Mogen blijven in Duitsland als Belg: geen vergunning, geen certificaat, wel een voorwaarde die na drie maanden telt

Ja, je mag als Belg in Duitsland blijven, en er is geen loket dat je dat hoeft te vragen. Je hebt geen visum nodig en geen verblijfsvergunning. Sinds begin 2013 ook geen Freizügigkeitsbescheinigung meer, het oude bewijs van vrij verkeer. De Berlijnse immigratiedienst zegt erbij dat zulke bewijzen nooit nodig waren om te werken of iets te regelen.

Wat er wél is, staat in het Freizügigkeitsgesetz, de Duitse wet op het vrije verkeer van EU-burgers: een voorwaarde. Je hebt het verblijfsrecht in een van deze rollen:

• als werknemer
• als zelfstandige
• als werkzoekende (zes maanden)
• als niet-werkende met voldoende bestaansmiddelen én een dekkende ziektekostenverzekering

Drie maanden na binnenkomst mag de Ausländerbehörde, de vreemdelingendienst, vragen dat aannemelijk te maken. Na vijf jaar ononderbroken verblijf wordt het recht onvoorwaardelijk. Voor wie met een baan of een pensioen komt, is dat een formaliteit. Voor wie zonder inkomen komt, is het de vraag waar het traject op rust.

Wie heeft het verblijfsrecht, volgens de wet?

Paragraaf 2 van het Freizügigkeitsgesetz somt het op. Vrij verkeer heb je als EU-burger die:

Je situatie	Voorwaarde	Hoe lang
Werknemer, of in beroepsopleiding	een baan	zolang je werkt, en daarna nog zes maanden bij onvrijwillig ontslag na minder dan een jaar werk; langer na meer dan een jaar
Werkzoekende	actief zoeken	zes maanden; daarna alleen met bewijs dat je zoekt en reëel uitzicht hebt op een baan
Zelfstandige	een gevestigde zelfstandige activiteit	zolang je die uitoefent
Niet-werkend (gepensioneerd, partner zonder baan)	voldoende bestaansmiddelen én een dekkende ziektekostenverzekering	zolang beide bestaan
Gezinslid	meereizen met iemand uit de rijen hierboven	zolang die persoon het recht heeft
Na vijf jaar	ononderbroken rechtmatig verblijf	onvoorwaardelijk

Twee dingen vallen op:

• Een werknemer die na meer dan een jaar werk onvrijwillig werkloos wordt, houdt zijn status als de Agentur für Arbeit (de Duitse VDAB en RVA ineen) dat bevestigt. Na minder dan een jaar werk is dat zes maanden.
• De wet noemt voor niet-werkenden geen bedrag. "Ausreichende Existenzmittel" is de term, en het Landesamt in Berlijn vertaalt het als voldoende eigen middelen voor het levensonderhoud plus een ziektekostenverzekering.

Blijf je in België werken terwijl je in Duitsland woont? Dan is je Belgisch loon je bron van middelen, en je Belgische verzekering via het S1-formulier van je ziekenfonds je zorgdekking. Hou van allebei een bewijs bij de hand.

Wat betekent dit als ik met pensioen kom?

Dan val je onder paragraaf 4: niet-werkend, met voldoende middelen en een verzekering.

• Je Belgisch wettelijk pensioen, en eventueel je aanvullend pensioen, zijn de middelen.
• De verzekering regel je met het S1-formulier van je Belgische ziekenfonds, dat je inlevert bij een Duitse Krankenkasse. Met dat Europese formulier word je in Duitsland verzorgd zoals een Duitse verzekerde, terwijl België betaalt. Krijg je ook een Duits pensioen, dan word je in Duitsland zelf verzekerd. Zie GKV of PKV.

Beide moet je kunnen laten zien als erom gevraagd wordt. Dat is het hele verblijfsrecht: geen aanvraag, geen pasje, wel twee bewijsstukken in de la. Bewaar daarvoor je pensioenbeslissing en de betaalbewijzen van de Federale Pensioendienst, en het bewijs van je inschrijving bij de Krankenkasse.

Waar komt "na drie maanden" vandaan?

Uit paragraaf 5, tweede lid. De Ausländerbehörde kan verlangen dat je de voorwaarden drie maanden na binnenkomst aannemelijk maakt. Ze mag de gegevens daarvoor laten opnemen bij de Anmeldung bij het Bürgeramt, dat ze doorgeeft.

In de praktijk gebeurt dat zelden voor iemand met een baan of een pensioen. Maar het is de reden dat het Bürgeramt bij een eerste aanmelding soms om meer vraagt dan je identiteitskaart. Your Europe voegt de Europese ondergrens toe: in de eerste drie maanden mag geen enkel EU-land een verblijfsdocument van je eisen.

Vallen de voorwaarden binnen vijf jaar weg (geen werk meer, geen middelen meer, geen verzekering), dan kan het verlies van het recht worden vastgesteld. Dat is de keerzijde van een recht zonder vergunning: het bestaat zolang de voorwaarde bestaat.

Zonder ziektekostenverzekering geen verblijfsrecht als niet-werkende. Wie tussen twee stelsels valt, met de Belgische verzekering gestopt en de Duitse nog niet rond, voldoet in die weken niet aan paragraaf 4. Meld je vertrek daarom vooraf aan je ziekenfonds, en regel de Duitse dekking vóór je je bij je Belgische gemeente laat afvoeren, niet erna. Ga je in Europa werken of ondernemen, vraag je ziekenfonds dan ook een overzicht van je verzekering; bij Helan heet dat het document S041. Het bewijst dat je al publiek verzekerd was.

Wanneer wordt het recht onvoorwaardelijk?

Na vijf jaar ononderbroken rechtmatig verblijf, zegt paragraaf 4a. Dan heb je het Daueraufenthaltsrecht, het duurzame verblijfsrecht, los van de vraag of je nog werkt of middelen hebt.

Werknemers die met pensioen gaan, halen het eerder: na drie jaar verblijf en twaalf maanden werk, als ze bij het stoppen 65 zijn of met een vroegpensioenregeling stoppen.

Wat telt bij afwezigheid:

• Afwezigheden tot zes maanden per jaar tellen niet tegen.
• Eén afwezigheid tot twaalf maanden om een zwaarwegende reden ook niet.
• Wie daarna meer dan twee opeenvolgende jaren weg is, verliest het duurzame recht weer.

Wil je het zwart op wit, dan bevestigt de Ausländerbehörde het duurzame verblijfsrecht op aanvraag onverwijld. Dat is het enige verblijfspapier dat Duitsland een EU-burger nog geeft, en je hebt het pas na vijf jaar nodig, als je het al nodig hebt.

Wat regel ik dan wél?

De Anmeldung, je inschrijving bij de gemeente. Dat is geen verblijfsrecht, maar een meldplicht die voor iedereen geldt, ook voor Duitsers. Hij is de dominosteen waar belastingnummer, Krankenkasse en werkgever aan hangen, en ook je inschrijving bij de Belgische ambassade in Berlijn. Het verblijfsrecht zelf vraagt niets van je, behalve dat je het kunt laten zien.

In Vertrekklaar is dit fase 1 van 5 van het traject van België naar Duitsland, stap 1.1: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie. In jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject van België naar Duitsland.