Je Nederlandse nationaliteit verliezen in het buitenland: de dertienjaarsregel

Er is één regel die bijna geen emigrant kent, en die je meer kan kosten dan elke belastingaanslag: je kunt je Nederlandse nationaliteit verliezen door niets te doen. Geen brief, geen waarschuwing, geen besluit waartegen je in beroep kunt. Op een dag ben je het gewoon niet meer, en je merkt het pas wanneer je een nieuw paspoort aanvraagt.

De regel geldt niet voor iedereen. Maar als hij voor jou geldt, is dit het belangrijkste wat je over je vertrek moet onthouden.

Voor wie de klok loopt

Drie dingen moeten samenvallen:

• je bent meerderjarig;
• je hebt naast de Nederlandse nog een andere nationaliteit, ook als je die gewoon bij je geboorte kreeg;
• je hebt je hoofdverblijf buiten het Koninkrijk en buiten de Europese Unie.

Heb je alleen de Nederlandse nationaliteit, dan kun je haar nooit automatisch kwijtraken: je zou staatloos worden, en dat laat de wet niet toe. Woon je in Spanje, Portugal of een ander EU-land, dan loopt de klok ook niet. Hij loopt in Thailand, in de Verenigde Staten, in Australië, in Turkije, in Zwitserland en, sinds de brexit, in het Verenigd Koninkrijk.

Hoe de dertien jaar tellen

Wie aan die drie voorwaarden voldoet, verliest de Nederlandse nationaliteit na een ononderbroken periode van dertien jaar. Tot 1 april 2022 was dat tien jaar; wie zijn tien jaar vóór die datum al had volgemaakt, valt niet onder de nieuwe termijn.

Twee dingen gaan hier vaak mis in de hoofden van mensen.

De klok begint niet bij je vertrek. Hij begint bij de afgiftedatum van je laatste Nederlandse paspoort of ID-kaart. Wie met een paspoort van drie jaar oud emigreert, heeft nog tien jaar, geen dertien. Een paspoort is zelf tien jaar geldig: wie het laat verlopen en daarna nog drie jaar wacht, is zijn nationaliteit kwijt.

Even terug naar Nederland helpt niet. De periode geldt pas als onderbroken wanneer je minstens een jaar je hoofdverblijf in het Koninkrijk of de EU hebt gehad. Een zomer bij familie verandert niets.

Wat de klok stilzet

Drie documenten zetten de klok terug op nul: een nieuw paspoort, een nieuwe Nederlandse identiteitskaart, of een verklaring omtrent het bezit van het Nederlanderschap. Vanaf de dag van verstrekking begint een nieuwe periode van dertien jaar.

Let op dat woord: verstrékking. De wet zegt dat de termijn wordt gestuit door de verstrekking van het document, niet door de aanvraag. Wie in maand elf van jaar dertien een afspraak maakt en zijn paspoort drie maanden later ophaalt, is te laat. En de wachttijden zijn echt: de grensgemeenten en Schiphol, waar Nederlanders uit het buitenland terechtkunnen, melden wachttijden die oplopen tot maanden, en tussen april en oktober is het bij ambassades druk.

De verklaring van Nederlanderschap is goedkoper dan een paspoort en kun je per e-mail aanvragen zolang je nog een geldig Nederlands paspoort of een geldige ID-kaart hebt. Voor wie zijn paspoort zelden gebruikt, is dat de goedkoopste manier om de klok te stuiten.

De praktische regel is daarom simpel: vernieuw je paspoort wanneer het verloopt, niet wanneer je het nodig hebt. Dan kom je nooit in de buurt van de dertien jaar.

Je kinderen

Voor een kind met twee nationaliteiten begint de termijn op zijn achttiende verjaardag. Het moet dus vóór zijn 31e een eigen Nederlands document verstrekt krijgen, en daarna steeds opnieuw binnen dertien jaar.

Dit is waar het in de praktijk het vaakst misgaat. Een kind dat op zijn derde naar Canada verhuisde, daar opgroeide en een Canadees paspoort heeft, denkt op zijn vijfentwintigste niet aan een Nederlands document. Zijn ouders vaak ook niet. Vertel het hem, en zet het in je agenda.

Een minderjarig kind blijft Nederlander zolang het ten minste één ouder heeft die Nederlander is. Verlies je zelf de nationaliteit, dan kan je minderjarige kind haar dus ook verliezen.

De andere manier: zelf een nationaliteit aannemen

Naast de dertienjaarsregel is er een tweede route naar verlies: wie vrijwillig een andere nationaliteit aanneemt, verliest de Nederlandse op dat moment. Daarop bestaan drie uitzonderingen. Je behoudt de Nederlandse als je in het land van die andere nationaliteit geboren bent en er woont wanneer je haar krijgt, als je er vóór je meerderjarigheid minstens vijf jaar aaneen hebt gewoond, of als je getrouwd bent met (of geregistreerd partner bent van) iemand met die nationaliteit.

Eén land wijkt af: neem je de Oostenrijkse nationaliteit aan, dan gelden die uitzonderingen niet.

Overweeg je te naturaliseren, laat dit dan vooraf uitzoeken. Achteraf valt er niets te herstellen.

Wat er politiek speelt

Het kabinet heeft aangekondigd dit automatisme te willen herzien. Dat is een voornemen, geen wet. Tot er iets verandert, geldt wat hierboven staat, en wie erop gokt dat het wel goed komt, gokt met zijn paspoort.

Wat je nu doet

1. Pak je paspoort en kijk naar de afgiftedatum. Tel er dertien jaar bij op. Dat is je uiterste dag.
2. Zet een herinnering een jaar daarvoor. Niet een maand: een jaar.
3. Doe hetzelfde voor elk kind dat twee nationaliteiten heeft, gerekend vanaf zijn achttiende verjaardag.
4. Neem bij elke paspoortaanvraag al je paspoorten mee, ook de buitenlandse. Bij elke aanvraag vanuit het buitenland wordt opnieuw nagegaan of je Nederlander bent.

Wie dit niet zelf wil bijhouden: de onderhoudskalender van Vertrekklaar rekent de uiterste dag uit vanaf je afgiftedatum en zet de herinnering in je eigen agenda, samen met alles wat er verder richting Nederland blijft terugkomen.