Pensioen en belasting in Indonesië vanuit België: België blijft heffen, Indonesië verrekent

Woon je in Indonesië, dan mag België je Belgisch pensioen uit een vroegere job blijven belasten. Zo staat het in het belastingverdrag tussen België en Indonesië, ondertekend in Jakarta op 16 september 1997. Indonesië belast je als inwoner ook, op je inkomen uit de hele wereld. Het trekt de Belgische belasting dan af van wat je in Indonesië betaalt.

Drie dingen om vooraf te weten:

• Reken niet op een hoger netto pensioen. De Pensioendienst blijft bedrijfsvoorheffing inhouden, en omdat Indonesië buiten de EER ligt, blijven ook de ZIV-bijdrage en de solidariteitsbijdrage lopen.
• Op Bali-fora lees je dat je er "bijna geen belasting betaalt". Dat is de helft van het verhaal: wie er meer dan 183 dagen is, geeft er zijn inkomen aan, ook je Belgisch pensioen.
• België en Indonesië hebben geen verdrag over sociale zekerheid. Je pensioen gaat mee, maar er wordt niets samengeteld.

Een misverstand om meteen op te ruimen. Nederland sloot in 2002 een eigen belastingverdrag met Indonesië. Daarover lees je veel in Nederlandstalige expatgroepen, met een pensioenartikel dat anders genummerd is. Dat verdrag geldt niet voor jou. Voor een Belg geldt het verdrag van 1997, dat het oude verdrag van 1973 verving en sinds november 2001 in werking is.

Wat gebeurt er met je Belgisch pensioen?

Wat je in België opbouwde, blijft staan. Als Belg krijg je je rust- of overlevingspensioen volgens de Federale Pensioendienst in heel de wereld uitbetaald, dus ook in Indonesië.

Omdat er geen socialezekerheidsverdrag is, heeft dat drie gevolgen:

• Er wordt niets samengeteld. Jaren die je in Indonesië werkt, tellen in België niet mee, en omgekeerd.
• Je vraagt je pensioen rechtstreeks aan in België. Er is geen Indonesische dienst die je aanvraag doorstuurt. Je stuurt een ondertekende brief naar de Federale Pensioendienst, of je gebruikt het contactformulier op mypension.be.
• Elk jaar een levensbewijs. Je stuurt het binnen dertig dagen terug, afgestempeld door een bevoegde instantie.

Het levensbewijs in Indonesië. Volgens de Belgische ambassade in Jakarta moet de ambassade het levensbewijs legaliseren. Woon je in de regio Jakarta, dan ga je langs met het ingevulde formulier en je paspoort of eID. Woon je elders, dan mail je een scan van het formulier en een foto van jezelf met de krant van die dag. Je krijgt het afgestempelde levensbewijs per mail terug en stuurt het zelf naar de Pensioendienst: de ambassade mag dat niet voor je doen. Op Bali kan ook het ereconsulaat in Kuta het levensbewijs legaliseren.

Ben je bij de ambassade ingeschreven, dan bevestigt ze het hele levensbewijs. Ben je dat niet, dan bevestigt ze alleen dat je leeft.

Wat gaat er nog van je pensioen af?

Indonesië ligt buiten de Europese Economische Ruimte (EER). Daardoor houdt de Pensioendienst twee bijdragen in die iemand in een EER-land kwijt zou raken:

• De ZIV-bijdrage van 3,55 % voor de ziekte- en invaliditeitsverzekering. Vrijstelling kan alleen als je in een ander EER-land woont en daar verzekerd bent.
• De solidariteitsbijdrage. Vrijstelling geldt alleen voor wie in een ander EER-land, het Verenigd Koninkrijk of Zwitserland woont.

Je betaalt die bijdragen dus, ook al dekt je ziekenfonds je in Indonesië niet meer.

