Je eerste weken in Duitsland vanuit België: twee weken, één verklaring, en drie brieven die vanzelf komen

De eerste weken in Duitsland draaien om één afspraak en om je brievenbus.

De afspraak is de Anmeldung, je inschrijving bij de gemeente. Wie een woning betrekt, meldt zich binnen twee weken bij de Meldebehörde, het meldloket van de gemeente. Daarvoor heb je een verklaring van de verhuurder nodig, die hij binnen diezelfde twee weken verplicht is af te geven. Te laat zijn is een overtreding met een boete tot € 1.000.

De brievenbus doet de rest:

• De Steuer-ID, je Duitse fiscale nummer, komt weken later per post en op geen enkele andere manier.
• De brief van de Rundfunkbeitrag (de omroepbijdrage) volgt vanzelf, omdat het Bürgeramt je gegevens doorgeeft. Wie niet reageert, wordt met terugwerkende kracht aangemeld.

Wat je zelf in gang zet, is de bank (binnen tien werkdagen verplicht), de Krankenkasse en het Kindergeld, dat hoogstens zes maanden terugwerkt. En aan Belgische kant je inschrijving bij de ambassade in Berlijn.

Wat regel ik in de eerste twee weken?

De sleutel, en dan de verklaring. Bij de sleuteloverdracht vraag je de Wohnungsgeberbestätigung, de verklaring van de verhuurder. Daarin staan:

• naam en adres van de verhuurder (en van de eigenaar als dat een ander is)
• de intrekdatum
• het adres van de woning
• de namen van iedereen die meeverhuist

Een huurcontract vervangt dat papier niet, zegt Berlijn uitdrukkelijk. Weigert de verhuurder of komt de verklaring niet op tijd, dan meld je dát onverwijld bij de Meldebehörde. De wet legt de plicht bij hem, niet bij jou.

Dan de Anmeldung zelf, bij een Bürgeramt (gemeenteloket) naar keuze in je gemeente. Die is gratis en direct afgehandeld. In Berlijn kan het ook online, maar alleen voor wie binnen Duitsland verhuist, met een Duitse identiteitskaart of eID-kaart. Kom je uit België, dan ga je dus naar de balie.

Boek de afspraak zodra het huurcontract getekend is. Neem bij een eerste aanmelding ook je huwelijks- en geboorteakten mee; het Bürgeramt kan erom vragen. Een Belgisch uittreksel met het meertalige Europese modelformulier erbij volstaat meestal zonder vertaling. Je krijgt de Meldebestätigung, het bewijs van inschrijving, direct en gratis mee.

Vraag aan dezelfde balie ook de erweiterte Meldebescheinigung: de uitgebreide versie met je nationaliteit en burgerlijke staat. Die heb je nodig voor de Belgische ambassade, en straks soms voor school of de Zulassungsstelle. Aan de balie kost een Meldebescheinigung leges, in Berlijn € 10. Online is ze gratis, maar alleen met een Duitse eID-kaart.

Loket	Termijn	Kosten	Wat je meeneemt
Bürgeramt (Anmeldung)	binnen 2 weken na intrek	gratis	paspoort of identiteitskaart, Wohnungsgeberbestätigung, eventueel akten
Meldebescheinigung, apart aan te vragen	wanneer een loket erom vraagt; de ambassade wil de uitgebreide, niet ouder dan 6 maanden	aan de balie tegen leges (Berlijn € 10); online gratis, alleen met een Duitse eID-kaart	paspoort of identiteitskaart
Bank (Basiskonto)	aanbod binnen 10 werkdagen na aanvraag	redelijke vergoeding	paspoort of identiteitskaart, adres
Familienkasse (Kindergeld)	aanvragen in de eerste maanden; hoogstens 6 maanden terugwerkend	gratis	Steuer-ID van jou en elk kind
Krankenkasse	vóór de eerste werkdag, of met het S1 van je Belgische ziekenfonds	premie	Anmeldung, S1 of arbeidscontract
Belgische ambassade in Berlijn	zo snel mogelijk na de Anmeldung	gratis	model 8, inschrijvingsformulier, erweiterte Meldebescheinigung, kopie eID of paspoort

Wat komt er vanzelf, en wanneer?

