Naar school in Duitsland vanuit België: leerplicht zonder uitzondering, selectie na de vierde klas, en € 259 Kindergeld

Je kind kan in Duitsland gratis naar de openbare school, en het móét ook. De Duitse leerplicht, de Schulpflicht, begint rond de zesde verjaardag. In Berlijn moet elk kind dat uiterlijk 30 september zes wordt, vanaf het begin van dat schooljaar naar school. De peildatum verschilt per deelstaat. Ze duurt in de meeste deelstaten negen voltijdse schooljaren, in Berlijn, Brandenburg, Bremen en Thüringen tien. Een vrijstelling voor thuisonderwijs bestaat niet.

Wie uit Vlaanderen komt, moet twee dingen weten:

• Het stelsel splitst vroeg. Na de vierde klas van de Grundschule, de Duitse lagere school, gaan kinderen naar het Gymnasium, de Realschule of de Hauptschule, of naar een school die die routes combineert. In Berlijn en Brandenburg gebeurt dat na de zesde klas. In Vlaanderen zit een kind van die leeftijd nog twee jaar in de lagere school.
• De aanmelding heeft een venster. In Berlijn is dat twee weken in oktober, bijna een jaar vóór de eerste schooldag.

Het goede nieuws is het Kindergeld, de Duitse kinderbijslag: € 259 per kind per maand, ongeacht je inkomen. Je vraagt het aan bij de Familienkasse.

Hoe is het Duitse onderwijs opgebouwd?

Onderwijs is in Duitsland een zaak van de deelstaten; de Kultusministerkonferenz stemt de hoofdlijnen af. Die hoofdlijnen:

School	Leeftijd	Klassen	Verplicht
Kita (kinderopvang)	tot 6	geen	nee; valt onder jeugdzorg, niet onder het schoolstelsel
Grundschule	vanaf het jaar dat je kind 6 wordt	1 tot 4; Berlijn en Brandenburg 1 tot 6	ja
Sekundarstufe I: Gymnasium, Realschule, Hauptschule of gecombineerde schooltypen	ongeveer 10 tot 15	5 tot 9 of 10	ja, tot de negen of tien jaar vol zijn
Gymnasiale Oberstufe	ongeveer 15 tot 18	één jaar Einführungsphase, twee jaar Qualifikationsphase, dan het Abitur	nee
Beroepsonderwijs (duales System) of Berufsschule	vanaf ongeveer 15	geen	deeltijdse leerplicht, meestal drie jaar

De splitsing na de Grundschule is de stap die ouders uit Vlaanderen onderschatten. Het advies komt rond het tiende jaar. Wisselen kan nog in de klassen 5 en 6, en op elk schooltype kun je in principe elk diploma van de Sekundarstufe I halen. Toch ligt de route vroeg vast. In veel deelstaten zijn Hauptschule en Realschule inmiddels samengevoegd in scholen met meerdere bildungswege (opleidingsroutes).

Hoe meld ik mijn kind aan?

Bij de openbare Grundschule van je Einzugsbereich. Dat is de school die bij je adres hoort. Het Schulamt van je district, de onderwijsdienst, laat je weten welke dat is. Berlijn laat zien hoe strak dat gaat: voor schooljaar 2027-2028 loopt het aanmeldvenster van 5 tot 16 oktober 2026, voor kinderen geboren tussen 1 oktober 2020 en 30 september 2021. Je verschijnt persoonlijk. Je neemt mee:

• je paspoort of identiteitskaart;
• een actuele Meldebescheinigung, het bewijs van je inschrijving op je adres. Dat is een apart bewijs dat je bij het Bürgeramt aanvraagt, niet de Meldebestätigung die je bij de Anmeldung krijgt;
• de geboorteakte van je kind: een Belgisch uittreksel met het meertalige Europese modelformulier erbij.

Wil je een andere school, ook een privéschool? Dan meld je je kind tóch eerst aan bij de zuständige school, de school die bij je adres hoort. Daar vraag je schriftelijk om de andere. Kinderen die vóór 31 maart erna geboren zijn, kunnen vervroegd instromen als ze geen taalondersteuning nodig hebben.

Kom je midden in het schooljaar, dan loopt de aanmelding via het Schulamt. De school van je wijk is dan het startpunt. Zonder Anmeldung begint het niet: de Meldebescheinigung is het eerste stuk dat de school vraagt.

Neem uit Vlaanderen de laatste rapporten en een attest van gevolgde studies mee. Bewaar later ook de Duitse rapporten, voor als je kind ooit terugkomt naar een Vlaamse school.

De Schulpflicht is absoluut. Wie in Berlijn zijn woning, gewone verblijfplaats of werk heeft, valt eronder, en verzuim is alleen bij uitzondering en om gewichtige redenen toegestaan. Een jaar uitstel vóór de Grundschule kan op aanvraag, als de ontwikkeling van het kind daarom vraagt. Thuisonderwijs kan niet: wat in Vlaanderen als huisonderwijs bestaat, is in Duitsland geen optie. Is je kind in België uitgeschreven, dan valt het onder de leerplicht van het land waar het woont, en dus niet meer onder de Vlaamse.

Wat is het Kindergeld, en hoe krijg ik het?

Het Kindergeld is € 259 per kind per maand, ongeacht je inkomen. Het geldt voor kinderen onder de 18, en onder voorwaarden daarna. Je hebt er recht op als je in Duitsland of een ander EU-land woont.

Het komt niet vanzelf. Je vraagt het online aan bij de Familienkasse van de Bundesagentur für Arbeit, de Duitse arbeidsdienst. Met een BundID, een account voor online overheidszaken, hoef je daarbij niet te tekenen. De aanvraag is gratis, en de Familienkasse waarschuwt zelf voor betaalde tussenpersonen. Drie dingen om te onthouden:

• Het Kindergeld kan hoogstens zes maanden terugwerkend worden betaald. Vraag het dus in de eerste maanden aan.
• Werk je nog niet in Duitsland en heb je er geen eigen zaak, dan heb je als EU-burger de eerste drie maanden na je komst nog geen recht.
• Tegen een afwijzing kun je binnen een maand bezwaar maken.

Aan Belgische kant stopt het Vlaams Groeipakket meestal op het einde van de maand van je verhuis. Meld je vertrek zelf aan je uitbetaler; een verhuis naar het buitenland gaat niet automatisch. Blijft een ouder in Vlaanderen werken of krijgt die een Belgische uitkering, dan kan er toch nog recht zijn. Binnen Europa wordt verrekend, niet gestapeld: je krijgt nooit beide volle bedragen, wel altijd het hoogste. Vraag dan het Kindergeld evengoed aan, want je uitbetaler heeft die aanvraag nodig.

Wat kost school dan nog?

Openbaar onderwijs is gratis. Wat je wel betaalt:

• boeken en materiaal, in sommige deelstaten;
• de naschoolse opvang (Hort), waar die niet gratis is;
• schoolreizen.

Een privéschool of internationale school heeft schoolgeld. De grootste post zit vóór de school. Een Kita-plaats (kinderopvang) is in Duitsland geen wettelijk onderdeel van het onderwijs maar van de jeugdzorg, met wachtlijsten in de grote steden. Wie met een peuter komt, zet zich op de lijst zodra het adres bekend is.

In Vertrekklaar is dit fase 5 van 5 van het traject van België naar Duitsland, stap 5.3: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie. In jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject van België naar Duitsland.