Zorg in Zuid-Afrika: geen verdrag, een medical aid die je niet mag weigeren, en de wachttijden van drie en twaalf maanden
Zuid-Afrika staat niet op de lijst van verdragslanden: geen S1, geen CAK, je Nederlandse basisverzekering stopt bij uitschrijving en het visum vraagt bewijs van medische dekking. Een geregistreerde open medical aid mag je niet weigeren, maar mag wel een algemene wachttijd van drie maanden en een aandoeningswachttijd van twaalf maanden opleggen, en een late-joiner penalty voor wie op 35 of ouder lid wordt. De prescribed minimum benefits zijn het vangnet.
Vertrek je uit België? Lees de Belgische versie van dit artikel
Nee, je Nederlandse zorgverzekering gaat niet mee naar Zuid-Afrika en er komt geen verdragsrecht voor terug: het land staat niet op de lijst van verdragslanden van de buitenlandregeling, dus geen S1, geen CAK-bijdrage. Wat het kost, bepaalt de medical aid die je zelf afsluit, en die sluit je vóór vertrek, want de retired person visa vraagt bewijs van medische dekking. De vondst staat bij de Council for Medical Schemes, de toezichthouder: een geregistreerde open medical aid mag je niet weigeren en mag voor hetzelfde plan geen hogere premie vragen om je leeftijd of gezondheid. De valkuil is wat ze wél mag: een algemene wachttijd van drie maanden, een wachttijd van twaalf maanden voor bestaande aandoeningen en een late-joiner penalty voor wie op 35 of ouder voor het eerst lid wordt.
Waarom stopt de Nederlandse dekking helemaal?
De buitenlandregeling geldt voor wie een wettelijk pensioen of uitkering uit Nederland ontvangt en in een verdragsland woont; het CAK voert haar uit en int daarvoor een verdragsbijdrage. De lijst van verdragslanden loopt van België tot Zwitserland, met daartussen Kaapverdië, Marokko, Tunesië en Turkije, maar Zuid-Afrika staat er niet op. Je basisverzekering eindigt dus op de dag van uitschrijving en het CAK komt er niet aan te pas. Wat ervoor in de plaats komt, regel je zelf, en het stappenplan zet dat in de fase Nederland afsluiten, omdat het visumdossier het bewijs al wil zien.
Medical aid of health insurance, wat is het verschil?
De toezichthouder maakt het onderscheid scherp. Een medical aid (medical scheme) betaalt je zorgkosten: huisarts, specialist, ziekenhuis, medicijnen. Een health insurance keert een vast bedrag per dag of een som uit als een bepaalde gebeurtenis zich voordoet, en een ziekenhuispolis mag geen zorgkosten dekken. Voor wie zich vestigt is de medical aid dus het stelsel, en de health insurance hooguit een aanvulling. De bekendste aanvulling heet gap cover: een polis die het verschil dekt tussen wat een zorgverlener rekent en wat het scheme vergoedt, en die de toezichthouder als enige health policy toestaat om lidmaatschap van een medical aid te eisen.
| Regel | Wat de toezichthouder zegt |
|---|---|
| Toelating | een open scheme moet iedereen inschrijven die de premie kan betalen |
| Algemene wachttijd | hooguit 3 maanden, wel premie, geen aanspraken behalve PMB-uitzonderingen |
| Aandoeningswachttijd | hooguit 12 maanden voor aandoeningen die bij de aanvraag bekend zijn |
| Late-joiner penalty | mogelijk voor wie op 35 of ouder lid wordt |
| Premie | community rating: geen verschil naar leeftijd of gezondheid, alleen naar inkomen en aantal gezinsleden |
| Prescribed minimum benefits | spoedeisende zorg, 271 aandoeningen en 26 chronische ziekten, altijd gedekt |
Wat zijn de prescribed minimum benefits?
De Medical Schemes Act verplicht elk scheme de diagnose, behandeling en zorg te betalen van elke spoedeisende aandoening, van een lijst van 271 aandoeningen (de diagnosis treatment pairs) en van 26 chronische ziekten op de chronic disease list, welk plan je ook koos en ook als je jaarbudget op is. Voor die zorg wijst het scheme designated service providers aan: ziekenhuizen, artsen en apotheken die zijn eerste keus zijn. Ga je naar een ander, dan mag het scheme een eigen bijdrage vragen, als percentage of als het verschil tussen het tarief van de aangewezen aanbieder en dat van de jouwe. Kies je huisarts en ziekenhuis dus mét de polis in de hand.
De aandoeningswachttijd van twaalf maanden geldt alleen voor wat bij de aanvraag is opgegeven of in de twaalf maanden ervoor is behandeld. Een scheme mag niets uitsluiten dat in die periode niet is gediagnosticeerd of behandeld, en na afloop van de twaalf maanden is het aansprakelijk voor de aandoening. Vul de aanvraag dus volledig in; verzwijgen kost meer dan wachten.
Wat vraagt het visum precies?
