School in Brazilië vanuit België: leerplicht van 4 tot 17, gratis op de openbare school, en een dossier met apostille van de FOD Buitenlandse Zaken

Ja, je kinderen kunnen in Brazilië naar de openbare school, en die is gratis. Je hoeft daarvoor niet op de verblijfskaart te wachten. Twee wetten regelen het:

• Artikel 208 van de grondwet belooft verplichte en gratis educação básica van 4 tot 17 jaar. Dat is het kleuter-, lager en secundair onderwijs samen.
• Artikel 4 van de migratiewet geeft de migrant het recht op openbaar onderwijs, "zonder onderscheid naar nationaliteit en migratiestatus".

Wat een particuliere of internationale school kost, hangt af van die school. De wet laat het particulier onderwijs vrij, onder toezicht.

De valkuil is het dossier. De Braziliaanse school wil de Belgische schoolpapieren met een apostille, het internationale echtheidsstempel, en in het Portugees.

Niveau	Leeftijd	Wat de wet zegt
Educação infantil, pré-escola	4 en 5 jaar	verplicht; de ouders schrijven het kind vanaf vier jaar in (LDB, artikel 6)
Ensino fundamental	6 tot 14 jaar	negen jaar, gratis op de openbare school, begint op zes (LDB, artikel 32)
Ensino médio	15 tot 17 jaar	het laatste deel van de verplichte educação básica (LDB, artikel 4)
Schooljaar	—	minstens 800 uur over minstens 200 lesdagen, examens niet meegerekend (LDB, artikel 24)
Taal	—	Portugees
Particulier onderwijs	—	vrij, mits erkend en beoordeeld door de overheid (LDB, artikel 7)

Hoe zit het stelsel in elkaar?

De Braziliaanse onderwijswet van 1996 ordent het. Artikel 4 verplicht de staat tot gratis en verplichte educação básica van 4 tot 17 jaar, in drie delen:

• de pré-escola, de kleuterschool;
• het ensino fundamental, de lagere school en de eerste jaren secundair samen, negen jaar lang;
• het ensino médio, de laatste drie jaar secundair.

Artikel 6 legt de plicht bij de ouders: zij moeten het kind vanaf vier jaar inschrijven. Artikel 32 maakt het ensino fundamental negen jaar lang, gratis op de openbare school, vanaf zes jaar. En artikel 24 zet de maat van een jaar: minstens 800 uur over minstens 200 dagen schoolwerk.

Wie met een kind van tien komt, stapt dus in het vijfde jaar van het ensino fundamental. Wie met een kind van vijftien komt, stapt in het eerste jaar van het ensino médio, dat drie jaar later met het diploma eindigt.

De kalender stelt elk onderwijsstelsel zelf vast, binnen die 200 dagen. Vraag de school naar de startdatum, want die staat niet in de wet.

Openbaar, particulier of internationaal?

De openbare school is Portugeestalig en gratis. Artikel 7 van de onderwijswet laat het onderwijs vrij voor particulieren, op drie voorwaarden:

• de algemene regels van het nationale onderwijs volgen;
• een vergunning en een kwaliteitsbeoordeling door de overheid;
• eigen financiering.

Daar vallen alle particuliere scholen onder, ook de internationale scholen in de grote steden. Het schoolgeld bepaalt de school zelf.

Welke je kiest, hangt aan de taal. Een kind van zes leert Portugees op de speelplaats; een kind van veertien heeft een tweetalige school of een jaar voorsprong nodig.

Hoe reist het Belgische dossier?

Met een apostille, want Brazilië is sinds 14 augustus 2016 partij bij het Apostilleverdrag. Wat Brazilië sindsdien aanvaardt, is een Belgisch document met de apostille van de FOD Buitenlandse Zaken, € 25 per document. Een consulaat komt er niet meer aan te pas.

Welke weg een document neemt, hangt af van wie het afgaf:

• Een uittreksel van de geboorteakte vraag je bij je gemeente; de apostille vraag je online aan via eLegalisation.
• Een Vlaams diploma of getuigschrift laat je eerst wettigen door NARIC-Vlaanderen, dat meteen de e-apostille aanvraagt. Een Franstalig diploma gaat eerst langs de Franse Gemeenschap.
• Rapporten en een attest van gevolgde studies vraag je bij de school. Vraag de FOD welke instantie ze eerst moet ondertekenen.

De FOD werkt standaard digitaal en geeft een elektronische apostille. Of de Braziliaanse school die aanvaardt, hebben we niet kunnen nalezen. Een papieren sticker haal je op afspraak aan het loket in Brussel. Meer in apostille en legalisatie vanuit België.

De vertaling maak je in Brazilië, niet in België. De Braziliaanse school en de onderwijsdienst van de staat willen een vertaling door een tradutor público, de beëdigd vertaler van de wet 14.195. Die heeft een examen afgelegd en staat ingeschreven bij de junta comercial, het handelsregister van zijn staat. Een Belgische beëdigde vertaling heeft die status niet. Neem de geapostilleerde originelen mee en laat ze daar vertalen.

Wat beslist de school?

De plaatsing. De wet geeft het recht op de school. Maar het schooljaar, de klas en de toets van wat het kind al kan, bepaalt het onderwijsstelsel van de staat of de gemeente, en de school voert het uit. Voor het secundair kan een gelijkstelling nodig zijn bij de onderwijsdienst van de staat.

Reken op een gesprek, een proef van Portugees en een plaatsing die een jaar lager kan uitvallen dan de leeftijd zegt. Dat is geen oordeel over het kind, maar over de taal.

Wat regel je in België?

• De leerplicht. Schrijf je je kind uit en woont het officieel in het buitenland, dan valt het onder de leerplicht van Brazilië, niet meer onder de Belgische.
• Het Groeipakket. De socialezekerheidsovereenkomst tussen België en Brazilië dekt geen kinderbijslag, en Brazilië staat niet bij de landen waarmee België een akkoord over gezinsbijslag heeft. Het Groeipakket stopt dus. Wanneer precies, vraag je aan je uitbetaler.
• Het dossier. Vraag de school vóór vertrek de laatste rapporten en een attest van gevolgde studies. Komt je kind later terug, dan heb je ze opnieuw nodig.

Wat hier bewust niet staat: de precieze inschrijfstukken per staat en de leeftijdsgrens op de peildatum. Die verschillen per stelsel. De volgorde na aankomst staat in de eerste weken.

In Vertrekklaar is dit fase 5 van 5 van het traject van België naar Brazilië, stap 5.7; de apostilles staan in stap 3.5. Dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie. In jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject van België naar Brazilië.