AOW, pensioen en belasting in Costa Rica: zonder verdrag heft Nederland door, en zonder kortingen

"Costa Rica belast buitenlands inkomen niet" — dat is waar, en het is precies de halve waarheid waarmee Engelstalige sites Nederlanders op het verkeerde been zetten. Voor een Amerikaan is het de hele waarheid, want Amerika belast zijn burgers waar ze ook wonen. Voor een Nederlander bestaat de som uit drie delen: wat Nederland doet zonder verdrag, wat Costa Rica doet, en wat de Wet BEU met de AOW doet. Dit artikel maakt hem compleet.

Er is geen verdrag

Nederland heeft met Costa Rica alleen een verdrag over de uitwisseling van inlichtingen in belastingzaken — geen verdrag tegen dubbele belasting. Costa Rica staat dan ook niet op de lijst van verdragslanden van NederlandWereldwijd, en die pagina zegt wat er dan geldt: bestaat er geen belastingverdrag met je woonland, dan heeft Nederland het recht om belasting te heffen.

Bij vrijwel elke andere bestemming op deze site wijst een verdrag je pensioen naar het woonland en vraag je de vrijstelling loonheffing aan. Hier niet. Nederland heft naar eigen recht over alles wat uit Nederland komt: je AOW, je bedrijfspensioen, je overheidspensioen, je lijfrente. De SVB en je fonds blijven inhouden, en er is geen vrijstelling om aan te vragen. Je doet als buitenlands belastingplichtige aangifte over je Nederlandse inkomen.

Wat wél wegvalt, en wat ervoor terugkomt

Twee dingen vervallen met je uitschrijving: de premies volksverzekeringen en de Zvw-bijdrage. Je bent niet meer verzekerd, dus over je AOW en pensioen betaal je alleen belasting — en dat scheelt in de eerste schijf fors.

Maar daar staat iets tegenover dat de meeste mensen niet zien aankomen. Wie buiten de EU, de EER, Zwitserland en de BES-eilanden woont, is geen kwalificerende buitenlandse belastingplichtige, en heeft volgens de Belastingdienst meestal geen recht op het belastingdeel van de heffingskortingen. Geen algemene heffingskorting, geen ouderenkorting. Op sommige belastingdelen kun je afhankelijk van je woonland wel recht hebben; dat blijkt uit de aangifte. Laat een fiscalist het netto uitrekenen vóór je de folderbelofte gelooft: de uitkomst is "Nederlands belast, zonder premies en zonder kortingen", en dat is een andere som dan "belastingvrij".

Wat Costa Rica doet: niets, en toch iets

Artikel 1 van de Costa Ricaanse inkomstenbelasting treft inkomen uit Costa Ricaanse bron. Je Nederlandse AOW, pensioen, lijfrente en huurinkomsten zijn dat niet: Costa Rica heft er niets over en vraagt er geen aangifte voor. Werk je in Costa Rica of verhuur je er een huis, dan is dát wel Costa Ricaans inkomen — en voor een tijdelijke resident als pensionado of rentista is werken alleen toegestaan met een aparte toestemming.

Wat Costa Rica wél van je vraagt is geen belasting maar een premie: de verplichte aansluiting bij de Caja, over een referentie-inkomen van minstens het bedrag van je kaart. Die staat in het zorgartikel, en hij hoort in dezelfde som.

De AOW-klap voor alleenstaanden

Los van de belasting, en harder: Costa Rica staat niet bij de 36 landen waarmee Nederland een socialezekerheidsverdrag heeft. De minister somde ze in 2024 op in antwoord op Kamervragen, van Argentinië tot Zuid-Korea — Costa Rica staat er niet tussen.

Buiten verdragsland wordt de AOW geëxporteerd op maximaal de gehuwdennorm. Voor stellen verandert er weinig — zij hebben die norm al — maar een alleenstaande valt terug van 70 naar 50 procent van het netto minimumloon, en de AOW-toeslag vervalt.

Twintig procentpunt AOW is voor veel budgetten het verschil tussen ruim en krap, en vrijwel geen site over Costa Rica noemt het. Reken je maandinkomen met het exportbedrag, en laat de pensioenverklaring voor de DGME dat bedrag noemen — de inkomenstoets van 1.000 dollar kijkt naar wat je werkelijk krijgt.

Nederland heeft in 2015 geprobeerd met de landen met de meeste AOW'ers een handhavingsverdrag te sluiten. Geen ervan wilde onderhandelen, en dat is volgens de minister tot nu toe zo gebleven.

Wat Nederland verder niet loslaat

Het vertrekjaar gaat met een M-aangifte, meestal zonder uitnodiging. Onroerende zaken in Nederland zijn altijd in Nederland belast, ook zonder verdrag: een woning die je aanhoudt of verhuurt valt in box 3. Een lijfrente, pensioenaanspraak of aanmerkelijk belang reist met een conserverende aanslag, en buiten de EU is het uitstel geen automatisme: je vraagt het aan, en de Belastingdienst kan zekerheid verlangen.

En de kinderbijslag: artikel 7b van de Kinderbijslagwet geeft geen recht voor een kind buiten Nederland, tenzij het in een EU-land, de EER, Zwitserland of een verdragsland woont. Costa Rica is dat niet. De kinderbijslag stopt met het kwartaal waarin je vertrekt.

De eerlijke samenvatting

Je wordt in Costa Rica niet belastingvrij. Je houdt de Nederlandse belastingdruk over je AOW en je pensioen, zonder de Nederlandse premies maar ook zonder de Nederlandse kortingen, en Costa Rica voegt er de Caja-premie aan toe. Als alleenstaande komt daar twintig procentpunt AOW bij. Dat is voor veel huishoudens nog steeds een leefbare som — de kosten van het leven doen de rest — maar het is een andere som dan de folder belooft, en je maakt hem vóór je vertrekt.