Partner reist mee zonder eigen baan: uitschrijven, zorg, AOW en het huis

Dit artikel is voor de partner die meegaat. Niet degene met het contract, het visum of de verblijfsvergunning op zijn naam — maar degene die "gewoon mee" gaat, zonder eigen baan daar. In het verhaal van de emigratie ben je misschien de tweede naam. Voor de Nederlandse overheid ben je een zelfstandige emigrant met een eigen dossier, en dat dossier is groter dan dat van je partner. Je partner krijgt daar immers een werkgever, een verzekering en een salaris; jij niet. Wat jij krijgt, regel je zelf.

Dit geldt voor elke bestemming. Of je partner naar Amerika gaat op een werkgeversvisum, naar Duitsland voor een baan of naar Curaçao met een verklaring van rechtswege: de Nederlandse kant is voor jou precies dezelfde. Hoe het visum of de verblijfstitel voor de meereizende partner werkt, staat in de landstappen van je stappenplan.

Waarom niet gewoon ingeschreven blijven?

Het is de eerste gedachte van bijna iedereen in deze situatie, en hij is begrijpelijk: je hebt daar geen baan, je komt vaak terug, je wilt de kinderen, het huis en je huisarts niet loslaten. Waarom zou je je uitschrijven?

Omdat het geen keuze is. Wie binnen een periode van een jaar meer dan acht maanden buiten Nederland verblijft, moet zich uitschrijven uit de Basisregistratie Personen. Die maanden hoeven niet aaneengesloten te zijn, en het maakt niet uit of je daar een baan hebt, een inkomen, of alleen een partner. Ook een plan van vier maanden hier en acht maanden daar valt erin — op de dag dat je de acht maanden passeert, niet pas aan het einde van het jaar.

Wat er gebeurt als je het toch niet doet, is geen boete maar iets vervelenders: een administratie die op een adres rust waar je niet woont. Je zorgverzekeraar verzekert je op basis van een inschrijving die niet klopt, en mag premie en zorgkosten terugvorderen zodra dat uitkomt. De Belastingdienst betaalt toeslagen uit op een huishouden dat er niet is, en vordert die terug. En gemeenten controleren adressen: een uitschrijving "ambtshalve", omdat de gemeente ontdekt dat je er niet woont, is een slechtere uitschrijving dan een die je zelf regelt — zonder bewijs van uitschrijving, zonder gekozen datum, en met een gat in je papieren dat je later moet uitleggen.

Ingeschreven blijven levert niets op wat je niet ook hebt als je je uitschrijft. Je paspoort blijft Nederlands, je komt terug wanneer je wilt, je BSN blijft van jou. Wat je verliest door uit te schrijven zijn aanspraken — zorgverzekering, toeslagen, AOW-opbouw — en die verlies je ook door ten onrechte ingeschreven te blijven, alleen dan met een terugvordering erbij.

En wat je terugkrijgt als je het wél goed doet: een vertrek met een gekozen datum, een internationaal bewijs van uitschrijving dat je bij het loket daar nodig hebt, en een administratie waarin elke instantie op dezelfde dag omschakelt. Dat is saai, en dat is precies de bedoeling.

Wat er op de uitschrijfdatum voor jou stopt

Het rijtje is voor de partner zonder baan hetzelfde als voor de partner mét, met één verschil: bij jou vult niemand het vanzelf aan.

Je zorgverzekering. De Nederlandse basisverzekering stopt op de dag van je emigratie — niet op de dag dat je je polis opzegt, maar op de dag dat je niet meer in Nederland woont. Je partner krijgt daar in veel gevallen een verzekering via de werkgever; controleer of jij daarop meeverzekerd bent, vanaf welke dag, en wat er gebeurt in de weken tussen vertrek en de eerste werkdag. Is er geen werkgeversdekking voor jou, dan sluit je een eigen verzekering af in het land van bestemming, of een internationale polis voor de overgang. Hoe je het gat tussen twee stelsels dicht, staat in Zorgverzekering opzeggen zonder gat.

Ben je van plan een deel van het jaar in Nederland te zijn: je bent dan hier niet meer verzekerd. Een reis- of expatverzekering die de Nederlandse maanden dekt, is dan geen luxe maar de enige dekking die je hebt.

Je AOW-opbouw. Elk jaar dat je in Nederland woont of werkt, bouw je twee procent AOW op. Dat stopt op de dag dat je niet meer verzekerd bent — voor jou en voor je partner allebei, en het gat is later niet meer in te halen. De SVB biedt een vrijwillige verzekering voor AOW en Anw aan wie buiten Nederland gaat wonen. De spelregels: aanmelden binnen één jaar na het einde van je verplichte verzekering, en je moet daarvoor minstens één jaar verplicht verzekerd zijn geweest. De Anw-verzekering vraag je meteen bij vertrek aan. De premie is inkomensafhankelijk met een minimum en een maximum; de SVB rekent hem voor je uit. Juist voor de partner zonder eigen inkomen daar is dit vaak de goedkoopste verzekering die je ooit zult afsluiten — want zonder inkomen betaal je dicht bij het minimum, en je partner bouwt ondertussen misschien pensioen op in een stelsel waar jij niets aan hebt. Achtergrond in AOW bij emigratie.

Je toeslagen. Zorgtoeslag, huurtoeslag, kindgebonden budget: ze stoppen bij emigratie, en je zet ze zelf stop. Doe je dat niet, dan lopen ze door op een huishouden dat niet meer bestaat, en vordert de Belastingdienst terug. Zie Toeslagen stopzetten bij emigratie.

