Belgisch pensioen en belasting in Zwitserland: België blijft heffen, Zwitserland telt mee

Woon je in Zwitserland, dan mag België je Belgisch pensioen uit een vroegere job blijven belasten. Zwitserland stelt dat pensioen vrij, maar telt het mee om het tarief op je overige inkomen te bepalen. Dat geldt sinds 1 januari 2018.

Drie dingen om vooraf te weten:

• Het maakt niet uit of het om een pensioen uit de privé of van de overheid gaat: het verdrag maakt geen onderscheid meer.
• Ook een kapitaal valt eronder, zoals een groepsverzekering die in één keer uitbetaalt.
• Heb je alleen een Belgisch pensioen, dan blijf je via een S1 in België verzekerd voor zorg. Dan blijft ook de ZIV-bijdrage op je pensioen lopen.

Wie elders leest dat een pensioen "in het woonland" belast wordt, leest over een ander verdrag. Bij Zwitserland is het anders.

Wat zegt het verdrag over je pensioen?

Het belastingverdrag tussen België en Zwitserland dateert van 1978. Het avenant van 10 april 2014, een wijziging van dat verdrag, herschreef het pensioenartikel. Het avenant is in werking sinds 19 juli 2017 en van toepassing vanaf 1 januari 2018.

Artikel 18 zegt nu letterlijk: pensioenen "die afkomstig zijn uit een overeenkomstsluitende Staat en betaald zijn aan een inwoner van de andere overeenkomstsluitende Staat ter zake van een vroegere dienstbetrekking zijn in eerstgenoemde Staat belastbaar". Een pensioen is "afkomstig" uit België in twee gevallen:

• de bijdragen die ervoor betaald zijn, gaven in België een belastingverlaging;
• de Belgische overheid betaalt het voor diensten aan die overheid.

De memorie van toelichting, de uitleg van de regering aan het parlement, zegt het zonder omweg: "Pensioenen (wettelijke en aanvullende) betaald ter zake van een vroegere dienstbetrekking mogen worden belast in de Staat waaruit ze afkomstig zijn." En verder: "Er wordt bijgevolg geen onderscheid meer gemaakt tussen private pensioenen en overheidspensioenen."

Het protocol bij het verdrag voegt eraan toe dat "pensioenen" niet alleen periodieke betalingen zijn, maar ook forfaitaire, dus eenmalige uitbetalingen van een kapitaal.

Wat doet Zwitserland? Volgens artikel 23 stelt Zwitserland inkomen dat België mag belasten vrij. Het mag dat inkomen wel meetellen om het tarief op je overige inkomen te bepalen: het progressievoorbehoud. Je betaalt dus niet twee keer over hetzelfde pensioen, maar je Zwitserse tarief kan er hoger door uitvallen.

Een zelfstandigenpensioen. Artikel 18 gaat alleen over pensioenen "ter zake van een vroegere dienstbetrekking". Een zelfstandigenpensioen valt daar naar de letter niet onder. Dan geldt artikel 21, het restartikel: wat nergens anders geregeld is, belast alleen het woonland. Dat zou Zwitserland zijn. Dat is een lezing van de verdragstekst, geen bevestiging van de FOD Financiën. Laat het nakijken voordat je erop rekent.

Pensioensparen en een individuele levensverzekering hangen niet aan een job. Ook daar is artikel 18 naar de letter niet op gemaakt. Leg dat voor aan een fiscalist.

Eén punt is niet bevestigd. De verdragstekst en de memorie van toelichting zijn duidelijk over wat België mag. Hoe Zwitserland zelf een Belgisch wettelijk pensioen kwalificeert, hebben we niet in een Zwitserse bron bevestigd gezien. Leg je eerste aangifte dus voor aan een fiscalist die beide landen kent, vóór je verhuist.

Wat houdt de Pensioendienst in?

