AOW, pensioen en belasting in Zuid-Afrika: het bronstaatverdrag

Wie de Zuid-Europese pensioenlogica meeneemt naar Zuid-Afrika, rekent zich duizenden euro's per jaar te rijk. Het verdrag werkt hier andersom — en toch pakt de som netjes uit, om een reden die op vrijwel geen Nederlandstalige site staat. Dit artikel maakt hem compleet.

Het verdrag: de bron mag heffen, zonder drempel

Artikel 17 van het verdrag uit 2005 laat pensioenen, lijfrenten én socialezekerheidsuitkeringen belasten in het land waar ze vandaan komen. Geen drempelbedrag, geen uitzonderingen voor kleine pensioenen: Nederland houdt gewoon loonheffing in op je AOW, je bedrijfspensioen en je lijfrente, ook als je al jaren in de Kaap woont. Een vrijstellingsverklaring loonheffing zit er niet in, en een ABP-pensioen blijft via artikel 18 sowieso Nederlands.

De andere helft: Zuid-Afrika stelt vrij

Waarom je desondanks niet dubbel betaalt: het Zuid-Afrikaanse belastingrecht stelt buitenlandse socialezekerheidsuitkeringen en buitenlandse pensioenen voor diensttijd buiten Zuid-Afrika vrij — naar rato van die buitenlandse diensttijd, wat voor een Nederlandse loopbaan neerkomt op vrijwel alles. SARS heeft dat uitgewerkt in een eigen interpretatienota. Het nettoresultaat: je betaalt over je pensioeninkomen gewoon het Nederlandse tarief, en Zuid-Afrika heft er niet bovenop.

Eén kanttekening die je moet kennen: in 2025 lag er een voorstel om die vrijstelling te schrappen. Het werd eind dat jaar ingetrokken, maar de schatkist blijft ernaar kijken. Dit is hét monitorpunt van deze bestemming — als de vrijstelling ooit sneuvelt, verandert de som wezenlijk.

De AOW: volledig mee, maar in rand

Het socialezekerheidsverdrag met Zuid-Afrika verplicht Nederland de AOW volledig te exporteren: een alleenstaande houdt de volle 70%, zonder de korting die buiten verdragslanden geldt. De opbouw stopt wel op je vertrekdag — elk jaar vóór je AOW-leeftijd buiten Nederland kost 2%, tenzij je binnen een jaar na vertrek vrijwillige voortzetting aanvraagt bij de SVB.

En het detail dat je maandbudget raakt: de SVB betaalt in Zuid-Afrika in rand uit. Je basisinkomen krijgt daarmee een koersrisico. De gangbare oplossing: vaste lasten in rand rekenen, een buffer in euro's op de Nederlandse rekening aanhouden, en gespreid wisselen.

Werken en vermogen

Wie in Zuid-Afrika gaat werken of onderneemt, valt vol onder de Zuid-Afrikaanse heffing — 18 tot 45 procent — volgens de werkstaat- en vaste-inrichtingsregels van het verdrag. Beleggingsinkomen kent de gebruikelijke verdeling: Nederlandse dividendbelasting blijft als beperkte bronheffing staan, huur uit Nederlands vastgoed blijft in Nederland belast, en Zuid-Afrika belast als woonstaat het wereldinkomen met verrekening. En remote workers onthouden de 183-dagengrens voor de SARS-registratie.

Wat Nederland verder niet loslaat

Het vertrekjaar gaat met een M-aangifte. Een lijfrente, pensioenaanspraak of aanmerkelijk belang reist met een conserverende aanslag — en buiten de EU is het uitstel van betaling geen automatisme: je vraagt het aan, en de Belastingdienst kan zekerheid verlangen, tot een bankgarantie aan toe. Dat is het zwaarste fiscale moment van deze corridor; laat je daar begeleiden. Met deze lijst weet je precies wat je de fiscalist moet vragen.