Het NIF regelen vóór je vertrekt uit België: de openingszet van je Portugese traject

Het NIF, het Portugese fiscale nummer, kun je als EU-burger al vanuit België aanvragen, zonder fiscaal vertegenwoordiger. In Spanje heet het NIE, in Portugal het NIF: het nummer zonder welk er niets kan.

Officieel is het Número de Identificação Fiscal een belastingnummer. Maar de overheid zegt zelf waar het in de praktijk voor dient: "om goederen of diensten te kopen, contracten te sluiten of bankrekeningen te openen". Wie zonder NIF landt, ontdekt dat alles op alles wacht.

Het goede nieuws:

• iedereen mag het aanvragen, inwoner of niet;
• dat kan op elk moment;
• de toekenning zelf is gratis.

De openingszet van je hele Portugese traject is dus een aanvraag die je nog vanuit België doet. Er zijn twee valkuilen. De eerste is de dienst die je er honderd euro voor rekent, met een verplichting die voor jou niet bestaat. De tweede is Belgisch: op je identiteitskaart staat je adres niet, en dat adres wil de Portugese belastingdienst zien.

Welke drie routes heb je vanuit België?

Route	Hoe het werkt	Wat het kost
Het e-balcão van het Portal das Finanças	digitaal, via een gemachtigde die voor je indient; kopie van je identiteitskaart of paspoort en een bewijs van je Belgische adres	de toekenning is gratis; alleen wat je gemachtigde rekent
Een Portugese consulaire post	de consulaire post kent het NIF ook toe, aan "elke burger, op elk moment"	consulaire tarieven
Aan de balie in Portugal	elk kantoor van de Finanças of een Loja do Cidadão, uitsluitend op afspraak	gratis

Via het e-balcão, het digitale loket van de Portugese belastingdienst. Het informatieblad van de belastingdienst maakt één kanttekening: de aanvraag loopt daar via een representante legal, een wettelijk vertegenwoordiger met volmacht. Dat is een andere figuur dan de fiscaal vertegenwoordiger. Vaak is het een Portugese advocaat of solicitador (een juridisch dienstverlener). Je stuurt een kopie van je identiteitskaart of paspoort mee, plus een bewijs van je Belgische adres.

Via een Portugese consulaire post. Volgens het Portal das Comunidades, de site van de Portugese consulaire diensten, kan daar "qualquer cidadão em qualquer momento" het NIF aanvragen: elke burger, op elk moment. Vraag bij de post vooraf na hoe ze het aanpakken en wat het kost.

Ter plaatse, aan de balie. Kan altijd nog, bijvoorbeeld op een verkenningsreis. Maar wie pas na de verhuizing gaat, staat in Portugal in een rij voor iets wat thuis had gekund. En alles wat het nummer nodig heeft, staat intussen stil.

Welk Belgisch papier bewijst je adres?

De belastingdienst vraagt naast je identiteitsbewijs een "document waarop je adres in het buitenland staat, tenzij dat op het identiteitsbewijs staat". Bij een Belg staat het er niet op. Volgens de onderrichtingen van het Rijksregister zit je hoofdverblijfplaats alleen elektronisch op de chip van je eID. Met het blote oog lees je het adres niet.

Je hebt dus een apart adresbewijs nodig: een attest van hoofdverblijfplaats, ook bewijs van woonst genoemd. Zo kom je eraan:

• bij de dienst Burgerzaken van je gemeente;
• of zelf downloaden met je eID of itsme, in Mijn dossier (de toepassing van het Rijksregister), in Mijn Burgerprofiel of op het e-loket van je gemeente.

Dan de taal. Documenten in een vreemde taal wil de Portugese belastingdienst zien "in een gecertificeerde vertaling". Een Nederlandstalig attest valt daaronder. Binnen de EU bestaat daar een uitweg voor. Een bewijs van woon- of verblijfplaats valt onder de Europese regels voor openbare documenten: het heeft geen apostille of ander waarmerk nodig. En je kunt bij je gemeente een meertalig modelformulier vragen. Dat formulier dien je dan in plaats van een vertaling in.

Vraag vooraf na of het loket waar je aanvraagt dat formulier aanvaardt. Doet het dat niet, dan laat je het attest vertalen. In Portugal mogen onder meer notarissen, advocaten en solicitadores zo'n vertaling certificeren.

Heb je een fiscaal vertegenwoordiger nodig?

Nee. Online wemelt het van de diensten die "je NIF regelen" voor tientallen tot honderden euro's. Hun argument: je zou een representante fiscal nodig hebben, een fiscaal vertegenwoordiger die namens jou met de belastingdienst communiceert. Het informatieblad van de belastingdienst zegt het letterlijk: bij de toekenning van een NIF aan een buitenlander als niet-inwoner is het aanwijzen van een fiscaal vertegenwoordiger niet verplicht.

En voor wie in de EU (of Noorwegen, IJsland of Liechtenstein) woont, blijft het ook daarna facultatief. Zelfs als je later een fiscale band met Portugal krijgt, bijvoorbeeld een woning of een auto op je naam, mag je in plaats van een vertegenwoordiger kiezen voor elektronische notificaties via het portaal.

Zulke diensten mogen best. Ze nemen je het invullen uit handen, en bij het e-balcão is een gemachtigde nu eenmaal nodig. Maar betaal voor gemak, niet voor een "verplichting" die voor jou als Belg niet bestaat.

Wanneer ben je voor de Finanças een inwoner?

Je NIF begint als nummer van een niet-inwoner, met je Belgische adres. Het nummer zelf blijft altijd hetzelfde, ook als je later inwoner wordt. Gov.pt somt op wanneer je als inwoner geldt, en één van de vier is genoeg:

• je woont meer dan 183 dagen per jaar in Portugal, aaneengesloten of niet;
• je hebt er een permanente woning beschikbaar (een langlopend huurcontract of een eigen huis) waaruit blijkt dat je er wilt wonen;
• je hebt er je beroepsactiviteit of je hoofdinkomen;
• je hebt er gezinsleden ten laste die er wonen.

Wie met een huurcontract landt, voldoet dus vrijwel meteen.

Verhuis je echt, dan hoort je adres in het systeem mee te verhuizen. Volgens het informatieblad vraag je de adreswijziging aan zodra je aan de voorwaarden voor fiscaal inwoner voldoet. Als bewijs dient dan je CRUE, het registratiecertificaat dat je na aankomst bij de gemeente haalt, of je huur- of koopcontract. Zo groeit hetzelfde nummer mee van voorbereiding naar Portugees leven, en dat is precies waarom je er vroeg aan wilt beginnen.

Het NIF is ook het eerste van drie nummers. Daarna komen het NISS en het zorgnummer, en bij een aantal Espaços Cidadão kun je alle drie in één keer aanvragen.

In Vertrekklaar is dit fase 2 van 5 van het traject van België naar Portugal, stap 2.1: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie. In jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject van België naar Portugal.