Direct naar de inhoud
Vertrekklaar
Menu
EnglishInloggenPrijzen en plannen

AOW en zorg als je op je boot woont: telt de thuishaven?

Een Nederlandse thuishaven houdt je niet vanzelf verzekerd voor AOW en zorg. De rechter kijkt al sinds 1988 naar waar je boot echt thuishoort, niet naar de vlag of de zeebrief. De Centrale Raad van Beroep bevestigde dat in 2023 en de Hoge Raad liet het in 2025 in stand. Of je verzekerd blijft, beslist de SVB. Vraag vóór vertrek een onderzoek Wlz aan.

9 min lezen

Geschreven en nagelopen door Auke, op , aan de hand van de bronnen onderaan. Klopt er iets niet meer? Meld het hieronder, ik pas het aan.

Woon je op je boot en vertrek je voor onbepaalde tijd, dan blijf je niet vanzelf verzekerd voor de AOW en je zorg. Ook niet als je boot onder Nederlandse vlag vaart, met een thuishaven in Nederland. Of je verzekerd blijft, beslist de SVB, de Sociale Verzekeringsbank. Leg je plan daarom vóór vertrek aan de SVB voor, met een onderzoek Wlz.

Drie dingen om vooraf te weten:

  • De wet telt een schip met een Nederlandse thuishaven mee als Nederland, maar alleen "ten opzichte van de bemanning". Of je als eigenaar "bemanning" bent, heeft de rechter nooit hoeven beslissen: in vier zaken over gezinnen op hun eigen jacht strandde het steeds op iets anders, de boot had geen Nederlandse thuishaven meer.
  • De hoogste bestuursrechters kijken al sinds 1988 naar waar de boot echt thuishoort, niet naar de vlag of de zeebrief. Wie wegvaart en wegblijft, heeft na een jaar geen Nederlandse thuishaven meer.
  • Ben je niet meer verzekerd, dan heb je één jaar om je vrijwillig te verzekeren. Daarna kan het niet meer.

Wat zegt de wet over een schip met een Nederlandse thuishaven?

Drie wetten hebben dezelfde zin: de AOW (artikel 3), de Wet langdurige zorg (Wlz, artikel 1.2.2) en de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR, artikel 4) voor de belasting. Daar staat: "schepen welke in Nederland hun thuishaven hebben, [worden] ten opzichte van de bemanning als deel van Nederland beschouwd."

Laat je je boot teboekstellen en vraag je een zeebrief aan, dan staat er een thuishaven in Nederland in het register en op je boot. Dat regelt de Rijkswet nationaliteit zeeschepen. Hoe dat gaat, staat in wereldzeilen onder Nederlandse vlag.

Het lijkt dus alsof je met zo'n boot in Nederland blijft wonen, waar je ook vaart. Zo werkt het niet. Twee dingen zijn beslist. De regel is er voor zeelieden zonder huis aan de wal. Volgens vaste rechtspraak geldt hij alleen voor zeevarenden voor wie "geen woonplaats aan de vaste wal is aan te wijzen". Het schip geldt dan als een stukje Nederland, maar of je daar woont, beoordeelt de SVB nog steeds naar de feiten. En de thuishaven is de haven waar je boot echt thuishoort: waar hij zijn reizen begint en eindigt, het land waarmee hij de nauwste band heeft. Niet de haven op je zeebrief.

Wat besliste de rechter?

Dit is vaste rechtspraak. De Centrale Raad van Beroep, de hoogste rechter voor de AOW en de kinderbijslag, paste de regel in 1988, 2010 en 2023 toe op gezinnen die op hun eigen jacht woonden. Drie keer was de uitkomst: geen Nederlandse thuishaven meer. De Hoge Raad liet de uitspraak van 2023 op 18 juli 2025 in stand.

De zaak van 2023. Een gezin vertrok in 2009 per zeiljacht naar de Caraïben. De boot had een Nederlandse zeebrief, voer onder Nederlandse vlag en had een Nederlandse thuishaven in de meetbrief. De moeder bleef ingeschreven bij haar schoonvader, hield haar bedrijf in Nederland ingeschreven, deed hier belastingaangifte en kwam één maand per jaar terug. Toch moest zij € 7.686,86 aan kinderbijslag terugbetalen. De Raad: het land waarmee het schip de nauwste band heeft, geldt als thuishaven, en "de formele thuishaven en de vlag waaronder het schip vaart zijn dus niet doorslaggevend." Omdat de boot meteen was vertrokken en in het Caribisch gebied bleef, was de thuishaven "na het eerste jaar van vertrek in ieder geval niet meer in Nederland".

