Naar school in Portugal vanuit België: de omrekentabel bestaat, de voorrang niet

Het Portugese systeem sorteert geen kind op zijn twaalfde: de keuze tussen studie en beroep komt pas na negen jaar school. Zo is het opgebouwd:

• Het ensino básico, het basisonderwijs, duurt negen jaar, in drie ciclos (cycli) van vier, twee en drie jaar.
• Daarna volgt het ensino secundário van drie jaar. Pas dáár kies je tussen een route naar de universiteit en een beroepsroute.
• De leerplicht loopt van 6 tot 18 jaar. Hij eindigt met het secundário-diploma óf in het schooljaar waarin je kind achttien wordt.
• Openbaar onderwijs is gratis.

Aan Belgische kant is er één ding minder om te regelen. Is je kind in België uitgeschreven en woont het officieel in Portugal, dan valt het volgens Vlaanderen onder de leerplicht van Portugal, niet meer onder de Belgische.

In welk leerjaar komt je kind?

In België is een kind leerplichtig vanaf 1 september van het jaar waarin het vijf wordt. In Portugal begint de school bij zes. De matrícula (inschrijving) in het eerste jaar is verplicht voor kinderen die vóór 15 september zes worden. Wie tussen 16 september en 31 december zes wordt, mag op verzoek beginnen als er na de voorrangsregels een plaats over is.

Wat eronder zit, heet educação pré-escolar (voorschools onderwijs), zoals de kleuterschool. Sinds de wetswijziging van maart 2025 is dat universeel vanaf het jaar waarin een kind drie wordt, maar niet verplicht. In de voorrangsrij komen vier- en vijfjarigen eerst.

Voor de leerjaren daarna bestaat een officiële omrekentabel: anexo IV van een portaria (ministeriële regeling) uit 2006, de tabel voor België. Portugal nummert de leerjaren van 1 tot 12, en België telt in die tabel gewoon door.

België	Portugal	Waar dat valt
1e tot en met 4e leerjaar lager onderwijs	leerjaar 1 tot en met 4	1.º ciclo
5e en 6e leerjaar lager onderwijs	leerjaar 5 en 6	2.º ciclo
1e tot en met 3e jaar secundair	leerjaar 7 tot en met 9	3.º ciclo
4e tot en met 6e jaar secundair	leerjaar 10 tot en met 12	ensino secundário
7e jaar secundair (beroepsonderwijs)	leerjaar 12	ensino secundário

De tabel is opgesteld met de Franstalige namen (enseignement primaire, secondaire), maar zegt er uitdrukkelijk bij dat het in Vlaanderen om het lager onderwijs en het secundair onderwijs gaat. En ze noemt het zevende jaar: wie in het beroepsonderwijs dertien jaar school doet, komt ook op het twaalfde Portugese leerjaar uit.

Ook de cijfers worden omgerekend, van een Belgisch cijfer op 10:

Belgisch cijfer op 10	Secundário, schaal tot 20	Básico, schaal 1 tot 5
10	19	5
9	18	4
8	17	4
7	15	3
6	13	3
5	12	niet in de tabel
4	10	niet in de tabel

Een 4 geldt in die tabel als laagste voldoende, maar dat mag ook een 5 zijn, als het attest dat vermeldt.

Hoe werkt de equivalentie?

De erkenning van een buitenlandse schoolloopbaan heet equivalência de habilitações. De beslissing ligt bij de school. Je vraagt haar aan bij de school die je kind wil bezoeken, of bij die van je woongebied.

Volledige overeenkomst van lesprogramma's wordt niet geëist; de wet vraagt paralelismo na formação, een vergelijkbare opleiding. Zolang de equivalentie loopt, moet er een voorlopige inschrijving zijn waarmee je kind de lessen volgt. De school beslist binnen dertig dagen.

Regel de papieren in België. Rapporten, attesten en puntenlijsten van een Vlaamse school laat je gratis legaliseren bij NARIC-Vlaanderen. Is er een apostille nodig, het internationale echtheidsstempel, dan vraagt NARIC-Vlaanderen die aan bij de FOD Buitenlandse Zaken, voor € 25 per document. Een vertaling regel je bij een beëdigd vertaler. Mist de school iets, dan mag zij binnen acht dagen aanvullende stukken opvragen. Jij hebt er dan tien om ze te leveren, anders wordt de aanvraag afgewezen. In het básico komt de equivalentie zonder cijfer, in het secundário mét.

Waar sta je in de rij?

In het básico is het woonadres pas het zesde criterium. Eerst komen:

• kinderen met specifieke onderwijsbehoeften;
• kinderen uit hetzelfde scholencluster;
• kinderen met een broer of zus op de school;
• kinderen met een beurs uit de sociale schoolregeling van wie een ouder in het gebied woont;
• daarna kinderen met zo'n beurs van wie een ouder in het gebied werkt.

Een gezin dat net is aangekomen, staat dus onderaan, ook met het juiste adres. Bij de inschrijving geef je verplicht vijf scholen op in volgorde van voorkeur.

De vensters worden elk jaar bij apart besluit vastgesteld. Voor 2026/2027 liep de inschrijving voor pré-escolar en het eerste jaar van 22 april tot 1 juni; de andere leerjaren volgden tussen 16 juni en 22 juli.

Voor wie met een buitenlands diploma komt, geldt een aparte regel: de inschrijving mag buiten die periodes, en de aanvaarding hangt alleen af van een plek in de al gevormde klassen.

Kies je een school buiten het gebied waar je woont, terwijl de school van je eigen gebied dezelfde opleiding óók kon aanbieden, dan draag je de reiskosten zelf. Dat is een kostenpost die mensen pas in november ontdekken.

Hoe leert je kind Portugees?

Een kind zonder Portugees valt onder Português Língua Não Materna, PLNM: Portugees als tweede taal. De school toetst en deelt je kind in, van nível zero via A1 en A2 naar B1, B2 en C1.

• Tot en met B1 volgt je kind PLNM in plaats van het vak Portugees, in een aparte groep of, als die niet haalbaar is, in de eigen klas.
• Een kind mag twee schooljaren op hetzelfde niveau blijven.
• Vanaf B2 volgt het het nationale programma.
• Bij de landelijke examens in leerjaar 9 en 12 mag het PLNM-examen het Portugese vervangen.

Met één uitzondering die je vier jaar vooruit moet weten: het PLNM-eindexamen geeft je het secundário-diploma en toegang tot het hoger onderwijs, maar als de gekozen universitaire opleiding Portugees als toelatingsexamen eist, dan telt het PLNM-examen daarvoor níét. Wie richting een Portugese studie werkt, moet op tijd naar het gewone Portugees toe.

Wat kost het, en wat vraagt de balie?

Schoolboeken zijn gratis in de hele leerplicht op openbare scholen. Je haalt ze met vouchers via het platform MEGA, met je NIF en de inloggegevens van de belastingdienst. Je levert de oude boeken in voor nieuwe, behalve sinds oktober 2025 in het 1.º ciclo.

Bij de matrícula lever je in:

• bewijs van je woonadres;
• een pasfoto;
• het NIF van je kind;
• de gezinssamenstelling volgens de belastingdienst;
• het número de utente en het NISS (zorgnummer en sociale-zekerheidsnummer).

Dat doe je bij voorkeur online via het Portal das Matrículas, anders bij de school van je woongebied. Je adresbewijs en je CRUE komen dus eerst.

In Vertrekklaar is dit fase 5 van 5 van het traject van België naar Portugal, stap 5.1: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie. In jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject van België naar Portugal.