De Steuer-ID. Het Bundeszentralamt für Steuern stuurt je identificatienummer na de Anmeldung per brief naar je meldadres. Om privacyredenen mag dat alleen per brief: niet per telefoon, niet per e-mail, ook niet als je hem opnieuw aanvraagt. Bewaar de brief. Je werkgever en de Familienkasse vragen het nummer, en het is levenslang.

De Rundfunkbeitrag. Het Bürgeramt geeft naam, adres en intrekdatum door aan de Beitragsservice, die je aanschrijft. Reageer: wie niet antwoordt, wordt in principe automatisch aangemeld vanaf de intrekdatum. De bijdrage geldt per woning. Betaalt een huisgenoot al, meld dat dan, en je betaalt niet dubbel.

Het kerkvakje. Wie bij de Anmeldung een kerkgenootschap opgeeft, betaalt Kirchensteuer (kerkbelasting) via de loonstrook. Uittreden kan later bij het Amtsgericht, maar de belasting stopt pas vanaf het einde van die maand. Vul het veld dus bewust in. Het Anmeldung-artikel legt uit wat het kost.

Wat zet ik zelf in gang?

Vier dingen:

• De bank: een gewone rekening met paspoort en Meldebestätigung, of bij weigering het Basiskonto dat elke bank binnen tien werkdagen moet aanbieden. Het bankartikel legt uit hoe je dat afdwingt.
• De Krankenkasse, de zorgverzekeraar: met een baan kiest je werkgever niet voor jou, jij kiest een kas. Met een Belgisch pensioen lever je het S1-formulier van je ziekenfonds in bij een Krankenkasse; dat is het Europese formulier waarmee België je zorg in Duitsland betaalt. Zie GKV of PKV.
• Het Kindergeld: € 259 per kind per maand, aan te vragen bij de Familienkasse met de Steuer-ID's van jou en elk kind, en hoogstens zes maanden terugwerkend. Werk je nog niet in Duitsland en heb je er ook geen eigen zaak? Dan heb je als EU-burger de eerste drie maanden na je komst nog geen recht. Vraag het daarna meteen aan.
• Je inschrijving bij de Belgische ambassade in Berlijn, het enige consulaat voor heel Duitsland. Online met je eID, of per e-mail naar berlin.consul@diplobel.fed.be met je model 8, het inschrijvingsformulier, de erweiterte Meldebescheinigung en een kopie van je identiteitskaart of paspoort.

Heb je in België het Groeipakket gekregen, meld je verhuis dan zelf aan je uitbetaler. Het recht stopt meestal op het einde van de maand van je verhuis. Blijft een van jullie in Vlaanderen werken, dan kan Vlaanderen nog bijpassen tot het hoogste bedrag. De uitbetaler wil dan ook je Duitse aanvraag zien.

Een schijnadres is geen oplossing. Wie je een adres "leent" waar je niet echt woont, riskeert een boete tot € 50.000; jij zelf tot € 1.000 voor niet, niet juist of niet tijdig aanmelden. Zonder woning geen Anmeldung, en zonder Anmeldung begint niets. Daarom is een gemeubileerd tijdelijk huurcontract met verhuurdersverklaring het verstandigste eerste adres.

Hoeveel tijd kost dit?

Weinig, als de volgorde klopt: woning, verklaring, Anmeldung, en dan wachten op de post. De Anmeldung zelf is een kwartier. De wachttijd zit in het boeken van de Termin (de afspraak) in een grote stad. De Steuer-ID en de Rundfunkbrief volgen in de weken erna; het Kindergeld, de bank en de ambassade regel je ernaast.

Wat daarna nog komt, hoort bij het eerste jaar, niet bij de eerste weken: de auto op Duits kenteken en de Belgische nummerplaat terug naar de DIV, de school, de Steuerklasse (je loonbelastingklasse).

In Vertrekklaar is dit fase 4 van 5 van het traject van België naar Duitsland, stap 4.2: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie. In jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject van België naar Duitsland.