De zaak van 2024. Op 26 september 2024 deed de Rechtbank Amsterdam uitspraak in de zaak van een man die op 1 juli 2006 met zijn partner en zijn zeilboot op wereldreis ging. Toen hij in 2022 AOW aanvroeg, kende de SVB hem 68 procent toe. Volgens de SVB was hij vanaf 2006 niet meer verzekerd. De rechtbank gaf de SVB gelijk.

Drie dingen uit die uitspraak:

  • De thuishaven is een feit, geen papier. De rechtbank: "het begrip 'thuishaven' [...] is een feitelijk begrip. Het is de haven waar het schip feitelijk thuishoort." En: "de formele thuishaven en de vlag waaronder het schip vaart [zijn] niet doorslaggevend." De boot was na 2006 nooit meer in zijn Nederlandse haven geweest.
  • Ingeschreven zijn redde hem niet. Hij stond al die jaren ingeschreven op het adres van een vriend. Maar hij logeerde op wisselende adressen, en de rechtbank zag "geen aanwijsbare thuisbasis" in Nederland. Zijn bezoeken aan familie en voor medische zorg waren "te incidenteel en kortdurend".
  • Belastingaanslagen zijn geen vrijwillige verzekering. Hij voerde aan dat hij vrijwillig verzekerd was. Maar uit zijn aanslagen bleek niet dat hij premie voor een vrijwillige verzekering had betaald.

Over de vraag of een eigenaar "bemanning" is, zei geen van deze rechters iets. Dat hoefde ook niet: de zaken strandden op de thuishaven. De zaken van 2010 en 2023 gingen over de kinderbijslag, die van 1988 en 2024 over de AOW, en de maatstaf komt uit een belastingarrest van de Hoge Raad uit 2011. De rechter leest de bepalingen in de AOW, de kinderbijslagwet, de Wlz en de AWR als één regel. Ga ervan uit dat het voor je zorg en je belasting net zo uitpakt. Van een hoger beroep in de zaak van 2024 is op rechtspraak.nl niets te vinden (stand 27 oktober 2026); voor de lijn maakt dat niet uit.

Eén situatie ligt anders. Vaar je elk seizoen terug naar dezelfde Nederlandse haven en overwinter je daar, dan begint en eindigt je boot zijn reizen in Nederland. Dan is er meer te zeggen voor een Nederlandse thuishaven. Geen rechter heeft dat voor een jacht beslist. Leg het de SVB voor.

Ga er niet van uit dat je vlag of je zeebrief je verzekerd houdt. De zeiler in deze zaak ontdekte pas bij zijn AOW-aanvraag dat hij zestien jaar niet verzekerd was. Toen was de termijn voor vrijwillig verzekeren allang voorbij.

Hoe beoordeelt de SVB je vertrek?

De SVB kijkt of je ingezetene blijft: iemand die in Nederland woont. Je inschrijving bij de gemeente beslist dat niet. De beleidsregel SB1027 werkt met drie situaties:

Hoe lang weg Voor de SVB
korter dan een jaar, tijdelijk je blijft ingezetene
langer dan een jaar, niet definitief het eerste jaar nog ingezetene, daarna niet meer
voor onbepaalde tijd, of na drie jaar geen ingezetene meer; bij onbepaalde tijd vanaf de dag na vertrek

Wie voor onbepaalde tijd gaat varen, zit dus meestal in de laatste rij. De regel noemt geen schip en geen wereldreis. In de zaak van 2023 deed de SVB precies wat de beleidsregel zegt: het eerste jaar na vertrek nog ingezetene "vanwege het mogelijk tijdelijke karakter", daarna niet meer. Daarom is een vraag vooraf aan de SVB zo nuttig. Wie binnen een jaar weer in Nederland gaat wonen, zonder intussen ergens anders te hebben gewoond, is volgens de AOW nooit weg geweest.

Werk je aan boord, als zelfstandige of voor een buitenlandse opdrachtgever? Dan kan je verzekering na drie maanden stoppen, ook als je nog ingezetene bent. Dat staat in digitale nomade: belasting en verzekering.

Wat als je niet meer verzekerd bent?