Je Belgisch pensioen wordt ook in Zwitserland gewoon uitbetaald. Dat kan op een rekening in België, in een ander land van de EER, of in Zwitserland. Op wat je ontvangt, houdt de Federale Pensioendienst drie dingen in, of niet:

• De solidariteitsbijdrage valt weg. Woon je in Zwitserland, dan ben je ervan vrijgesteld. De Pensioendienst past dat automatisch toe vanaf de maand nadat ze je nieuwe adres kent.
• De ZIV-bijdrage van 3,55 %, een bijdrage voor de Belgische ziekteverzekering, geldt boven een drempel. Vrijgesteld word je alleen als je in Zwitserland aan de ziekteverzekering onderworpen bent op grond van een pensioen, werk of een zelfstandige activiteit. Ben je via een Belgisch S1 verzekerd, dan blijft ze lopen.
• De bedrijfsvoorheffing, de belasting die vooraf op je pensioen wordt ingehouden, stopt alleen in landen waar het verdrag dat toelaat. Bij Zwitserland mag België je werknemerspensioen belasten, dus blijft die inhouding naar alle waarschijnlijkheid lopen.

Bij een ambtenarenpensioen gaat een vrijstelling van bedrijfsvoorheffing nooit vanzelf. Je vraagt ze aan bij de FOD Financiën (belintax@minfin.fed.be). Krijg je geen vrijstelling, dan blijft je ambtenarenpensioen belastbaar in België.

Omdat België je pensioen mag belasten, doe je in België elk jaar aangifte in de belasting van niet-inwoners: de aangifte voor wie niet in België woont maar er wel inkomen heeft. De bedragen haal je van je fiscale fiche 281.11. Die staat elk jaar in maart op mypension.be.

Twee termijnen bij de Pensioendienst:

• Meld je verhuis twee maanden vóór je vertrek, met een brief die je ondertekent. Telefonisch of per e-mail mag niet; een ingescande, ondertekende brief via het contactformulier wel.
• Krijg je een levensbewijs, stuur het dan binnen 30 dagen terug. Laat het aftekenen door je Zwitserse gemeente of de Belgische ambassade. Een bank, de post of een dokter mag dat niet.

Hoe ben je verzekerd voor zorg?

Dat hangt af van waar je pensioen vandaan komt. Het BAG, de Zwitserse federale gezondheidsdienst, is daar duidelijk over:

• Alleen een Belgisch pensioen. Dan ben je verplicht in België verzekerd, niet in Zwitserland. Je vraagt bij je ziekenfonds het S1-formulier aan. Daarmee krijg je in Zwitserland zorg onder dezelfde voorwaarden als een Zwitser, ten laste van België. Je laat het S1 registreren bij de Gemeinsame Einrichtung KVG in Olten, het Zwitserse verbindingsorgaan.
• Een Belgisch én een Zwitsers pensioen. Dan moet je je in Zwitserland verzekeren, ongeacht de hoogte van dat Zwitserse pensioen. Dan kun je bij de Pensioendienst vrijstelling van de ZIV-bijdrage vragen, met een bewijs van je Zwitserse verzekering of van je Zwitsers pensioen.

Een paar jaar werk in Zwitserland kan later dus je hele zorgroute omgooien. Hoe de Zwitserse verzekering werkt, staat in de Zwitserse zorgverzekering.

Bouw je in Zwitserland verder pensioen op?

Wat je in België opbouwde, blijft staan en wordt later uitbetaald. Een Belg krijgt zijn Belgisch pensioen in heel de wereld.

Ga je in Zwitserland werken, dan bouw je daar AHV op, het Zwitserse staatspensioen. De bijdrage is 10,6 % van je loon, half om half met je werkgever. Zwitserland valt via het vrij-verkeersakkoord onder de Europese regels voor sociale zekerheid. De Pensioendienst telt je jaren in Zwitserland daardoor mee bij je pensioendatum, en ze kunnen je Belgisch pensioenbedrag gunstig beïnvloeden. Meld ze dus als je je pensioen aanvraagt.

