GKV of PKV vanuit België: de Duitse zorgkeuze die je maar één keer goed kunt maken

Als Belgische emigrant hoef je meestal niet zelf te kiezen: de wet kiest voor je, en die keuze pakt goed uit. Wie in Duitsland in loondienst werkt, is verplicht publiek verzekerd. Wie boven de loongrens verdient, mag naar een private verzekering, maar de weg terug is wettelijk dichtgetimmerd.

Duitsland heeft die twee zorgstelsels naast elkaar:

• de GKV (Gesetzliche Krankenversicherung), de publieke zorgverzekering
• de PKV (Private Krankenversicherung), de private zorgverzekering

In welk stelsel je binnengaat, is geen detail. Het is een beslissing met gevolgen voor decennia.

Krijg je een Belgisch pensioen, of blijf je in België werken? Dan kom je niet via die keuze binnen. Dan blijf je Belgisch verzekerd, en neem je dat recht mee met een S1-formulier van je ziekenfonds. Dat staat verderop.

Wat gebeurt er als je in Duitsland in loondienst gaat?

Wie in Duitsland in loondienst werkt, is wettelijk verplicht verzekerd in de publieke Gesetzliche Krankenversicherung. Je kiest zelf een Krankenkasse, een publieke zorgverzekeraar: AOK, TK, BARMER of een van de tientallen andere. Daar zit je daarna minimaal twaalf maanden aan vast. Je geeft je keuze door aan je werkgever, en de dekking loopt vanaf de eerste werkdag. Geef je binnen twee weken geen keuze door, dan meldt je werkgever je aan bij je vorige kasse. Had je er geen, dan kiest hij een kasse voor je.

Je Belgische ziekenfondsverzekering stopt dan. Laat je laatste dag bij het ziekenfonds aansluiten op je eerste Duitse werkdag, en meld je vertrek vooraf.

De premie hangt af van je inkomen. Het is 14,6% plus een Zusatzbeitrag, een toeslag die per kasse verschilt. Samen is dat zo'n 17-18%, en je werkgever betaalt de helft. Daarbovenop komt de Pflegeversicherung, de verzekering voor langdurige zorg, ook gedeeld. Boven de Beitragsbemessungsgrenze, het plafond voor de premie, telt het meerdere niet mee.

De grote troef voor gezinnen heet Familienversicherung. Je partner met hoogstens een klein eigen inkomen en je kinderen zijn gratis meeverzekerd: tot 18 jaar, tot 23 zonder werk, tot 25 als ze studeren. Kinderen betalen bovendien nergens eigen bijdragen. Voor eenverdienersgezinnen is dat ronduit voordelig.

Bedrag of grens	2026
Algemene premie GKV	14,6 % plus Zusatzbeitrag, gemiddeld 2,9 %
Pflegeversicherung	3,6 %; kinderlozen vanaf 23 jaar 4,2 %
Beitragsbemessungsgrenze	€ 5.812,50 per maand, € 69.750 per jaar
Jahresarbeitsentgeltgrenze (daarboven mag PKV)	€ 77.400
Werkgeversbijdrage aan een PKV-premie	tot € 471,32 per maand
Minimumpremie vrijwillig verzekerde, alleen ziektekosten	€ 222,80 per maand
Partner gratis meeverzekerd tot	€ 565 per maand, € 603 bij een minijob
Bijbetaling recepten	10 %, minimaal € 5, maximaal € 10; jaarplafond 2 % (chronisch ziek 1 %)
Festzuschuss tandprothese	60 %, 70 % of 75 %
ZIV-inhouding op een Belgisch pensioen	3,55 % boven een drempel; vervalt alleen als je in Duitsland zelf verzekerd bent via een pensioen, werk of zaak daar

Wat betaal je aan de balie?

Huisarts en ziekenhuis kosten niets extra's. Recepten kennen een bijbetaling van 10% per middel, met het minimum, maximum en jaarplafond uit de tabel.

De tandarts is het echte verschil. Kronen en protheses vergoedt de GKV via vaste toeslagen van 60%. Die groeien naar 70% en 75% voor wie na zijn achttiende elk kalenderjaar op controle gaat en dat in het Bonusheft, een stempelboekje, laat afstempelen. De 75% vraagt tien jaar zonder onderbreking. Begin dat boekje dus in je eerste jaar; het is letterlijk geld waard.

