Pensioen en belasting in Zuid-Afrika vanuit België: je wettelijk pensioen blijft in België belast, je aanvullend pensioen niet

Woon je in Zuid-Afrika, dan mag alleen België je Belgisch wettelijk pensioen belasten. Zo staat het in het belastingverdrag tussen België en Zuid-Afrika, getekend in Pretoria op 1 februari 1995 en in werking sinds 9 oktober 1998. Zuid-Afrika belast dat pensioen dus niet, ook al ben je er fiscaal inwoner.

Drie dingen om vooraf te weten:

• Reken niet op een hoger netto pensioen. De Pensioendienst blijft bedrijfsvoorheffing inhouden. En omdat Zuid-Afrika buiten de EER ligt, blijven ook de ZIV-bijdrage en de solidariteitsbijdrage lopen.
• Een aanvullend pensioen uit je vroegere job, zoals een groepsverzekering of een pensioenfonds, mag alleen Zuid-Afrika belasten. En Zuid-Afrika stelt buitenlands pensioen voor werk buiten Zuid-Afrika grotendeels vrij. Dat is gunstig, maar laat het nakijken.
• Er is geen verdrag over sociale zekerheid. Je Belgische en Zuid-Afrikaanse jaren tellen niet samen, en een partner zonder baan bouwt nergens pensioen op.

Ken je de Nederlandse uitleg over Zuid-Afrika? Dat verdrag laat het land waar het geld vandaan komt heffen. Het Belgische verdrag werkt voor pensioenen anders.

Wie belast welk deel van je inkomen?

Wie in Zuid-Afrika woont, wordt er belast op zijn wereldinkomen: al je inkomen, waar ook ter wereld verdiend. Het belastingverdrag zegt per soort inkomen welk land mag heffen.

Inkomen	Verdragsartikel	Wie mag heffen
Belgisch wettelijk pensioen (werknemer, zelfstandige)	18, lid 2	alleen België
Aanvullend pensioen uit een vroegere job	18, lid 1	alleen Zuid-Afrika, als woonland
Ambtenarenpensioen	19, lid 2	alleen België, tenzij je ook Zuid-Afrikaan bent en er woont
Loon voor werk in Zuid-Afrika	15	Zuid-Afrika
Huur en meerwaarde van een woning in België	6 en 13	België mag heffen; Zuid-Afrika verrekent (22)
Dividend van Belgische aandelen	10	België hooguit 15%
Rente op een Belgische spaarrekening of deposito	11, lid 3	België houdt niets in
Andere rente uit België	11, lid 2	België hooguit 10%
Wat nergens anders staat	21	Zuid-Afrika; België stelt vrij als Zuid-Afrika belast

Je wettelijk pensioen. Artikel 18, lid 2, zegt dat pensioenen en uitkeringen krachtens de sociale wetgeving van een land alleen in dat land belastbaar zijn. Voor je Belgisch rustpensioen als werknemer of zelfstandige is dat België. Je geeft het dus elk jaar aan in de Belgische belasting van niet-inwoners, en de bedrijfsvoorheffing blijft. Ook Zuid-Afrika zelf stelt een uitkering uit het socialezekerheidsstelsel van een ander land vrij, in sectie 10(1)(gC)(i) van zijn Income Tax Act.

Een aanvullend pensioen. Artikel 18, lid 1, gaat over pensioenen voor een vroegere dienstbetrekking. Die mag alleen het woonland belasten, dus Zuid-Afrika. En Zuid-Afrika stelt in sectie 10(1)(gC)(ii) een pensioen, lijfrente of afkoopsom uit een buitenlandse bron vrij, als het een tegenprestatie is voor werk buiten Zuid-Afrika. SARS, de Zuid-Afrikaanse belastingdienst, rekent dat naar verhouding: de buitenlandse diensttijd gedeeld door de totale diensttijd, maal het ontvangen bedrag. Voor een Belgische loopbaan komt dat neer op vrijwel alles.

Laat dat vóór de eerste uitbetaling nakijken. Twee dingen staan niet vast: of België een kapitaal uit een groepsverzekering ook als pensioen in de zin van artikel 18, lid 1, behandelt, en of je pensioeninstelling zonder meer stopt met bedrijfsvoorheffing inhouden. Vraag het je pensioeninstelling, en leg het voor aan een fiscalist die beide landen kent.

Een ambtenarenpensioen, voor werk voor de Belgische staat, een gemeenschap of gewest of een gemeente, mag alleen België belasten (artikel 19, lid 2). Alleen wie ook de Zuid-Afrikaanse nationaliteit heeft en er woont, valt erbuiten. De Pensioendienst past een vrijstelling van bedrijfsvoorheffing bij een ambtenarenpensioen nooit automatisch toe; die vraag je aan bij Belintax, de dienst internationale betrekkingen van de FOD Financiën.

Loon. Werk je in Zuid-Afrika, dan belast Zuid-Afrika dat loon. Loon voor dagen dat je in België werkt, mag België belasten. Dat geldt niet als je aan drie voorwaarden samen voldoet: je bent in twaalf maanden niet meer dan 183 dagen in België, je werkgever is geen inwoner van België, en je loon komt niet ten laste van een vestiging van je werkgever in België (artikel 15).

Dividend en rente. Op rente van een gewone spaarrekening of deposito bij een Belgische bank mag België niets inhouden. Houdt je bank toch de volle roerende voorheffing in, vraag het verschil dan als niet-inwoner terug bij de FOD Financiën.

