Zorg in Costa Rica: je eigen polis, en de Caja erbij

Costa Rica heeft van alle bestemmingen in de Amerika's het stelsel waar buitenlanders het meest lovend over schrijven, en het is er een waar je er als resident verplicht aan meebetaalt. Die twee dingen horen bij elkaar, en ze bepalen samen wat je aan je eigen polis hebt.

Geen CAK

Costa Rica staat niet op de lijst van verdragslanden van de buitenlandregeling. Er is geen CAK-formulier, geen verdragsbijdrage en geen recht op zorg voor rekening van Nederland. Je Nederlandse basisverzekering eindigt op de dag van uitschrijving, en wat daarna geldt is de polis die jij hebt afgesloten.

Dat is de reden dat de zorg bij Costa Rica in fase 3 van het traject staat, vóór het uitschrijven: de acceptatievraag bij een verzekeraar moet vóór de leeftijdsgrens zijn gesteld, en de polis moet lopen op de dag dat de Nederlandse stopt.

De Caja: geen keuze maar een voorwaarde

Artikel 80 van de migratiewet zegt het zonder omwegen: een tijdelijke resident moet vanaf de toekenning van de residentie ononderbroken bij de Caja Costarricense de Seguro Social verzekerd zijn, en toont dat bij elke verlenging van de kaart. Wie de aansluiting laat verlopen, krijgt geen verlenging.

Je schrijft je in bij de sucursal in je woonplaats als vrijwillig verzekerde op een referentie-inkomen. De lineamientos van de Caja zeggen wat de ondergrens is: voor een pensionado het equivalent in colones van 1.000 dollar per maand, voor een rentista 2.500 dollar — precies de bedragen van je kaart. Over dat inkomen betaal je maandelijks een percentage voor de zorg en voor het pensioenfonds, volgens de schaal voor vrijwillig verzekerden, die met het inkomen oploopt en elk jaar wordt bijgesteld. Reken grofweg met tien procent van het referentie-inkomen per maand, en laat de sucursal het precieze bedrag uitrekenen.

De partner staat als gezinslid mee verzekerd op jouw aansluiting; kinderen ook. Wie in Costa Rica gaat werken, komt via de werkgever of als zelfstandige in het stelsel, met een ander percentage.

Wat de Caja is

Het publieke stelsel is landelijk en gelaagd: de EBAIS — de wijkkliniek voor huisartsenzorg — daarboven de regionale klinieken, en de staatsziekenhuizen in San José en de provinciehoofdsteden. Geen eigen risico, geen eigen bijdrage aan de balie, medicijnen op recept inbegrepen. Het is het stelsel dat Costa Rica zijn levensverwachting geeft.

Wat het niet is, is snel. Voor een specialist of een geplande ingreep zijn de wachtlijsten lang, en dat is de reden dat vrijwel elke Nederlander daarnaast zijn eigen polis houdt: de Caja als vangnet en voor het chronische, de eigen polis voor tempo en voor de privéklinieken.

De eigen polis

De privéziekenhuizen in de Centrale Vallei — CIMA in Escazú, Clínica Bíblica in San José, Hospital Metropolitano — halen internationaal niveau, met artsen die vaak in de Verenigde Staten zijn opgeleid en Engels spreken. Ze werken met Costa Ricaanse en internationale verzekeraars, en zonder polis tegen Amerikaanse tarieven.

Een Costa Ricaanse polis — via de staatsverzekeraar INS of een private verzekeraar — is naar Nederlandse maatstaven betaalbaar, maar hanteert instapgrenzen die met de leeftijd oplopen en sluit bestaande aandoeningen de eerste jaren uit. Een internationale polis is ruimer in leeftijd en dekking, ook voor de bezoeken aan Nederland, en navenant duurder. Voor wie boven de zeventig vertrekt is dat meestal de enige particuliere deur.

De volgorde

1. Stel de acceptatievraag schriftelijk, drie maanden vóór vertrek, bij een Costa Ricaanse en een internationale verzekeraar.
2. Zeg je Nederlandse polis pas op als de acceptatie rond is, en laat de einddatum samenvallen met de uitschrijving.
3. Leef in de wachtmaanden op de DGME op die eigen polis — de Caja komt pas met de kaart.
4. Ga in de week dat je de DIMEX krijgt naar de sucursal van de Caja, en houd de bewijzen van betaling voor de verlenging.
5. Zoek in dezelfde week een huisarts bij de EBAIS én een arts in de privékliniek, vóór je er een nodig hebt.

Twee premies naast elkaar is de prijs van dit stelsel. Een gat tussen twee stelsels is de duurste fout, en bij Costa Rica is het gat dubbel: de wachtmaanden zonder Caja, en de leeftijdsgrens van de eigen polis die je niet kunt terugdraaien.