Naar school in Japan: gratis en Japanstalig, of internationaal en duur

Ja, je kinderen kunnen in Japan gratis naar school: openbare basis- en middelbare scholen nemen buitenlandse kinderen op, en lesgeld en lesboeken kosten niets. De prijs is de taal: les is in het Japans, en na de negen verplichte jaren gaat de toelating naar de bovenbouw via een examen. Wie het onderwijs in het Engels wil houden, kiest een school voor buitenlandse leerlingen en betaalt die zelf. Die keuze bepaalt meer dan de school: ze bepaalt in welke taal je kind de komende jaren leeft.

Hoe ziet het Japanse schoolstelsel eruit?

Japan werkt met een 6-3-3-4-stelsel: zes jaar basisschool, drie jaar onderbouw, drie jaar bovenbouw en vier jaar universiteit. Het schooljaar begint in april. Een kind gaat naar de basisschool in de april na zijn zesde verjaardag.

Fase	Leeftijd	Wat het kost	Hoe je binnenkomt
Kinderopvang, kleuterschool, kodomoen	0 tot 6	gratis voor drie- tot vijfjarigen	aanmelden via de gemeente of de instelling
Basisschool (shōgakkō)	6 tot 12	lesgeld en lesboeken gratis	via de gemeente
Onderbouw (chūgakkō)	12 tot 15	lesgeld en lesboeken gratis	via de gemeente
Bovenbouw (kōkō)	15 tot 18	verschilt per school; er is een landelijk steunfonds voor lesgeld	toelatingsexamen
School voor buitenlandse leerlingen	alle leeftijden	eigen tarief	rechtstreeks bij de school

Voor Japanse kinderen zijn basisschool en onderbouw verplicht. Voor buitenlandse kinderen is het een recht: ze worden toegelaten als de ouders dat willen. Sommige dingen betaal je wel, zoals schoolspullen; kan een gezin dat niet opbrengen, dan kan de gemeente bijspringen.

Hoe schrijf je je kind in op een openbare school?

Je meldt bij de gemeente dat je je kind naar een Japanse openbare school wilt sturen. De gemeente geeft je een toelatingsbewijs voor buitenlandse leerlingen en wijst een school aan; daar ga je met de gevraagde papieren naartoe. In Tokio kan de inschrijving op elk moment van het jaar, dus ook midden in het schooljaar.

Het ministerie van Onderwijs heeft een inschrijvingsgids voor buitenlandse ouders in meerdere talen, waaronder het Engels. In Tokio kun je bij het onderwijsadviescentrum op vrijdagmiddag terecht met een tolk Engels, Chinees of Koreaans, en de onderwijsdienst van de stad heeft lesmateriaal om buitenlandse leerlingen Japans te leren.

De bovenbouw is geen vanzelfsprekendheid. Na de onderbouw moet een leerling een toelatingsexamen halen om naar de bovenbouw te gaan. Voor een kind dat op twaalf- of dertienjarige leeftijd zonder Japans instroomt, is dat een korte aanloop. Tokio kent voor buitenlandse leerlingen een apart toelatingsexamen en andere regelingen; vraag er vroeg naar, niet in het jaar van het examen.

Wat is het alternatief: een school voor buitenlandse leerlingen?

Naast het Japanse stelsel zijn er scholen die zich uitsluitend op buitenlandse kinderen richten, met elk een eigen taal, curriculum en vervolgroute. Het ministerie wijst erop dat ze sterk verschillen, en dat je er een kiest die bij je kind past. Let bij die keuze op de erkenning: wie in Japan wil doorstuderen, kan dat met een diploma van een erkende internationale school, met het Internationaal Baccalaureaat, of na een twaalfjarige opleiding aan een school die geaccrediteerd is door onder meer WASC, CIS of COBIS. Tarieven zijn per school; vraag ze op vóór je over je salaris onderhandelt.

Hoe werkt de opvang voor jonge kinderen?

Kinderopvang, kleuterschool en de gecombineerde kodomoen zijn sinds 1 oktober 2019 gratis voor alle kinderen van drie tot vijf jaar. Een kinderdagverblijf (hoikujo) is bedoeld voor ouders die door werk of andere redenen niet thuis voor hun kind kunnen zorgen, met in de regel acht uur opvang per dag. De kleuterschool (yōchien) is een school vanaf drie jaar met een standaardlesdag van vier uur. De kodomoen combineert beide en staat open, of de ouders nu werken of niet. Voor basisschoolkinderen met werkende ouders zijn er naschoolse clubs.

Wat krijg je als gezin aan steun?

De kinderbijslag (jidō teate) is sinds oktober 2024 fors uitgebreid: zonder inkomensgrens en tot en met de bovenbouwleeftijd.

Leeftijd	Per kind per maand
Onder de drie	¥ 15.000
Drie jaar tot en met de bovenbouwleeftijd	¥ 10.000
Derde kind en verder	¥ 30.000

Je vraagt hem aan bij de gemeente waar je woont, binnen vijftien dagen na je verhuizing. De bijslag gaat in de regel in vanaf de maand ná je aanvraag, en wie te laat aanvraagt, loopt de gemiste maanden mis. Doe het dus bij de inschrijving bij de gemeente. Voor kinderen tot de basisschoolleeftijd betaal je bij de dokter 20% zelf, en veel gemeenten vergoeden meer, soms tot het einde van de bovenbouw; zie zorg in Japan.

In Vertrekklaar is dit fase 5 van 5 van het traject, stap 5.6: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie — in jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject naar Japan of ga meteen naar stap 5.6 in het open stappenplan.