Bank en betalen in Zuid-Afrika: het FICA-dossier, het belastingnummer binnen 60 dagen en de AOW die in rand aankomt

Ja, je opent in Zuid-Afrika een bankrekening zodra je er met een visum bent en een adres kunt aantonen — de bank mag niet anders, want ze valt onder de Financial Intelligence Centre Act van 2001 en moet je identificeren en verifiëren voordat ze je klant maakt. Wat het kost, verschilt per bank en per rekening; de kostenindicatie rekent met de maandkosten. De vondst zit in de volgorde: SARS registreert een niet-ingezetene alleen aan het loket, met je originele paspoort of vergunning, en wil daarbij je bankgegevens — dus de rekening gaat vóór het belastingnummer, en dat nummer moet er binnen 60 dagen na je eerste inkomen zijn. De valkuil zit aan de Nederlandse kant: de SVB betaalt de AOW in Zuid-Afrika in rand, niet in euro's, en het nettobedrag verschilt daardoor bij elke betaling.

Wat is FICA, en wat vraagt de bank ervoor?

De FIC Act geeft het Financial Intelligence Centre de taak witwassen en terrorismefinanciering te bestrijden, en legt daarvoor plichten op aan de instellingen die daarvoor misbruikt kunnen worden — banken voorop. Twee daarvan raken jou direct: customer due diligence, inclusief het vaststellen van de uiteindelijk belanghebbende, en een risicogestuurde identificatie en verificatie van elke klant. In de praktijk betekent dat: de bank wil je paspoort met het visum zien en een bewijs van je woonadres. Welk adresbewijs Zuid-Afrikaanse loketten aanvaarden, staat op de overheidspagina's letterlijk: een nutsrekening op je naam, of — staat die op naam van een ander — een beëdigde verklaring van de rekeninghouder dat jij daar woont, met de rekening erbij. Het huurcontract is daarmee je eerste bankdocument.

Wat	Wanneer	Waar het aan hangt
Bankrekening	zodra je visum en adresbewijs hebt	FIC Act: identificatie en verificatie vóór de dienstverlening
Belastingnummer bij SARS	binnen 60 dagen na je eerste inkomen	bewijs van identiteit, adres én bankgegevens; niet-ingezetenen alleen aan het loket
eFiling	na de toekenning van het nummer	automatische registratie vraagt een Zuid-Afrikaans ID en werkt dus niet voor jou
AOW op de Zuid-Afrikaanse rekening	na de eerste betaling op het nieuwe nummer	uitbetaling in rand; kosten via Citibank hooguit € 0,48 per betaling
Nederlandse rekening	blijft	zeg de oude rekening pas op als de eerste AOW-betaling op de nieuwe is binnengekomen

Waarom gaat de bank vóór het belastingnummer?

Omdat SARS zes registratiekanalen kent en er maar één voor jou openstaat. De automatische registratie via eFiling en de app vraagt een geldig Zuid-Afrikaans identiteitsdocument; wie dat niet heeft, gaat naar een SARS-kantoor met het originele paspoort of de vergunning en een kopie. De overheidspagina zegt wat je meeneemt: bewijs van identiteit, bewijs van adres en bewijs van je bankgegevens, en de termijn is 60 dagen na het eerste inkomen. Pas met het nummer kun je je voor eFiling aanmelden en aangifte doen. Hoe het verdrag daarna je AOW en pensioen verdeelt, staat in AOW, pensioen en belasting in Zuid-Afrika; wie er werkt, leest werken in Zuid-Afrika.

Zeg je Nederlandse rekening niet op. De SVB zegt het zelf: geef het nieuwe rekeningnummer door en hef het oude pas op als de eerste betaling op het nieuwe is ontvangen. En houd daarna een euro-rekening aan voor wat in Nederland blijft lopen — bankrekening en DigiD aanhouden legt uit waarom.

Hoe komt mijn AOW aan?

De SVB maakt de AOW in euro's over naar de Citibank, die het bedrag naar je bank doorstuurt; de kosten daarvan zijn per betaling hooguit € 0,48, en je eigen bank kan er kosten bij rekenen. Voor Zuid-Afrika geldt daarbij de uitzondering die de SVB voor zeven landen maakt: de AOW wordt niet in euro's maar in de munt van het land uitbetaald, en door de wisselkoers verschilt het nettobedrag bij elke betaling. Wie een lage AOW heeft omdat hij maar kort in Nederland woonde, kan de SVB vragen per drie maanden of per jaar te betalen om bankkosten te sparen. De betaaldag verschuift ook: buiten de SEPA-landen betaalt de SVB aan het begin of halverwege de maand, niet rond de 24e. De hele pagina gaat over betaling op een niet-Nederlands rekeningnummer; wie de AOW liever op de Nederlandse rekening laat komen en zelf gespreid wisselt, vraagt de SVB wat dat voor de munt betekent.

Wanneer ben ik voor SARS ingezetene?

Voor de bank maakt het niet uit, voor je aangifte wel. SARS kent je als ingezetene als Zuid-Afrika je gewone verblijfplaats is, of als je de fysieke-aanwezigheidstoets haalt: meer dan 91 dagen in het belastingjaar, meer dan 91 dagen in elk van de vijf voorgaande jaren en in die vijf jaar samen meer dan 915 dagen. Wie geen van beide is, betaalt alleen belasting over inkomen uit Zuid-Afrikaanse bron — rente op een Zuid-Afrikaanse bankrekening hoort daar volgens SARS bij. Een emigrant die zich vestigt, is in het eerste jaar dus vaak nog niet-ingezetene en wordt het door te blijven; het stappenplan zet de registratie daarom in de eerste weken, niet aan het einde van het jaar.

In Vertrekklaar is dit fase 5 van 5 van het traject, stap 5.2: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie — in jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject naar Zuid-Afrika of ga meteen naar stap 5.2 in het open stappenplan.