Daarbovenop blijft de bedrijfsvoorheffing lopen: de belasting die de Pensioendienst meteen van je pensioen afhoudt. Volgens de Pensioendienst kan die in bepaalde landen vervallen, via het belastingverdrag. Omdat dit verdrag België het recht laat om te heffen, reken je erop dat ze blijft. Je geeft je pensioen elk jaar aan in de Belgische belasting van niet-inwoners.

Inkomen of regel	Wat geldt
Pensioen uit een vroegere job (wettelijk werknemerspensioen, groepsverzekering)	België mag heffen (art. 18); Indonesië ook, met verrekening (art. 22, lid 1)
Zelfstandigenpensioen	België mag ook heffen (art. 21, lid 3)
Ambtenarenpensioen	alleen België (art. 19, lid 2), tenzij je Indonesiër bent én in Indonesië woont
Loon voor werk in Indonesië	Indonesië mag heffen (art. 15)
Huur en meerwaarde van een woning in België	België mag heffen (art. 6 en 13)
Dividend van Belgische aandelen	België houdt hooguit 15 % in (art. 10)
Rente van een Belgische rekening	België houdt hooguit 10 % in (art. 11)
ZIV-bijdrage	3,55 %, geen vrijstelling in Indonesië
Solidariteitsbijdrage	blijft; vrijstelling alleen in de EER, het VK of Zwitserland
Levensbewijs	binnen 30 dagen terug, gelegaliseerd door de ambassade
Indonesische belasting	als inwoner, na meer dan 183 dagen, op je inkomen uit de hele wereld

Wie belast welk deel van je inkomen?

Je pensioen uit een vroegere job. Artikel 18 zegt dat een pensioen voor een vroegere dienstbetrekking dat uit België komt en aan een inwoner van Indonesië wordt betaald, in België belast mag worden. Daaronder vallen je wettelijk werknemerspensioen en je groepsverzekering.

Het verdrag geeft Indonesië geen uitsluitend recht, en sluit Indonesië ook niet uit. Indonesië mag het pensioen dus meetellen. Dan trekt Indonesië de Belgische belasting op dat pensioen af van de Indonesische (artikel 22, lid 1). Die aftrek is nooit groter dan het deel van de Indonesische belasting dat op dat pensioen slaat.

Je zelfstandigenpensioen. Een pensioen als zelfstandige is geen pensioen uit een dienstbetrekking. Daarvoor geldt het artikel over overige inkomsten (artikel 21). Lid 3 laat België een inkomen dat uit België komt ook belasten.

Een ambtenarenpensioen. Artikel 19, lid 2, zegt dat een pensioen dat de Belgische staat of een Belgische overheid betaalt voor diensten aan die overheid, alleen in België belastbaar is. De uitzondering: wie Indonesiër is én in Indonesië woont. Bewaar het bewijs dat het om een overheidspensioen gaat, voor het geval de Indonesische belastingdienst ernaar vraagt.

Wat je verder nog uit België krijgt:

• Huur van een woning in België mag België belasten (artikel 6). Ook een meerwaarde bij de verkoop van die woning (artikel 13).
• Dividend van Belgische aandelen. België mag hooguit 15 % inhouden (artikel 10).
• Rente van een Belgische rekening. België mag hooguit 10 % inhouden (artikel 11).
• Loon voor dagen dat je nog in België werkt, mag België belasten. Behalve als je in twaalf maanden hooguit 183 dagen in België bent en je werkgever geen inwoner van België is (artikel 15).

Je bank houdt op rente en dividend in de regel de gewone roerende voorheffing van 30 % in. Laat het verdrag een lager tarief toe, dan vraag je het verschil als niet-inwoner terug, via MyMinfin, binnen vijf jaar na 1 januari van het jaar waarin de voorheffing werd gestort.

