Zorg in Zuid-Afrika vanuit België: geen verdrag, een medical aid die je niet mag weigeren, en de wachttijden van drie en twaalf maanden

Nee, je Belgisch ziekenfonds gaat niet mee naar Zuid-Afrika, en er komt geen verdragsrecht voor in de plaats. Binnen Europa neemt een S1-formulier je zorg mee: een Europees formulier waarmee je Belgische verzekering je zorg in je nieuwe land blijft dekken. Met Zuid-Afrika bestaat zo'n afspraak niet.

Wat het kost, bepaalt de medical aid die je zelf afsluit: een Zuid-Afrikaanse particuliere ziektekostenregeling. Die sluit je vóór vertrek af, want de retired person visa vraagt bewijs van medische dekking.

De vondst staat bij de Council for Medical Schemes, de toezichthouder: een geregistreerde open medical aid mag je niet weigeren en mag voor hetzelfde plan geen hogere premie vragen om je leeftijd of gezondheid.

De valkuil is wat ze wél mag:

• een algemene wachttijd van drie maanden;
• een wachttijd van twaalf maanden voor bestaande aandoeningen;
• een late-joiner penalty voor wie op 35 of ouder voor het eerst lid wordt.

Waarom stopt de Belgische dekking helemaal?

België heeft met 25 landen buiten Europa een verdrag over sociale zekerheid, en Zuid-Afrika hoort daar volgens de FOD Sociale Zekerheid niet bij. Er is dus ook geen verdragsafspraak over zorg.

Meld je vertrek vooraf aan je ziekenfonds. Het bekijkt op basis van je situatie of je nog via België verzekerd blijft. Wie zich bij de gemeente afmeldt en in Zuid-Afrika gaat wonen, moet ervan uitgaan dat die verzekering stopt. Vanaf de dag dat je ziekenfonds je uitschrijft, ben je nergens meer verzekerd tot je eigen polis loopt. Het stappenplan zet de zorg daarom in de fase België afsluiten, omdat het visumdossier het bewijs al wil zien.

Werk je in Zuid-Afrika? Dan kun je daarnaast vrijwillig aansluiten bij de Overzeese Sociale Zekerheid (OSZ), de Belgische verzekering voor wie buiten de EER, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk werkt. Ze heeft een aanvullende verzekering geneeskundige verzorging. Drie dingen om te weten:

• Je hebt eerst het basispakket van de OSZ nodig, en dat is er alleen voor wie werkt.
• Kosten buiten België betaalt de OSZ voor 75% terug, als ze volgens de Belgische tarieven terugbetaalbaar zijn.
• Voor een individueel contract geldt een wachttijd van zes maanden. Die kan wegvallen of korter worden als je kunt aantonen dat je de zes maanden ervoor in België of een ander EER-land sociaal verzekerd was.

Ga je met pensioen, dan geldt de OSZ niet voor jou. Dan is de medical aid je verzekering.

Medical aid of health insurance, wat is het verschil?

De toezichthouder maakt het onderscheid scherp:

• Een medical aid (medical scheme) betaalt je zorgkosten: huisarts, specialist, ziekenhuis, geneesmiddelen.
• Een health insurance keert een vast bedrag per dag of een som uit als een bepaalde gebeurtenis zich voordoet. Een ziekenhuispolis mag geen zorgkosten dekken.

Voor wie zich vestigt, is de medical aid dus het stelsel, en de health insurance hooguit een aanvulling. De bekendste aanvulling heet gap cover: een polis die het verschil dekt tussen wat een zorgverlener rekent en wat het scheme vergoedt. Het is de enige health policy die lidmaatschap van een medical aid mag eisen.

Regel	Wat de toezichthouder zegt
Toelating	een open scheme moet iedereen inschrijven die de premie kan betalen
Algemene wachttijd	hooguit 3 maanden, wel premie, geen aanspraken behalve PMB-uitzonderingen
Aandoeningswachttijd	hooguit 12 maanden voor aandoeningen die bij de aanvraag bekend zijn
Late-joiner penalty	mogelijk voor wie op 35 of ouder lid wordt
Premie	community rating: geen verschil naar leeftijd of gezondheid, alleen naar inkomen en aantal gezinsleden
Prescribed minimum benefits	spoedeisende zorg, 271 aandoeningen en 26 chronische ziekten, altijd gedekt

Wat zijn de prescribed minimum benefits?

Dat is het minimum dat elk scheme moet betalen. De Medical Schemes Act verplicht elk scheme de diagnose, behandeling en zorg te betalen van:

• elke spoedeisende aandoening;
• een lijst van 271 aandoeningen (de diagnosis treatment pairs);
• 26 chronische ziekten op de chronic disease list.

Dat geldt welk plan je ook koos, en ook als je jaarbudget op is. Voor die zorg wijst het scheme designated service providers aan: ziekenhuizen, artsen en apotheken die zijn eerste keus zijn. Ga je naar een ander, dan mag het scheme een eigen bijdrage vragen. Kies je huisarts en ziekenhuis dus mét de polis in de hand.

De aandoeningswachttijd van twaalf maanden geldt alleen voor wat bij de aanvraag is opgegeven of in de twaalf maanden ervoor is behandeld. Een scheme mag niets uitsluiten dat in die periode niet is gediagnosticeerd of behandeld, en na afloop van de twaalf maanden is het aansprakelijk voor de aandoening. Vul de aanvraag dus volledig in; verzwijgen kost meer dan wachten.

Wat vraagt het visum precies?

Home Affairs noemt bij de retired person visa proof of medical cover als vast onderdeel van het dossier. Bij de exchange visa is de eis nauwkeuriger: dekking voor de hele periode bij een medical scheme dat is geregistreerd onder de Medical Schemes Act. De ambassade in Brussel raadt in haar eisenlijst een zorgverzekering voor je verblijf sterk aan.

Wie de aanvraag in Brussel indient, heeft de polis dus al vóór de afspraak. De medical aid begint dan te lopen terwijl je nog in België woont, en de wachttijd van drie maanden loopt alvast. Hoe de andere eisen van het visum eruitzien, staat in de visumroutes.

Hoe reken ik de premie in mijn budget?

Community rating betekent dat de premie voor een plan gelijk is voor een dertiger en een tachtiger. Het verschil zit in drie dingen:

• het plan dat je kiest;
• de late-joiner penalty als je op 35 of ouder instapt zonder eerder lid te zijn geweest;
• de eigen bijdragen buiten het netwerk.

De toezichthouder publiceert geen tarieven, want die stelt elk scheme zelf vast. Vraag dus offertes op bij een paar schemes. Voor de reis erheen en de eerste weken geldt wat overal geldt: de polis loopt vanaf de ingangsdatum, het lidmaatschapsnummer reist mee met je paspoort, en het alarmnummer van je scheme staat in je telefoon vóór de landing.

In Vertrekklaar is dit fase 3 van 5 van het traject van België naar Zuid-Afrika, stap 3.1: dezelfde stappen, maar dan op jullie situatie. In jouw volgorde, afvinkbaar, en met de termijnen bewaakt. Bekijk het hele traject van België naar Zuid-Afrika.