Werk je niet en ben je nog geen 65, dan betaal je in Zwitserland toch AHV, als Nichterwerbstätige (niet-werkende). Het merkblad van de AHV noemt uitdrukkelijk wie vervroegd met pensioen is. De bijdrage hangt af van:

• je vermogen;
• twintig keer je jaarlijkse pensioeninkomen, ook als dat uit het buitenland komt.

Het minimum is CHF 530 per jaar (2026). Werkt je partner in Zwitserland en betaalt die minstens CHF 1.060, dan ben jij vrijgesteld. Meld je zelf bij de AHV-kas van je woonkanton. Vraag daar ook na wat er geldt als je al een Belgisch vervroegd pensioen krijgt.

Ontbrekende jaren kosten later geld: elk ontbrekend bijdragejaar geeft een korting van minstens een 44e deel op je Zwitsers pensioen.

Inkomen of bijdrage	Verdrag of regel	Wie heft of wat het kost
Wettelijk en aanvullend pensioen uit een Belgische job	art. 18	België; Zwitserland stelt vrij met progressievoorbehoud (art. 23)
Ambtenarenpensioen	art. 18, paragraaf 2	België, zelfde regel
Pensioenkapitaal in één keer	protocol punt 4 a)	België, zelfde regel
Zelfstandigenpensioen	art. 21 (lezing, niet bevestigd)	alleen Zwitserland
Loon voor werk in Zwitserland	art. 15	Zwitserland
Huur van een woning in België	art. 6	België; Zwitserland stelt vrij met progressievoorbehoud
Dividend uit België	art. 10	België hooguit 15 % aan de bron; Zwitserland belast en verrekent op verzoek
Rente uit België	art. 11	België hooguit 10 % aan de bron; Zwitserland belast en verrekent op verzoek
ZIV-bijdrage met een Belgisch S1	Pensioendienst	3,55 % boven een drempel, blijft lopen
Solidariteitsbijdrage	Pensioendienst	vervalt bij wonen in Zwitserland
AHV-bijdrage bij werk	AHV/IV/EO	10,6 % van het loon, half om half met de werkgever
AHV als niet-werkende vóór 65	merkblatt 2.03	op vermogen en twintig keer het pensioeninkomen, minstens CHF 530 per jaar
Ontbrekend AHV-bijdragejaar	rentenskala 44	korting van minstens 1/44 per jaar

Hoe zit het met werk, huur en vermogen?

Loon voor werk in Zwitserland belast Zwitserland (artikel 15). Zonder C-vergunning houdt je werkgever die belasting meteen in, als Quellensteuer. Hoe dat werkt, staat in werken in Zwitserland. Loon voor werk dat je in België blijft doen, mag België belasten.

Voor wat in België achterblijft:

• Een verhuurde woning in België mag België belasten (artikel 6). Ook het vermogen dat erin zit, telt in België en niet voor de Zwitserse vermogensbelasting (artikel 22). Zwitserland telt beide wel mee voor het tarief.
• Over dividend mag België hooguit 15 % inhouden (artikel 10), over rente hooguit 10 % (artikel 11). Het hoofdrecht om te belasten ligt bij Zwitserland. Zwitserland verrekent op jouw verzoek wat België volgens het verdrag mocht inhouden.
• Al het andere vermogen belast alleen Zwitserland (artikel 22).

Zwitserland belast wie er woont op zijn wereldinkomen en heft daarnaast een kantonale vermogensbelasting. Hoe zwaar dat weegt, hangt af van je kanton. Wie niet werkt en veel vermogen heeft, kan in sommige kantons belast worden op zijn uitgaven: zie de Pauschalbesteuerung.

Twee raden om mee af te sluiten. Laat je gemeente je afvoeren naar het buitenland: zodra je uit de Belgische bevolkingsregisters bent geschrapt, verandert je fiscale toestand. En leg je eerste Belgische en Zwitserse aangifte bij een fiscalist die het verdrag kent. De jaren daarna gaat het vanzelf.

In Vertrekklaar is dit fase 2 van 5 van het traject van België naar Zwitserland, stap 2.4: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie, in jouw volgorde, afvinkbaar en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject van België naar Zwitserland.