Home Affairs noemt bij de retired person visa proof of medical cover als vast onderdeel van het dossier. Bij de exchange visa is de eis nauwkeuriger geformuleerd: dekking voor de hele periode bij een medical scheme dat is geregistreerd onder de Medical Schemes Act. Wie de aanvraag in Den Haag indient, heeft de polis dus al vóór de afspraak, en de medical aid begint te lopen terwijl je nog in Nederland woont; de wachttijd van drie maanden loopt dan alvast. Hoe de andere eisen van het visum eruitzien, staat in de visumroutes.
Hoe reken ik de premie in mijn budget?
Community rating betekent dat de premie voor een plan gelijk is voor een dertiger en een tachtiger; het verschil zit in het plan dat je kiest, in de late-joiner penalty als je op 35 of ouder instapt zonder eerder lid te zijn geweest, en in de eigen bijdragen buiten het netwerk. De kostenindicatie rekent met de bandbreedte van de premies; de toezichthouder publiceert geen tarieven, want die stelt elk scheme zelf vast. Voor de reis erheen en de eerste weken geldt wat overal geldt: de polis loopt vanaf de ingangsdatum, het lidmaatschapsnummer reist mee met je paspoort, en het alarmnummer van je scheme staat in je telefoon vóór de landing.
In Vertrekklaar is dit fase 3 van 5 van het traject, stap 3.1: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie — in jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject naar Zuid-Afrika of ga meteen naar stap 3.1 in het open stappenplan.
Waar dit op rust
De feiten in dit artikel komen van deze officiële pagina's. Regels veranderen. Bij twijfel geldt de bron, niet dit artikel.
- NederlandWereldwijd — de buitenlandregeling en de lijst van verdragslanden, waar Zuid-Afrika niet op staat — nederlandwereldwijd.nl
- CAK — de regeling buitenland: verdragsgerechtigden met een wettelijk pensioen of uitkering in een verdragsland — hetcak.nl
- Department of Home Affairs — de visumtypen: bewijs van medische dekking bij de retired person visa, en een medical scheme onder de Medical Schemes Act bij de exchange visa — dha.gov.za
- Council for Medical Schemes — medical aid tegenover health insurance: open enrolment, de wachttijden van drie en twaalf maanden, de late-joiner penalty vanaf 35 en community rating — medicalschemes.co.za
- Council for Medical Schemes — de prescribed minimum benefits: spoedeisende zorg, 271 aandoeningen, 26 chronische ziekten en de designated service providers — medicalschemes.co.za
Verder lezen
- Zuid-AfrikaNederland afsluiten4 min
AOW, pensioen en belasting in Zuid-Afrika: het bronstaatverdrag, de vrijstelling van sectie 10(1)(gC) en de AOW die in rand aankomt
Nederland blijft heffen over je AOW, pensioen én lijfrente, want het verdrag uit 2005 wijst pensioenen en socialezekerheidsuitkeringen aan de bronstaat toe, zonder drempel. Dubbel betaal je niet: de Zuid-Afrikaanse Income Tax Act stelt buitenlandse socialezekerheidsuitkeringen en pensioen voor diensttijd buiten Zuid-Afrika vrij. De opgebouwde AOW gaat volledig mee, maar de SVB betaalt hem in rand uit, en een lijfrente of bv reist met een conserverende aanslag waarvoor de Belastingdienst buiten de EU zekerheid kan vragen.
Bijgewerkt 14 oktober 2026
- BonaireAankomst4 min
Zorg op Bonaire: één ziekenhuis, en de vliegtickets zitten in het pakket
Op Bonaire ben je als inwoner van rechtswege verzekerd — zonder premie, zonder eigen risico. Wat het eiland niet kan, regelt de verzekering met medische uitzendingen naar Curaçao, Colombia of Nederland, inclusief tickets en verblijf. De achterkant: een tandartspakket dat vanaf achttien jaar vrijwel leeg is, fysiotherapie waarvan de eerste twintig behandelingen voor eigen rekening zijn, en een overgangsgat dat je zelf moet verzekeren.
Bijgewerkt 26 september 2026
- BraziliëOriëntatie5 min
Zorg in Brazilië: het SUS is er voor iedereen, en de plano de saúde kent wachttijden van 24 uur tot 300 dagen
Brazilië staat niet op de verdragslandenlijst van het CAK: je Nederlandse basisverzekering stopt op de dag van uitschrijving en er komt geen S1 voor terug. Wat ervoor in de plaats komt is tweeledig. Het publieke stelsel, het SUS, is volgens de grondwet universeel en volgens de migratiewet ook open voor migranten, ongeacht hun status. Daarnaast sluit vrijwel elke Nederlander een plano de saúde, waarvan de wet van 1998 de wachttijden begrenst: 24 uur voor spoed, 180 dagen voor de rest, 300 dagen voor een bevalling, en twee jaar voor wat je al had. En het visum zelf eist een verzekering die in Brazilië geldt, nog vóór je vertrekt.
Bijgewerkt 5 oktober 2026