Waarom is de PKV een fuik?

Verdien je meer dan de Jahresarbeitsentgeltgrenze (€ 77.400 in 2026), de loongrens van de verzekeringsplicht, dan mág je naar de private PKV. De verzekeringsplicht eindigt dan aan het eind van het kalenderjaar waarin je erboven komt. De PKV lokt met premies onder de GKV-prijs en snellere afspraken, en je werkgever draagt bij.

Twee dingen moet je dan wél weten:

• In de PKV betaalt élk gezinslid een eigen premie. De gratis Familienversicherung bestaat er niet, en de premie stijgt met de jaren.
• De weg terug is wettelijk dichtgetimmerd. Terug naar de GKV kan alleen door opnieuw verzekeringsplichtig te worden, bijvoorbeeld met een baan onder de loongrens. Wie dan ouder is dan 55 en de laatste vijf jaar niet in de GKV zat, blijft volgens de wet verzekeringsvrij.

Voor een gezin dat voor de lange termijn gaat, is de GKV bijna altijd de verstandige standaard.

Wat als je zelfstandig bent of (nog) niet werkt?

Zelfstandigen vallen buiten de verplichte GKV. Vrijwillig aansluiten kan alleen als je een verzekeringsverleden kunt aantonen: in de vijf jaar ervoor minstens 24 maanden, of de twaalf maanden net ervoor zonder onderbreking.

Of je Belgische jaren bij het ziekenfonds daarvoor meetellen, beslist de Krankenkasse zelf. Laat het vóór vertrek zwart op wit bevestigen door de kasse van je keuze. Neem daarvoor het overzicht van je verzekering mee dat je bij je ziekenfonds vraagt. Bij Helan heet dat document S041: een overzicht van je verzekering, loopbaan en woonplaats, dat bewijst dat je in een Europees publiek stelsel verzekerd was. Vraag bij elk ziekenfonds naar een gelijkaardig bewijs.

Reken als vrijwillig verzekerde op een minimumpremie van € 222,80 per maand (2026) voor de ziektekosten, plus de Pflegeversicherung.

Lukt de GKV niet, dan is er een vangnet. Elke private verzekeraar is verplicht je te accepteren in de Basistarif, een basispolis zonder risico-opslagen.

Hoe werkt het als je met een Belgisch pensioen naar Duitsland gaat?

Verhuis je met een Belgisch pensioen zonder in Duitsland te werken, dan blijf je verzekerd ten laste van België. Zo werkt het:

• Vraag vóór vertrek bij je ziekenfonds het S1-formulier aan (vroeger E121). Dat is het Europese formulier waarmee je recht op zorg meeverhuist.
• Lever het in Duitsland in bij een Krankenkasse. Je krijgt dan alle zorg onder dezelfde voorwaarden als een Duitse verzekerde, terwijl België betaalt.
• Je partner en kinderen die als persoon ten laste via jou verzekerd zijn, behouden via jou hun recht op zorg. Vraag voor elk van hen ook een S1.

Je blijft aangesloten bij je Belgische ziekenfonds. Daardoor kun je ook naar België terugkomen om je te laten verzorgen, onder dezelfde voorwaarden als wie er woont.

Eén uitzondering: krijg je ook een Duits pensioen, dan word je automatisch in Duitsland verzekerd. Je Belgische verzekering wordt dan geschorst.

Op je Belgisch pensioen blijft de Federale Pensioendienst de ZIV-bijdrage van 3,55% inhouden, als je pensioen boven een drempel ligt. Vrijstelling krijg je alleen als je in Duitsland zelf verzekerd bent op grond van een pensioen, werk of zelfstandige activiteit daar, en dat met een bewijs aantoont. Zolang je zorg via het Belgische S1 loopt, ga er dus van uit dat de inhouding blijft. Vraag het bij twijfel na bij de Pensioendienst.

Blijf je in België werken en verhuis je alleen je woning? Dan blijf je onder de Belgische sociale zekerheid vallen en aangesloten bij je ziekenfonds. Ook dan schrijf je jezelf en je gezin met een S1 in bij een Duitse Krankenkasse. Vraag je ziekenfonds hoe je dat formulier krijgt.

In Vertrekklaar is dit fase 1 van 5 van het traject van België naar Duitsland, stap 1.2: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie. In jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject van België naar Duitsland.