Eisen beide landen je als inwoner op, dan beslist artikel 4. Dat kijkt in vaste volgorde naar waar je een duurzaam tehuis hebt, waar je persoonlijke en economische banden het sterkst zijn, en waar je gewoonlijk verblijft. Levert dat niets op, dan beslissen de twee belastingdiensten samen. Anders dan in sommige andere verdragen speelt je nationaliteit daarbij geen rol.

Wanneer ben je in Indonesië belastingplichtig?

De Indonesische belastingdienst beschouwt een buitenlander als binnenlands belastingplichtige, dus als inwoner voor de belasting, in twee gevallen:

• hij is meer dan 183 dagen in twaalf maanden in Indonesië, niet per se aaneengesloten;
• hij is in een belastingjaar in Indonesië met de bedoeling er te wonen.

Een ITAS, een KITAP (allebei verblijfsvergunningen) of een huurcontract geldt als bewijs van die bedoeling.

Wie binnenlands belastingplichtige is, wordt in beginsel belast op zijn inkomen van binnen en buiten Indonesië. Het maakt niet uit of je het geld naar Indonesië overmaakt. Hij heeft een fiscaal nummer (NPWP) nodig en doet jaarlijks aangifte. De aangifte over 2024 moest uiterlijk 31 maart 2025 binnen zijn. Hoe je aan dat nummer komt, staat in SKTT en NPWP in Indonesië.

Bewaar elk jaar je Belgisch aanslagbiljet en het overzicht van de bedrijfsvoorheffing. Dat heb je nodig om de Belgische belasting in Indonesië te laten aftrekken.

Geldt de vierjarige expatregeling voor jou?

In beginsel niet. Sinds de wet Cipta Kerja belast Indonesië een buitenlandse binnenlands belastingplichtige onder voorwaarden alleen over inkomen uit Indonesië. Dat geldt vier belastingjaren, vanaf het moment dat hij binnenlands belastingplichtige werd.

De regeling PMK 18/2021 geeft die behandeling alleen aan wie bepaalde expertise heeft. Dat betekent:

• een functie op een lijst van 25 soorten;
• kennis van wetenschap, technologie of wiskunde, met een certificaat;
• minstens vijf jaar werkervaring;
• de plicht die kennis over te dragen.

Je vraagt het aan bij je belastingkantoor, dat binnen tien werkdagen beslist. De regeling geldt niet als je gebruikmaakt van het belastingverdrag. Je kiest het een of het ander. Een gepensioneerde met een Belgisch pensioen past bovendien niet in de beroepenlijst.

Reken niet met de expatregeling die op fora rondgaat. Ze is geschreven voor buitenlandse experts die er werken, loopt vier jaar, en sluit het verdrag uit. Voor een gepensioneerde telt de gewone route van het verdrag: België mag heffen, Indonesië verrekent.

Bouw je nog op als je in Indonesië werkt?

Niet automatisch. Zonder socialezekerheidsverdrag tellen Indonesische jaren in België niet mee. Wil je voor je Belgisch pensioen blijven opbouwen, dan is er de Overzeese Sociale Zekerheid (OSZ): de vrijwillige Belgische verzekering voor wie buiten de EER, Zwitserland of het Verenigd Koninkrijk werkt.

Let op: de OSZ is er alleen voor wie werkt. Een partner die meegaat zonder eigen baan, bouwt in geen van beide landen iets op.

Welke rekensom maak je vóór vertrek?

Reken met je netto pensioen na bedrijfsvoorheffing, ZIV-bijdrage en solidariteitsbijdrage. Tel daar de Indonesische belasting bij, min de Belgische belasting die Indonesië aftrekt. Zet daar de Indonesische kosten naast.

De uitwerking is persoonlijk. Leg je situatie vóór je verhuist voor aan een fiscalist die beide landen kent, zeker als je meer dan één pensioen of Belgische huurinkomsten hebt.

In Vertrekklaar is dit fase 3 van 5 van het traject van België naar Indonesië, stap 3.2 en 3.3: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie. In jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject van België naar Indonesië.