Pensioen en belasting in Panama vanuit België: geen verdrag, dus België blijft heffen en Panama niet

Woon je in Panama, dan blijft België je Belgisch pensioen belasten, en Panama belast het niet. Er is tussen België en Panama geen belastingverdrag dat iets anders regelt. Elk land past gewoon zijn eigen wet toe.

Drie dingen om vooraf te weten:

• België en Panama hebben over een belastingverdrag onderhandeld, maar het is nooit ondertekend. Op de lijst van de Panamese belastingdienst staat België alleen bij de onderhandelde verdragen.
• Panama belast alleen inkomen dat in Panama zelf ontstaat. Je Belgisch pensioen, je Belgische huur en je Belgische rente vallen daarbuiten.
• België en Panama hebben ook geen verdrag over sociale zekerheid. Je pensioen gaat mee, maar er wordt niets samengeteld, en de ZIV- en solidariteitsbijdrage blijven lopen.

Een misverstand om meteen op te ruimen. In Nederlandstalige expatgroepen lees je over "het verdrag met Panama van 2010". Dat is het verdrag tussen Nederland en Panama. Voor een Belg bestaat er geen verdrag. En de Engelstalige belofte "belastingvrij wonen in Panama" vertelt alleen de Panamese helft: de Belgische belasting blijft.

Inkomen of regel	Wat geldt
Belgisch wettelijk pensioen	België heft, als inkomen van een niet-inwoner; bedrijfsvoorheffing loopt door
Aanvullend pensioen (groepsverzekering, pensioenfonds)	België heft; geen verdrag dat het aan Panama toewijst
Ambtenarenpensioen	België heft
Huur van een woning in België	België heft
Rente en dividend uit België	30 % roerende voorheffing; geen verdragstarief om terug te vragen
Loon of huur uit Panama	Panama heft
Al je inkomen uit België	Panama heft niet (territoriaal stelsel)
ZIV-bijdrage	3,55 %, geen vrijstelling in Panama
Solidariteitsbijdrage	blijft; vrijstelling alleen in de EER, het VK of Zwitserland

Wat gebeurt er met je Belgisch pensioen?

Wat je in België opbouwde, blijft staan. Als Belg krijg je je rust- of overlevingspensioen volgens de Federale Pensioendienst in heel de wereld uitbetaald, dus ook in Panama.

Panama staat niet op de lijst van landen waarmee België een verdrag over sociale zekerheid heeft. Dat heeft drie gevolgen:

• Er wordt niets samengeteld. Jaren die je in Panama werkt, tellen in België niet mee, en omgekeerd.
• Je vraagt je pensioen rechtstreeks aan in België. Er is geen Panamese dienst die je aanvraag doorstuurt. Je stuurt een ondertekende brief naar de Federale Pensioendienst, of je gebruikt het contactformulier op mypension.be.
• Je stuurt regelmatig een levensbewijs terug. Met Panama is er geen elektronische uitwisseling van gegevens. Je krijgt dan een formulier "Levensbewijs" dat je laat afstempelen en binnen dertig dagen terugstuurt. In Panama kan de Belgische ambassade in Panama-Stad het afstempelen. De ambassade waarschuwt dat de post in de regio slecht werkt: begin er dus meteen aan.

Wat gaat er nog van je pensioen af?

Panama ligt buiten de Europese Economische Ruimte (EER). Daardoor houdt de Pensioendienst twee bijdragen in:

• De ZIV-bijdrage van 3,55 %, voor de Belgische ziekte- en invaliditeitsverzekering. Vrijstelling kan alleen als je in een ander EER-land woont en daar verzekerd bent.
• De solidariteitsbijdrage. Vrijstelling geldt alleen voor wie in een ander EER-land, het Verenigd Koninkrijk of Zwitserland woont.

Je betaalt die bijdragen dus, ook al dekt je ziekenfonds je in Panama niet meer. Je zorg regel je zelf, met een polis: zie zorg in Panama vanuit België.

Daarbovenop blijft de bedrijfsvoorheffing lopen: de belasting die de Pensioendienst meteen van je pensioen afhoudt. Volgens de Pensioendienst kan die "in bepaalde landen" vervallen. Dat gaat via een belastingverdrag, en met Panama is er geen. Reken er dus op dat ze blijft.

Wie belast welk deel van je inkomen?

Zonder verdrag is er geen artikel dat het heffingsrecht verdeelt. België kijkt alleen naar zijn eigen wet. Die belast een niet-inwoner op wat hij in België verdient of ontvangt.

• Je wettelijk pensioen blijft in België belast. Dat geldt ook voor een pensioen als zelfstandige.
• Je aanvullend pensioen, zoals een groepsverzekering of een pensioenfonds van je werkgever, blijft ook in België belast. Bij landen mét verdrag gaat dat recht vaak naar het woonland. Bij Panama niet.
• Een ambtenarenpensioen blijft in België belast.
• Huur van een woning in België blijft in België belast.
• Rente en dividend van een Belgische rekening krijgen de gewone roerende voorheffing van 30 %. Bij een verdragsland kun je een deel daarvan terugvragen. Zonder verdrag is er niets terug te vragen.