Eisen beide landen je als inwoner op, dan beslist artikel 4. Dat kijkt in vaste volgorde naar waar je een vaste woning hebt, waar je persoonlijke en economische banden het sterkst zijn, waar je gewoonlijk verblijft, en pas daarna naar je nationaliteit.

Wat gebeurt er met je Belgisch pensioen?

Wat je in België opbouwde, blijft van jou. Als Belg krijg je je Belgisch pensioen ook uitbetaald als je in Zuid-Afrika woont. Voor wie geen Belg is, gelden volgens de Pensioendienst strengere regels: kijk dat dan na.

België heeft met Zuid-Afrika geen verdrag over sociale zekerheid. De FOD Sociale Zekerheid noemt 25 landen buiten Europa waarmee er wel een is, en Zuid-Afrika staat er niet tussen. Dat betekent:

• Je jaren tellen niet samen. België telt geen jaren in Zuid-Afrika mee, en omgekeerd.
• Je vraagt je pensioen zelf aan. Woon je in Zuid-Afrika als je pensioenleeftijd nadert, dan vraag je je Belgisch pensioen aan bij de Federale Pensioendienst, met een ondertekende brief, via het contactformulier of per post.
• Elk jaar komt er een levensbewijs: een attest dat je nog leeft. Laat het afstempelen door een bevoegde lokale instantie en stuur het binnen 30 dagen terug. Anders worden de betalingen geschorst.

Wat gaat er nog van je pensioen af?

Zuid-Afrika ligt buiten de Europese Economische Ruimte (EER). Daardoor houdt de Pensioendienst twee bijdragen in die iemand in een EER-land kwijt zou raken:

• De ZIV-bijdrage van 3,55% voor de ziekte- en invaliditeitsverzekering, als je pensioen boven een bepaalde drempel ligt. Vrijstelling kan alleen als je in een EER-land, het Verenigd Koninkrijk of Zwitserland woont.
• De solidariteitsbijdrage. Ook die vrijstelling geldt alleen in een EER-land, het Verenigd Koninkrijk of Zwitserland.

Daarbovenop blijft de bedrijfsvoorheffing lopen: de belasting die de Pensioendienst meteen van je pensioen afhoudt. Dat komt door artikel 18, lid 2, van het verdrag.

Bouw je nog op als je in Zuid-Afrika werkt?

Niet in België, tenzij je dat zelf regelt. Daarvoor is er de Overzeese Sociale Zekerheid (OSZ): de vrijwillige Belgische verzekering voor wie buiten de EER, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk werkt. Met het basispakket tellen je jaren in Zuid-Afrika mee voor je Belgisch pensioen.

De OSZ is er alleen voor wie werkt. Een partner die meegaat zonder eigen baan, bouwt in geen van beide landen iets op. Elk jaar zonder werk is dus een jaar zonder pensioenopbouw.

Wat betaal je in Zuid-Afrika?

Wie in Zuid-Afrika in loondienst gaat, valt vol onder de Zuid-Afrikaanse heffing. Voor het belastingjaar 2027 (1 maart 2026 tot 28 februari 2027) begint SARS bij 18% tot R 245.100 belastbaar inkomen en eindigt bij 45% boven R 1.878.600. Daarbij hoort een primaire korting van R 17.820, en extra kortingen van R 9.765 vanaf 65 jaar en R 3.249 vanaf 75 jaar.

SARS kent je als inwoner als Zuid-Afrika je gewone verblijfplaats is, of als je de fysieke-aanwezigheidstoets haalt:

• meer dan 91 dagen in het belastingjaar;
• meer dan 91 dagen in elk van de vijf voorgaande jaren;
• samen meer dan 915 dagen in die vijf jaar.

Ben je inwoner via die telling, dan stopt dat pas als je 330 volle dagen aaneen buiten Zuid-Afrika bent.

Voor een Belgische gepensioneerde is de Zuid-Afrikaanse aangifte vaak vooral een formaliteit: het wettelijk pensioen belast België, en een aanvullend pensioen voor werk in België is in Zuid-Afrika grotendeels vrijgesteld. Die vrijstelling is wel Zuid-Afrikaanse wet, geen verdragsrecht. Verandert ze ooit, dan verandert de som voor je aanvullend pensioen.

Vergeet de Belgische kant niet. Heb je nog Belgisch inkomen, zoals je pensioen, dan doe je elk jaar ook aangifte in de Belgische belasting van niet-inwoners.

En je nalatenschap?

Het belastingverdrag gaat alleen over inkomen. Bij een overlijden past elk land zijn eigen regels toe:

• Vlaanderen heft bij een niet-rijksinwoner, iemand die fiscaal niet meer in België woont, alleen nog op onroerend goed in Vlaanderen. Dat heet het recht van overgang.
• Zuid-Afrika heft estate duty op het wereldwijde vermogen van wie er gewoonlijk woont. Na een vrijstelling van R 3,5 miljoen is het tarief 20% op de eerste R 30 miljoen en 25% daarboven.

Een woning in Vlaanderen die je aanhoudt, kan dus onder beide vallen. Laat een notaris of fiscalist nakijken hoe die twee zich tot elkaar verhouden.

De uitwerking is persoonlijk. Leg je situatie vóór je verhuist voor aan een fiscalist die beide landen kent, zeker als je meer dan één pensioen of Belgische huurinkomsten hebt.

In Vertrekklaar is dit fase 3 van 5 van het traject van België naar Zuid-Afrika, stap 3.2 en 3.3: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie. In jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject van België naar Zuid-Afrika.