Voor elk jaar dat je niet verzekerd bent, krijg je later 2 procent minder AOW. Overlijd je in die tijd, dan krijgen je nabestaanden geen uitkering uit de Anw, de nabestaandenwet. Dat gat dicht je met een vrijwillige verzekering bij de SVB:

Vrijwillig verzekeren 2026
Wie wie direct voor vertrek minstens een jaar verzekerd was
Aanmelden uiterlijk een jaar na de dag waarop de verplichte verzekering eindigde
Hoe lang hooguit tien jaar
AOW-premie 17,9 procent van je inkomen, minimaal € 569 en maximaal € 5.693 per jaar
Maximum vanaf een inkomen van € 38.883
Anw-premie 0,1 procent, € 3 tot € 31 per jaar

De premie gaat over al je inkomen, ook uit het buitenland. Reizen jullie met z'n tweeën, dan geldt alles voor ieder apart. Meer over de opbouw in je AOW-opbouw stopt bij vertrek.

Hoe zit het met je zorg als je nergens woont?

Je Nederlandse zorgverzekering hangt aan de Wlz. Blijf je Wlz-verzekerd, dan moet je je zorgverzekering houden. Ziet de SVB je niet meer als ingezetene, dan hoef je volgens het CAK geen Nederlandse zorgverzekering meer te hebben.

Wie emigreert met een Nederlands pensioen of een uitkering, kan zich soms via het CAK verzekeren. Maar dat kan alleen als je in een land woont waarmee Nederland daarover afspraken heeft. Zonder woonland valt die route af, en ook het S1-formulier waarmee je je in zo'n land inschrijft.

Ben je niet meer verzekerd, dan regel je zelf een internationale zorgverzekering. Let op drie dingen die voor een zeiler zwaarder wegen:

  • Dekking in alle landen van je route, ook als je de Atlantische Oceaan oversteekt.
  • Terugvervoer naar een goed ziekenhuis of naar Nederland.
  • Wat er gebeurt als je tijdelijk in Nederland bent.

Hoe je zonder gat overstapt, staat in zorgverzekering op wereldreis.

Waarom een onderzoek Wlz vóór vertrek?

Omdat het de enige manier is om het vooraf zeker te weten. De SVB zegt zelf: "Wij kunnen u op onze website niet direct antwoord geven of u verzekerd bent voor de Wlz. Iedere situatie is anders." Je vraagt het onderzoek aan via de website van de SVB.

Leg alles voor wat bij jou anders is dan bij een gewone reiziger:

  • dat je geen ander woonland hebt;
  • je boot: de vlag, de thuishaven, waar de boot zijn reizen begint en eindigt, en of en wanneer hij weer in een Nederlandse haven ligt;
  • of je aan boord werkt, en voor wie;
  • je reisplan, en of en wanneer je terug wilt;
  • waar je verblijft als je in Nederland bent.

Vraag de SVB om de datum waarop je verplichte verzekering eindigt. Vanaf die datum loopt het jaar waarin je je vrijwillig kunt verzekeren. Zet die datum in je agenda. Wat er voor je belasting, je bv en een erfenis geldt, staat in box 3, je bv en erven als je nergens woont.

In Vertrekklaar is dit fase 2 van 5 van het traject, stap 2.16: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie — in jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject voor onderweg of ga meteen naar stap 2.16 in het open stappenplan.

Wil je hier meer over weten?

Dan sturen we je de vertrekchecklist voor Onderweg, met alle stappen op volgorde, en vijf mails over de valkuilen en de echte kosten. Daarna af en toe één mail, ook met een aanbod. Uitzetten kan altijd.

We gebruiken je adres, en je vertrekdatum als je die invult, alleen voor de checklist, de gids en de mails erna. Uitschrijven kan onder elke mail.

Waar dit op rust

De feiten in dit artikel komen van deze officiële pagina's. Regels veranderen. Bij twijfel geldt de bron, niet dit artikel.

Klopt dit nog?

Verder lezen

Bereken je vertrek in twee minuten

Kies je land en beantwoord een paar korte vragen over jullie situatie. Je krijgt meteen een bandbreedte van wat het kost. Gratis, zonder account.

Ook weten of je vertrekdatum haalbaar is? Doe de vertrekscan: zeven vragen, en je ziet je hele plan in het klein →

Bereken je vertrek →

Welk land doet wat met je AOW en pensioen?

Zet twee of drie landen naast elkaar. Je ziet per land wie belasting mag heffen, hoe je zorg geregeld is en wat Nederland niet loslaat. Elke regel met de bron erbij, gratis.

Vergelijk landen