Netto betaal je dus de Belgische belasting op je Belgische inkomen, zonder Panamese belasting erbovenop. Dat is een andere som dan "belastingvrij".

Hoe ziet je Belgische aangifte eruit?

Je geeft je Belgisch inkomen elk jaar aan in de belasting van niet-inwoners (BNI). Het vertrekjaar gaat met een speciale aangifte. Hoe je belast wordt, hangt af van één regel uit de toelichting van de FOD Financiën: haal je minstens 75 % van je beroepsinkomen uit België? Een pensioen telt daarbij als beroepsinkomen.

• Ja, minstens 75 %. Dan wordt je belasting ongeveer berekend zoals voor een inwoner. Omdat je buiten de EER woont, krijg je wel de gewestelijke belastingvoordelen niet, zoals de Vlaamse.
• Nee, minder dan 75 %. Dan is de belasting volgens de FOD verregaand "gedepersonaliseerd": je krijgt onder meer geen belastingvrije som.

Een gepensioneerde met alleen een Belgisch pensioen haalt normaal de 75 %. Laat het toch narekenen, zeker als je ook ander inkomen hebt.

Wat heft Panama zelf?

Panama heeft een territoriaal stelsel. Artikel 694 van het Código Fiscal, het Panamese belastingwetboek, belast het inkomen dat "binnen het grondgebied" van Panama ontstaat, waar je het ook ontvangt. Inkomen uit België valt erbuiten.

Wanneer ben je inwoner? Voor de DGI, de Panamese belastingdienst, ben je fiscaal inwoner als je meer dan 183 dagen in een belastingjaar in Panama bent, aaneengesloten of niet. Voor een gepensioneerde met alleen Belgisch inkomen verandert dat weinig, juist omdat Panama buitenlands inkomen niet belast.

Twee situaties vragen wel een Panamese boekhouder:

• Je gaat in Panama werken of ondernemen. Dat inkomen ontstaat in Panama en is er belast.
• Je verhuurt een woning in Panama. Ook die huur is Panamees inkomen.

Wat als België je nog als inwoner ziet?

Met een verdrag beslist een vaste rangorde welk land je woonland is als beide landen je opeisen. Met Panama is die scheidsrechter er niet. België kijkt dan alleen naar zijn eigen regels: waar je werkelijk woont, waar je zetel van fortuin ligt, en, bij getrouwde of wettelijk samenwonende partners, waar het gezin woont.

Blijf je volgens die regels Belgisch rijksinwoner, dan belast België je wereldinkomen, ook wat je in Panama verdient. Panama kan daarnaast belasten wat in Panama ontstaat. Wie pendelt of een partner in België laat wonen en in Panama verdient, kan dus dubbel betalen. Een Panamese verblijfskaart verandert daar niets aan.

Bouw je nog op als je in Panama werkt?

Niet automatisch. Zonder socialezekerheidsverdrag tellen Panamese jaren in België niet mee. Wil je voor je Belgisch pensioen blijven opbouwen, dan is er de Overzeese Sociale Zekerheid (OSZ): de vrijwillige Belgische verzekering voor wie buiten Europa werkt.

Let op: de OSZ is er alleen voor wie werkt. Een partner die meegaat zonder eigen baan, bouwt in geen van beide landen iets op. Elk jaar zonder werk is een jaar zonder Belgische pensioenopbouw.

En je nalatenschap?

Er is ook geen verdrag over erfenissen. Woon je in Panama, dan ben je voor Vlaanderen geen rijksinwoner meer, en heft Vlaanderen bij je overlijden alleen nog op onroerend goed in Vlaanderen. Je bankrekeningen en beleggingen vallen er dan niet meer onder.

Volgens een Panamees advocatenkantoor kent Panama geen belasting op erfenissen of schenkingen, wel een belasting van 2 % op de overdracht van vastgoed in Panama. Een officiële Panamese tekst daarover hebben we niet gelezen. Laat het nakijken als je in Panama koopt.

Welke rekensom maak je vóór vertrek?

Reken met je netto pensioen na bedrijfsvoorheffing, ZIV-bijdrage en solidariteitsbijdrage. Panama legt daar niets bovenop. Trek daar de premie van je zorgpolis van af, en reken met een marge voor de koers: je pensioen komt binnen in euro, maar je leeft in dollars.

De uitwerking is persoonlijk. Leg je situatie vóór je verhuist voor aan een fiscalist die België kent, zeker als je een groepsverzekering, Belgische huurinkomsten of inkomen in Panama hebt. Wordt er ooit een verdrag ondertekend, dan verandert deze som.

In Vertrekklaar is dit fase 3 van 5 van het traject van België naar Panama, stap 3.2, 3.3 en 3.4: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie. In jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject van België naar Panama.