Pensioen, zorg en belasting in Amerika vanuit België: wat meegaat, wat stopt, en wat het verdrag beslist

Woon je in Amerika, dan wordt je Belgisch pensioen er gewoon uitbetaald, maar je zorgverzekering regel je er helemaal zelf.

Drie dingen om vooraf te weten:

• Je wettelijk pensioen blijft alleen in België belast. Dat staat in artikel 17, lid 2 van het belastingverdrag, en het geldt ook als je een green card hebt of later Amerikaan wordt.
• De jaren tellen samen. België en de VS hebben sinds 1 juli 1984 een socialezekerheidsovereenkomst, en de Amerikaanse WEP-korting op Social Security is bij wet afgeschaft.
• Voor zorg is er geen verdragsroute. Er bestaat geen S1 naar de VS en geen vangnet: verzekeren doe je er zelf.

Wat gebeurt er met je Belgisch pensioen?

Wat je in België opbouwde, blijft staan. Als Belg krijg je je Belgisch rust- of overlevingspensioen overal ter wereld uitbetaald, en een ambtenarenpensioen ook. Het pensioen wordt in euro berekend. Heb je nog een Belgische rekening, dan komt het daarop. Anders betaalt de Federale Pensioendienst je aan het einde van de maand met een cheque in dollars.

De opbouw stopt wel op je vertrekdag. Werk je in de VS, dan kun je je vrijwillig aansluiten bij de Overzeese Sociale Zekerheid (OSZ), de Belgische sociale zekerheid voor wie buiten de EER, Zwitserland of het Verenigd Koninkrijk werkt. Daarmee tellen je jaren in de VS mee voor je Belgisch pensioen. Een partner zonder baan kan daar niet bij.

Werk je in de VS, dan bouw je ook Social Security op, het Amerikaanse staatspensioen. De overeenkomst van 1982 laat beide stelsels naast elkaar bestaan: elk land betaalt zijn eigen deel. Kom je aan één kant tekort, dan tellen de jaren van het andere land mee:

• de VS tellen je Belgische jaren mee als je minstens zes Amerikaanse credits hebt (ongeveer anderhalf jaar werk);
• België telt je Amerikaanse jaren mee als je minstens 18 maanden Belgische verzekering hebt.

En er is goed nieuws dat oudere fora nog niet kennen. De Windfall Elimination Provision was een korting op Social Security voor wie óók een buitenlands pensioen ontving. Die is met de Social Security Fairness Act van 5 januari 2025 afgeschaft, voor uitkeringen vanaf januari 2024.

Je pensioen vanuit de VS. Drie dingen om te regelen:

• Je verhuis melden. Doe dat twee maanden vóór vertrek bij de Federale Pensioendienst, met een ondertekende brief. Telefoon of e-mail aanvaardt de Pensioendienst daarvoor niet.
• Je pensioen aanvragen. Woon je in de VS als je pensioenleeftijd nadert, dan vraag je je Belgisch pensioen aan via een kantoor van de Social Security Administration, met formulier SSA-2490-BK.
• Het levensbewijs. De Pensioendienst stuurt je geregeld een levensbewijs, een bewijs dat je nog leeft. Je stuurt het binnen 30 dagen terug, anders schorst de Pensioendienst de betaling. In de VS laat je het bevestigen door een notary public of, als Belg, gratis bij een Belgische consulaire post.

Onderdeel	Regel of getal
Belgisch pensioen in de VS	voor Belgen overal ter wereld betaalbaar
Socialezekerheidsovereenkomst	in werking sinds 1 juli 1984
Belgische jaren meetellen voor Social Security	vanaf 6 Amerikaanse credits
Amerikaanse jaren meetellen voor je Belgisch pensioen	vanaf 18 maanden Belgische verzekering
WEP-korting	afgeschaft voor uitkeringen vanaf januari 2024
Belasting op je wettelijk pensioen	alleen België (artikel 17, lid 2)
Belasting op een ambtenarenpensioen	België, tenzij je inwoner én Amerikaan bent (artikel 18, lid 2)
Belasting op een aanvullend pensioen	woonland, dus de VS (artikel 17, lid 1)
ZIV-bijdrage van 3,55%	blijft, boven een drempel; vrijstelling alleen bij wonen in de EER, het VK of Zwitserland
Zorg via een S1-formulier	geen: met de VS bestaat zo'n afspraak niet

Wie heft belasting over je pensioen?

Het belastingverdrag tussen België en de VS van 27 november 2006 beslist wie wat mag belasten. Het is in werking sinds 28 december 2007. Voor je pensioen komt het hierop neer:

• Je wettelijk pensioen, als werknemer of als zelfstandige: alleen België. Artikel 17, lid 2 zegt dat uitkeringen onder de socialezekerheidswetgeving van een staat alleen in die staat belastbaar zijn. Artikel 1, lid 5 maakt daar een uitzondering op de gewone regel van, zodat het ook geldt voor wie een green card heeft of Amerikaan is. Dat het zelfstandigenpensioen hieronder valt, is onze lezing: de Amerikaanse brochure over de overeenkomst rekent het tot het Belgische stelsel van sociale zekerheid.
• Een ambtenarenpensioen: alleen België (artikel 18, lid 2), tenzij je in de VS woont én de Amerikaanse nationaliteit hebt. Let op: wie een green card heeft, kan zich volgens artikel 1, lid 5 tegenover de VS niet op deze regel beroepen. Dan mogen de VS ook heffen, en verrekenen ze de Belgische belasting (artikel 22).
• Een aanvullend pensioen uit je vroegere job, zoals een groepsverzekering: het woonland, dus de VS (artikel 17, lid 1). Wat in België vrijgesteld zou zijn als je er woonde, blijft ook in de VS vrijgesteld.
• Een lijfrente: het woonland (artikel 17, lid 3).

