Mogen blijven in Duitsland: geen vergunning, geen certificaat — wel een voorwaarde die na drie maanden telt

Ja, je mag als Nederlander in Duitsland blijven, en er is geen loket dat je dat hoeft te vragen: geen visum, geen verblijfsvergunning, en sinds begin 2013 ook geen Freizügigkeitsbescheinigung — de Berlijnse immigratiedienst zegt er bij dat zulke bewijzen nooit nodig waren om te werken of iets te regelen. Wat er wél is, staat in het Freizügigkeitsgesetz: een voorwaarde. Je hebt het verblijfsrecht als werknemer, als zelfstandige, als werkzoekende (zes maanden), of als niet-werkende met voldoende bestaansmiddelen én een dekkende ziektekostenverzekering. Drie maanden na binnenkomst mag de Ausländerbehörde vragen dat aannemelijk te maken, en na vijf jaar ononderbroken verblijf wordt het recht onvoorwaardelijk. Voor de meeste Nederlanders is dat een formaliteit; voor wie zonder inkomen komt, is het de vraag waar het traject op rust.

Wie heeft het verblijfsrecht, volgens de wet?

Paragraaf 2 van het Freizügigkeitsgesetz somt het op. Vrij verkeer heb je als EU-burger die:

Je situatie	Voorwaarde	Hoe lang
Werknemer, of in beroepsopleiding	een baan	zolang je werkt, en daarna nog zes maanden bij onvrijwillig ontslag na minder dan een jaar werk; langer na meer dan een jaar
Werkzoekende	actief zoeken	zes maanden; daarna alleen met bewijs dat je zoekt en reëel uitzicht hebt op een baan
Zelfstandige	een gevestigde zelfstandige activiteit	zolang je die uitoefent
Niet-werkend (gepensioneerd, partner zonder baan)	voldoende bestaansmiddelen én een dekkende ziektekostenverzekering	zolang beide bestaan
Gezinslid	meereizen met iemand uit de rijen hierboven	zolang die persoon het recht heeft
Na vijf jaar	ononderbroken rechtmatig verblijf	onvoorwaardelijk

Twee dingen vallen op. Een werknemer die na meer dan een jaar werk onvrijwillig werkloos wordt, houdt zijn status als de Agentur für Arbeit dat bevestigt; na minder dan een jaar werk is dat zes maanden. En de wet noemt voor niet-werkenden geen bedrag: "ausreichende Existenzmittel" is de term, en het Landesamt in Berlijn vertaalt het als voldoende eigen middelen voor het levensonderhoud plus een ziektekostenverzekering.

Wat betekent dit als ik met pensioen kom?

Dan val je onder paragraaf 4: niet-werkend, met voldoende middelen en een verzekering. Je AOW en pensioen zijn de middelen; de verzekering regel je via het S1 van het CAK bij een Krankenkasse, of anders — zie GKV of PKV. Beide moet je kunnen laten zien als erom gevraagd wordt. Dat is het hele verblijfsrecht: geen aanvraag, geen pasje, wel twee bewijsstukken in de la.

Waar komt "na drie maanden" vandaan?

Uit paragraaf 5, tweede lid: de Ausländerbehörde kan verlangen dat je de voorwaarden drie maanden na binnenkomst aannemelijk maakt, en ze mag de gegevens daarvoor laten opnemen bij de Anmeldung bij het Bürgeramt, dat ze doorgeeft. In de praktijk gebeurt dat zelden voor iemand met een baan of een pensioen, maar het is de reden dat het Bürgeramt bij een eerste aanmelding soms om meer vraagt dan je paspoort. Your Europe voegt de Europese ondergrens toe: in de eerste drie maanden mag geen enkel EU-land een verblijfsdocument van je eisen.

Vallen de voorwaarden binnen vijf jaar weg — geen werk meer, geen middelen meer, geen verzekering — dan kan het verlies van het recht worden vastgesteld. Dat is de keerzijde van een recht zonder vergunning: het bestaat zolang de voorwaarde bestaat.

Zonder ziektekostenverzekering geen verblijfsrecht als niet-werkende. Wie tussen twee stelsels valt — de Nederlandse verzekering beëindigd, de Duitse nog niet rond — voldoet in die weken niet aan paragraaf 4. Regel de Duitse dekking vóór de uitschrijving in Nederland, niet erna.

Wanneer wordt het recht onvoorwaardelijk?

Na vijf jaar ononderbroken rechtmatig verblijf, zegt paragraaf 4a: dan heb je het Daueraufenthaltsrecht, los van de vraag of je nog werkt of middelen hebt. Werknemers die met pensioen gaan, halen het eerder: na drie jaar verblijf en twaalf maanden werk, als ze bij het stoppen 65 zijn of met een vroegpensioenregeling stoppen. Afwezigheden tot zes maanden per jaar tellen niet tegen; één afwezigheid tot twaalf maanden om een zwaarwegende reden ook niet. Wie daarna meer dan twee opeenvolgende jaren weg is, verliest het duurzame recht weer.

Wil je het zwart op wit, dan bevestigt de Ausländerbehörde het duurzame verblijfsrecht op aanvraag onverwijld. Dat is het enige verblijfspapier dat Duitsland een EU-burger nog geeft, en je hebt het pas na vijf jaar nodig — als je het al nodig hebt.

Wat regel ik dan wél?

De Anmeldung. Dat is geen verblijfsrecht maar een meldplicht die voor iedereen geldt, ook voor Duitsers, en hij is de dominosteen waar belastingnummer, Krankenkasse en werkgever aan hangen. Het verblijfsrecht zelf vraagt niets van je, behalve dat je het kunt laten zien.

In Vertrekklaar is dit fase 1 van 5 van het traject, stap 1.1: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie — in jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject naar Duitsland of ga meteen naar stap 1.1 in het open stappenplan.