Zorg in Portugal vanuit België: het SNS, de drie routes erin en de taxas moderadoras die bijna weg zijn

Ja, je komt als Belg in het Portugese publieke stelsel, het SNS (Serviço Nacional de Saúde). Maar je komt binnen via één van drie deuren, en welke deur bepaalt wie de rekening betaalt:

• Je werkt in Portugal. Dan loopt je dekking via de Segurança Social, de Portugese sociale zekerheid.
• Je komt met een Belgisch pensioen. Dan blijft België je zorg betalen, en schuif je in Portugal in met een S1-formulier van je ziekenfonds.
• Je komt met eigen middelen. Dan verzeker je jezelf, want de wet eist dat van wie niet werkt.

Wat het daarna kost, valt mee. De eigen bijdrage, de taxa moderadora, is bij de huisarts en bij onderzoeken uit de eerstelijn afgeschaft.

De valkuil zit vooraan. Je número de utente (zorgnummer) krijg je bij je eerste bezoek aan een centro de saúde, het gezondheidscentrum. Maar het nummer geeft geen dekking; dat zegt de overheid er zelf bij.

Welke van de drie routes is de jouwe?

Situatie	Loket	Wat je meeneemt	Wie betaalt
Je werkt in Portugal, in loondienst of zelfstandig	Segurança Social, via je werkgever of je eigen inschrijving	je NISS	je premie loopt via het werk; het SNS dekt je
Je komt met een Belgisch pensioen	je ziekenfonds vooraf; in Portugal het Centro Distrital van de Segurança Social	het S1-formulier van je ziekenfonds	België; op je pensioen blijft de ZIV-bijdrage ingehouden
Je komt met eigen middelen en werkt niet	een verzekeraar naar keuze	een polis die in Portugal dekt	jijzelf

De wet die hierachter zit, is Lei 37/2006, artikel 7. Als EU-burger mag je langer dan drie maanden blijven als je werkt, óf als je voldoende middelen hebt "en een ziektekostenverzekering". Wie met spaargeld komt, kan dus niet zonder polis: niet voor de zorg, en ook niet voor de registratie bij de gemeente. Reken daarvoor niet op je Belgische ziekenfonds. Het RIZIV beschrijft een S1-route voor gepensioneerden en voor wie in België blijft werken, niet voor wie zonder werk of pensioen vertrekt.

Ga je in Portugal werken, dan ben je volgens het RIZIV automatisch sociaal verzekerde van Portugal. Portugal is dan het enige land dat bevoegd is voor je ziekteverzekering.

Hoe werkt het S1 van je ziekenfonds?

Krijg je alleen een Belgisch pensioen en ga je in een ander EER-land wonen, dan behoud je volgens het RIZIV al je Belgische zorgrechten, en de personen die je ten laste hebt ook. Je blijft bij je ziekenfonds aangesloten.

Zo gaat het:

• Meld je vertrek vooraf aan je ziekenfonds en vraag het S1-formulier aan, het Europese formulier dat je zorgrechten meeneemt naar je woonland.
• In Portugal lever je het S1 in bij het districtskantoor van de Segurança Social, het Centro Distrital, en niet bij het centro de saúde.
• Dat kantoor valideert het S1, geeft je een kopie en zegt bij welk centro de saúde je je inschrijft.
• Het centro de saúde schrijft je dan in als gebruiker van het SNS.

Daarna sta je in het SNS als elke inwoner, met België als betaler op de achtergrond. België betaalt Portugal de kosten terug; dat regelen de instanties onderling.

Twee dingen die voor Belgen anders liggen:

• Je kunt in België terecht. Blijf je ten laste van de Belgische ziekteverzekering, dan kun je volgens het RIZIV altijd terugkeren om je in België te laten verzorgen, onder dezelfde voorwaarden als wie in België woont.
• De ZIV-bijdrage blijft lopen. De Federale Pensioendienst houdt op een pensioen boven een drempel 3,55% ZIV-bijdrage in. Die vervalt alleen als je in Portugal verzekerd bent via een pensioen, een job of een zelfstandige activiteit daar. Met een Belgisch S1 is dat niet zo.

Stop je vroeger met werken, vóór je Belgisch pensioen ingaat, let dan op. Het S1 voor gepensioneerden krijg je pas met een pensioen. Wie zonder werk en zonder pensioen naar Portugal verhuist, sluit zelf een ziektekostenverzekering die in Portugal dekt, tot het pensioen ingaat of er werk in Portugal is. Vraag je ziekenfonds vóór vertrek wat er na je vertrek nog loopt.

Waar komt je zorgnummer vandaan, en wat is het waard?

Portugezen krijgen hun número nacional de utente automatisch met hun identiteitskaart. Voor buitenlanders wordt het nummer toegekend bij het eerste bezoek aan een publieke zorginstelling: een centro de saúde of een ziekenhuis.

Daarmee schrijf je je in bij het centro de saúde. De overheid zegt erbij: kies bij voorkeur die van je eigen woongebied. En heb je nog geen nummer, dan krijg je het op het moment van inschrijven.

Wat de overheid er óók letterlijk bij zegt: de toekenning van het nummer garandeert niet dat het SNS je zorgkosten dekt. Het nummer identificeert je; de dekking komt uit de route hierboven. Regel dus eerst de dekking en haal dan het nummer, op een rustige dinsdag, niet op de dag dat iemand koorts heeft.

Wat betaal je bij de dokter?

Minder dan je denkt. De Lei de Bases da Saúde (de Portugese zorgkaderwet) van 2019 schrijft voor dat de taxas moderadoras vervallen in de eerstelijnszorg. Komt de verwijzing uit het SNS, dan vervallen ze ook daarbuiten.

Sinds Decreto-Lei 37/2022 zijn de consulten en alle voorgeschreven onderzoeken in het netwerk van de eerstelijn daadwerkelijk vrijgesteld. Wat overblijft aan eigen bijdragen, zit vooral bij zorg waar je zonder verwijzing naartoe gaat, zoals de spoedeisende hulp.

Er is bovendien een inkomensvrijstelling. Een huishouden met een gemiddeld maandinkomen tot € 805,70 (in 2026 anderhalf keer de IAS van € 537,13, het Portugese referentiebedrag voor uitkeringen) betaalt helemaal geen taxas moderadoras. Dat wordt elk jaar vóór 30 september automatisch opnieuw beoordeeld op basis van je aangifte.

Altijd vrijgesteld zijn onder anderen:

• kinderen tot en met twaalf jaar;
• zwangere vrouwen;
• wie een handicap van 60% of meer heeft.

Wat het publieke stelsel niet wegneemt, zijn wachttijden voor specialisten. Veel inwoners nemen daarvoor een aanvullende private polis. Dat is een keuze, geen verplichting, en een post voor je maandbegroting. In het stappenplan van België naar Portugal staat de zorg als eigen stap, met het S1 en het centro de saúde op hun plek in de volgorde.

In Vertrekklaar is dit fase 5 van 5 van het traject van België naar Portugal, stap 5.2: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie. In jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject van België naar Portugal.