Bank en betalen in Zuid-Afrika vanuit België: het FICA-dossier, het belastingnummer binnen 60 dagen en je Belgisch pensioen per overschrijving

Ja, je opent in Zuid-Afrika een bankrekening zodra je er met een visum bent en een adres kunt aantonen. De bank mag niet anders. Ze valt onder de Financial Intelligence Centre Act van 2001 (FICA), de Zuid-Afrikaanse wet tegen witwassen, en moet je identificeren en verifiëren voordat ze je klant maakt. Wat het kost, verschilt per bank en per rekening: let op de maandelijkse kosten.

Twee dingen om meteen te weten:

• De vondst zit in de volgorde. SARS, de Zuid-Afrikaanse belastingdienst, registreert een niet-ingezetene alleen aan het loket, met je originele paspoort of vergunning, en wil daarbij je bankgegevens. De rekening gaat dus vóór het belastingnummer, en dat nummer moet er binnen 60 dagen na je eerste inkomen zijn.
• De Belgische kant blijft lopen. Je Belgisch pensioen kan naar een Zuid-Afrikaanse rekening, maar alleen per overschrijving. Hou je Belgische rekening aan.

Wat is FICA, en wat vraagt de bank ervoor?

De FIC Act geeft het Financial Intelligence Centre de taak witwassen en terrorismefinanciering te bestrijden. Daarvoor legt de wet plichten op aan de instellingen die daarvoor misbruikt kunnen worden, banken voorop. Twee daarvan raken jou direct:

• customer due diligence (klantonderzoek), inclusief het vaststellen van de uiteindelijk belanghebbende, de persoon die uiteindelijk achter het geld zit;
• een risicogestuurde identificatie en verificatie van elke klant.

In de praktijk wil de bank je paspoort met het visum zien, en een bewijs van je woonadres. Welk adresbewijs Zuid-Afrikaanse loketten aanvaarden, staat letterlijk op de overheidspagina's:

• een nutsrekening (water, stroom) op je naam;
• staat die op naam van een ander, dan een beëdigde verklaring van de rekeninghouder dat jij daar woont, met de rekening erbij.

Het huurcontract is daarmee je eerste bankdocument.

Wat	Wanneer	Waar het aan hangt
Bankrekening	zodra je visum en adresbewijs hebt	FIC Act: identificatie en verificatie vóór de dienstverlening
Belastingnummer bij SARS	binnen 60 dagen na je eerste inkomen	bewijs van identiteit, adres én bankgegevens; niet-ingezetenen alleen aan het loket
eFiling	na de toekenning van het nummer	automatische registratie vraagt een Zuid-Afrikaans ID en werkt dus niet voor jou
Belgisch pensioen op de Zuid-Afrikaanse rekening	na je melding aan de Pensioendienst	alleen per overschrijving
Belgische rekening	blijft	voor wat in België blijft lopen

Waarom gaat de bank vóór het belastingnummer?

Omdat SARS zes registratiekanalen kent en er maar één voor jou openstaat. De automatische registratie via eFiling (het online belastingportaal van SARS) en de app vraagt een geldig Zuid-Afrikaans identiteitsdocument. Wie dat niet heeft, gaat naar een SARS-kantoor met het originele paspoort of de vergunning en een kopie.

De overheidspagina zegt wat je meeneemt:

• bewijs van identiteit;
• bewijs van adres;
• bewijs van je bankgegevens.

De termijn is 60 dagen na het eerste inkomen. Pas met het nummer kun je je voor eFiling aanmelden en aangifte doen. Hoe het verdrag daarna je pensioen en ander inkomen verdeelt, staat in pensioen en belasting in Zuid-Afrika; wie er werkt, leest werken in Zuid-Afrika.

Hoe komt mijn Belgisch pensioen aan?

De Federale Pensioendienst betaalt je pensioen ook uit als je in Zuid-Afrika woont, als je Belg bent. Je kiest zelf waarop:

• een Belgische rekening;
• een rekening in de EER;
• een rekening in je nieuwe land.

Voor Zuid-Afrika kan dat volgens de Pensioendienst alleen nog per overschrijving. Meld je vertrek en je nieuwe rekening met een ondertekende brief, per post of via het contactformulier op sfpd.fgov.be.

Je pensioen is in euro. Laat je het op je Zuid-Afrikaanse rekening storten, dan bepaalt de koers hoeveel rand je ervoor krijgt. Een praktische tip: houd de eerste maanden een dubbele structuur aan. Euro op je Belgische rekening, rand lokaal, en wissel gespreid.

Elk jaar komt er een levensbewijs van de Pensioendienst: een attest dat je nog leeft. Laat het afstempelen door een bevoegde lokale instantie en stuur het binnen 30 dagen terug. Anders worden je betalingen geschorst.

Wat doe je met je Belgische rekening?

Hou ze aan. Ze blijft handig voor wat er in België binnenkomt en buitengaat, zoals je pensioen, huur of een terugbetaling van de belastingen. Geef je nieuwe adres en je fiscale woonplaats door aan je Belgische bank.

Het Centraal Aanspreekpunt. Als Belgisch inwoner meld je elke buitenlandse rekening aan het Centraal Aanspreekpunt (CAP) van de Nationale Bank, het register van rekeningen. Open je je Zuid-Afrikaanse rekening al terwijl je nog in België woont, dan geldt dat ook voor die rekening. Ben je geen Belgisch inwoner meer, dan hoef je je buitenlandse rekeningen volgens de Nationale Bank niet meer te melden. Je geeft die verandering door met het formulier voor sluiting.

Rente en dividend uit België. Het belastingverdrag tussen België en Zuid-Afrika beperkt wat België mag inhouden:

• op rente van een spaarrekening of deposito bij een Belgische bank niets (artikel 11, lid 3);
• op andere rente hooguit 10% (artikel 11, lid 2);
• op dividend van Belgische aandelen hooguit 15% (artikel 10).

Houdt je bank de volle roerende voorheffing van 30% in, dan vraag je het verschil als niet-inwoner terug bij de FOD Financiën. Dat kan tot vijf jaar na 1 januari van het jaar waarin de voorheffing werd gestort.

Wanneer ben ik voor SARS ingezetene?

Voor de bank maakt het niet uit, voor je aangifte wel. SARS kent je als ingezetene in twee gevallen:

• Zuid-Afrika is je gewone verblijfplaats, de plek waar je echt thuis bent;
• je haalt de fysieke-aanwezigheidstoets: meer dan 91 dagen in het belastingjaar, meer dan 91 dagen in elk van de vijf voorgaande jaren en in die vijf jaar samen meer dan 915 dagen.

Wie geen van beide is, betaalt alleen belasting over inkomen uit Zuid-Afrikaanse bron. Rente op een Zuid-Afrikaanse bankrekening hoort daar volgens SARS bij.

Een emigrant die zich vestigt, is in het eerste jaar dus vaak nog niet-ingezetene en wordt het door te blijven. Het stappenplan zet de registratie daarom in de eerste weken, niet aan het einde van het jaar.

In Vertrekklaar is dit fase 5 van 5 van het traject van België naar Zuid-Afrika, stap 5.2: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie. In jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject van België naar Zuid-Afrika.