Omdat je wettelijk pensioen in België belast blijft, houdt de Pensioendienst er bedrijfsvoorheffing op in, de Belgische belasting die meteen wordt afgehouden. In sommige woonlanden kun je vrijstelling van die voorheffing krijgen, afhankelijk van het belastingverdrag. Bij de VS ligt het heffingsrecht op je wettelijk pensioen bij België, dus blijft de inhouding. Bij een ambtenarenpensioen gaat een vrijstelling nooit vanzelf: daarvoor dien je een aanvraag in bij de FOD Financiën.

Ook twee sociale inhoudingen blijven. Als je pensioen een drempel overschrijdt, houdt de Pensioendienst 3,55% ZIV-bijdrage in, voor de ziekte- en invaliditeitsverzekering. Vrijstelling daarvan, en van de solidariteitsbijdrage, is er alleen voor wie in de EER, het Verenigd Koninkrijk of Zwitserland woont. Je betaalt dus een Belgische ziekenfondsbijdrage zonder dat je in de VS Belgische zorg krijgt.

Je aangifte in België. Heb je na je vertrek nog Belgisch inkomen, zoals je pensioen of huur, en stuurt de FOD Financiën je een aangifte? Dan dien je die in de belasting niet-inwoners in, tegen de datum die op het document staat. Dat kan elektronisch, ook zonder Belgische identiteitskaart.

De rest van je Belgische inkomen, kort:

• huur van een woning in België: België mag heffen (artikel 6), de VS tellen het mee en verrekenen (artikel 22);
• dividend van Belgische aandelen: België houdt hooguit 15% in (artikel 10);
• gewone rente van een Belgische rekening: alleen de VS (artikel 11).

En vergeet de Amerikaanse kant niet. Zodra je fiscaal inwoner bent (de substantial presence test, een telling van je dagen in het land), belasten de VS je wereldinkomen. Hoe dat werkt, staat in Amerikaans belastingplichtig.

Hoe regel je zorg zonder verdragsroute?

Hier moet het verhaal even streng zijn. Binnen Europa neemt een S1-formulier je zorg mee: het Europese formulier waarmee je zorg ten laste van België blijft. Met de VS bestaat zo'n afspraak niet. De socialezekerheidsovereenkomst regelt bij welk land je bijdragen betaalt en telt pensioenjaren samen, maar ze geeft je geen zorg ten laste van België in de VS. Zodra je ziekenfonds je uitschrijft, sta je er alleen voor, tot een Amerikaans plan loopt.

Wat ervoor terugkomt, regel je zelf:

• via je Amerikaanse werkgever (de gangbare route voor werknemers);
• via de ACA-marketplace, de marktplaats voor zorgverzekeringen onder de Amerikaanse zorgwet (de Affordable Care Act), waar rechtmatig verblijvende immigranten mogen kopen;
• met een internationale privéverzekering.

Werk je in de VS, dan is er ook een Belgische aanvulling. Wie bij de OSZ aangesloten is, kan de aanvullende verzekering geneeskundige verzorging nemen. Die betaalt buiten België 75% terug van de werkelijke kosten, voor zorg die het RIZIV ook terugbetaalt. Personen ten laste zijn meeverzekerd. Voor een individueel contract geldt een wachttijd van zes maanden. Die vervalt onder meer als je tot dan onder de sociale zekerheid van een EER-land viel, zoals de Belgische. Met 75% van een Amerikaanse rekening blijft er wel een flink deel voor jou.

Amerikaanse premies en eigen risico's zijn van een andere orde dan Belgische. Neem dit als vaste post in het gezinsbudget op vóór je beslist, niet erna. Onverzekerd de oceaan over is geen optie.

Wat staat er verder op de afsluitlijst?

• Het Groeipakket. België heeft met de VS geen akkoord over gezinsbijslag. Het Vlaams Groeipakket stopt op het einde van de maand waarin je kind naar de VS verhuist.
• De gemeente. Doe aangifte van je vertrek, ten laatste de dag vóór je vertrekt. Je krijgt dan een bewijs van afvoering, het "model 8".
• Het consulaat. Met dat bewijs schrijf je je in bij de Belgische ambassade in Washington of het bevoegde consulaat-generaal in New York, Los Angeles of Atlanta. Daar registreer je je ook als kiezer voor de federale en Europese verkiezingen.
• Je documenten. Amerikaanse instanties willen bij elk niet-Engels document een volledige Engelse vertaling met een verklaring van de vertaler.

In Vertrekklaar is dit fase 3 van 5 van het traject van België naar Amerika: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie. In jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject van België naar Amerika.