderwijsdienst tot € 7.500 en zes maanden	—

De burgemeester stelt elk schooljaar de lijst op van alle leerplichtige kinderen in zijn gemeente en houdt die maandelijks bij. Een gezin dat zich met kinderen vestigt, staat dus vanzelf op een lijst — het is niet de vraag óf de mairie het merkt, maar wanneer.

Hoe werkt de inschrijving op de basisschool?

In twee stappen. Eerst de mairie van je woonplaats, met een bewijs van je identiteit en die van het kind (paspoort, geboorteakte of trouwboekje) en een recent justificatif de domicile; een verklaring op erewoord mag daarvoor ook. Voor kantine en opvang kan de mairie meer papieren vragen. De reguliere inschrijvingen lopen meestal vanaf maart en horen uiterlijk in juni rond te zijn voor het schooljaar dat in september begint — maar een kind dat midden in het jaar aankomt, wordt "opgevangen vanaf zijn inschrijving bij de mairie", ook als de toewijzing van de juiste klas nog loopt.

Is je kind zes of ouder, dan verwijst de mairie het naar gespecialiseerde leerkrachten voor een toets: kennis van het Frans (van complete beginner tot gevorderd), andere schooltalen zoals Engels, wat het kind in zijn vorige schooltaal al kan — vooral rekenen — en hoe vertrouwd het is met schools schrijven. Op basis daarvan geeft de mairie een certificat d'inscription af met de toegewezen school. Daarmee ga je naar die school, samen met het bewijs van de verplichte vaccinaties, en de directie rondt de inschrijving af.

Wat is een UPE2A, en komt je kind erin?

Is het Frans van je kind voldoende, dan gaat het naar een gewone klas — eventueel met kinderen die niet precies even oud zijn, al mag het verschil in principe niet meer dan twee jaar zijn. Is het Frans onvoldoende, dan komt het in een unité pédagogique pour élèves allophones arrivants, de UPE2A: intensief Frans, afgewisseld met uren in de gewone klas. Hoe lang dat duurt, hangt van het kind af; het doel is dat het "zo snel mogelijk, meestal na een jaar" volledig in de gewone klas zit, en het wordt tussentijds getoetst zonder op het einde van het schooljaar te wachten. Wie de UPE2A verlaat, kan nog jaren steun in het Frans houden. Kinderen onder de zes gaan gewoon naar de kleuterklas; daar is geen toets.

Reken niet op een school in je eigen straat. De mairie wijst de school toe op basis van je adres én van waar plek is. Je woonkeuze uit de vorige fase was daarmee ook een schoolkeuze, en de UPE2A zit niet op elke school — een kind dat er een nodig heeft, kan verder van huis terechtkomen dan zijn broer of zus.

En op het collège en het lycée?

Daar loopt de route via het Casnav, het academische centrum voor nieuw aangekomen anderstalige leerlingen. Je neemt bij aankomst contact op met het Casnav van je woonplaats; je kind spreekt daar een schoolpsycholoog van de onderwijsdienst, die zijn schoolloopbaan bekijkt en een toets organiseert. De uitslag gaat naar de académie, en die wijst een collège of lycée toe — op basis van wat het kind kan én van de plaatsen in een geschikte school bij jou in de buurt. Daar schrijf je in; het kind moet dan in Frankrijk zijn, en welke papieren de school vraagt verschilt per rectoraat. Wie intensief Frans nodig heeft, krijgt ook hier een UPE2A met een individueel rooster; wie in zijn land van herkomst weinig of geen school had, wordt voltijds in zo'n unit opgevangen.

Een tiener heeft het zwaarder dan een kleuter, en het Franse stelsel weet dat: de oudste en minst geschoolde leerlingen worden "geholpen en begeleid" naar een passend opleidingstraject. Extra taalondersteuning is voor die groep geen luxe. In het stappenplan voor Frankrijk staat de school als eerste stap na aankomst, mét de acht dagen — en de eerste weken laten zien waarom het adresbewijs daarvoor al klaar moet liggen.

In Vertrekklaar is dit fase 5 van 5 van het traject, stap 5.1: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie — in jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject naar Frankrijk of ga meteen naar stap 5.1 in het open stappenplan.