Je belastingpositie. Jullie vertrekken allebei, dus jullie worden allebei buitenlands belastingplichtig: Nederland belast dan alleen nog inkomen uit Nederlandse bron. Voor het jaar van vertrek doen jullie ieder een M-aangifte. Het fiscaal partnerschap dat jullie in Nederland hadden, loopt buiten Nederland alleen door als jullie allebei als kwalificerend buitenlands belastingplichtige gelden — en dat is met een bestemming buiten Europa bijna nooit zo. Wat dat betekent voor heffingskortingen en de verdeling van aftrekposten, is precies het soort som dat je één keer aan een fiscalist voorlegt die beide landen kent.

Wat je zelf regelt, in de weken vóór de uitschrijving

Drie dingen die je partner niet voor je kan doen, en die na vertrek moeizamer worden.

DigiD. Je blijft jaren zaken doen met Nederland — de M-aangifte, de SVB, straks je pensioen — en dat loopt via DigiD. Zorg dat je hem hebt, met de app en de Berichtenbox, vóórdat je je uitschrijft. Vanuit het buitenland aanvragen kan wel, maar gaat via een balie of videobellen.

Een bankrekening op je eigen naam. Niet alleen een en/of-rekening. Naijlende afrekeningen, een teruggave van de Belastingdienst, de SVB-premie: je wilt een Nederlandse rekening die van jou is. Vraag je bank vóór vertrek of ze een rekening van een klant in jouw bestemmingsland aanhouden en onder welke voorwaarden; het antwoord verschilt per bank en per land. Zie Bankrekening en DigiD aanhouden.

Een eigen adres voor post en een gemachtigde. Na uitschrijving sta je in de Registratie Niet-Ingezetenen, met een buitenlands adres. Geef dat adres door aan elke instantie die je post stuurt, en overweeg iemand in Nederland te machtigen voor de dingen die een handtekening aan een balie vragen.

Als je een deel van het jaar hier wilt zijn

Dat kan, en je hoeft er als Nederlander niemand toestemming voor te vragen. Binnen de grens van acht maanden weg per jaar kom je zo vaak en zo lang terug als je wilt. Wat je daarvoor regelt, is klein maar concreet: de reisverzekering voor die maanden, een auto die je hier laat staan schorsen bij de RDW (de motorrijtuigenbelasting stopt dan vanzelf, en je hoeft geen verzekering en APK te hebben zolang hij geschorst is — de RDW stuurt trouwens geen post naar het buitenland, dus zet zelf de einddatum in je agenda), en je registratie als kiezer buiten Nederland.

Wat je niet kunt: in die maanden gebruikmaken van een Nederlandse zorgverzekering, toeslagen of een inschrijving. Het ritme van vier maanden hier en acht daar is een prima leven; het is alleen geen Nederlands ingezetenschap.

Het huis

Blijft het huis van jullie, dan verandert er op de uitschrijfdatum iets in de belasting en mogelijk in de hypotheek.

De hypotheekrenteaftrek bestaat na emigratie alleen nog voor wie kwalificerend buitenlands belastingplichtige is: vrijwel je hele inkomen wordt in Nederland belast, en je woont in een EU-land, de EER, Zwitserland of op de BES-eilanden. Wie naar Amerika, Australië of Dubai gaat, voldoet daar niet aan, en wie naar Duitsland gaat maar daar zijn inkomen heeft, meestal ook niet. Staat het huis leeg te koop, dan geldt tijdelijk de verhuisregeling; daarna — en bij verhuur of aanhouden meteen — telt de woning als Nederlands vermogen. Een woning in Nederland blijft hier belast, ook als je er niet meer woont.

De hypotheek zelf: verhuren zonder schriftelijke toestemming van de bank is in vrijwel elk hypotheekcontract verboden. Vraag het vooraf. Banken zeggen lang niet altijd nee, maar rekenen op voorwaarden of een renteopslag. En wonen er straks kinderen van jullie in het huis, dan is dat voor de bank ook "iemand anders woont er": meld het.

Verkopen, verhuren of aanhouden voor jullie eigen maanden is een keuze die je één keer, vóór de uitschrijving, naast een fiscalist legt. Achteraf is hij duur om te draaien.

Kinderen die in Nederland blijven

Kinderen van achttien en ouder die hier blijven wonen, staan administratief op eigen benen. Hun zorgverzekering en zorgtoeslag lopen los van jullie gewoon door, hun inschrijving verandert niet, en er speelt geen gezag of reistoestemming meer.

Eén ding loopt wél via jullie: de aanvullende beurs van DUO hangt af van het inkomen van de ouders, en buitenlands inkomen krijgt DUO niet automatisch van de Belastingdienst. Jullie geven het zelf door, via Mijn DUO of het formulier "Doorgeven inkomen buiten Nederland", met de aanslag van het land waar je woont als bewijs — en reken op meer dan acht weken verwerking. Doe je het niet, dan rekent DUO met een inkomen dat niet klopt, en corrigeert dat later.

Voor jongere kinderen die achterblijven — bij de andere ouder na een scheiding, bijvoorbeeld — gelden andere regels, met gezag en toestemming erbij. Die staan in Emigreren met kinderen na een scheiding.

De optelsom

Wie dit goed doet, krijgt een vertrek waarbij alles op dezelfde dag omschakelt, een zorgdekking zonder gat, een AOW-opbouw die doorloopt voor een paar tientjes per maand, en een huis waarvan je van tevoren weet wat het fiscaal doet. Wie het laat lopen, ontdekt de terugvordering, het AOW-gat en de weggevallen renteaftrek stuk voor stuk — meestal in het tweede jaar, als de M-aangifte binnenkomt.

Het stappenplan van je bestemming zet dit in de juiste volgorde, met de termijnen erbij: wat je regelt vóór het contract van je partner getekend is, wat in de laatste maand moet, en wat elk jaar terugkomt.